Charles John Huffam Dickens (7 Şubat 1812 - 9 Haziran 1870), Victoria dönemi Britanyası'nda yaşamış İngiliz romancı, gazeteci, editör ve toplumsal eleştirmendir. Edebiyat kariyeri boyunca kurguladığı karakterler ve dönemin İngiliz toplumuna yönelik nesnel gözlemleriyle tanınır.

Eserlerinde sanayi devriminin getirdiği sosyo-ekonomik değişimleri, işçi sınıfının yaşam koşullarını, yasal kurumların yapısını, çocuk işçiliğini ve yoksulluğu ele almıştır. Romanlarını genellikle haftalık veya aylık dergilerde tefrika halinde yayımlamış, dönemin edebi ve sosyal tartışmalarında aktif bir rol oynamış, eserlerinde sıklıkla otobiyografik unsurlara yer vermiştir.

^{Charles Dickens (}Rawpixel⁾

Charles Dickens, İngiltere'nin güney kıyısındaki Portsmouth şehrinde dünyaya gelmiştir. Donanma bordro dairesinde memur olarak çalışan John Dickens ile Elizabeth Barrow'un sekiz çocuğundan ikincisidir. Aile, babasının işi gereği önce Chatham'a, ardından Londra'ya taşınmıştır. Babası John Dickens'ın mali idaresizliği ve artan borçları, ailenin yaşam standartlarını sürekli olarak düşürmüştür.

1824 yılında John Dickens'ın borçlarını ödeyememesi nedeniyle Londra'daki Marshalsea Borçlular Hapishanesi'ne gönderilmesi, yazarın çocukluk dönemindeki en belirleyici olaylardan biridir.

Dönemin yasaları gereği anne Elizabeth ve küçük kardeşler de babayla birlikte hapishaneye yerleşirken, 12 yaşındaki Charles okulu bırakarak Warren's Blacking Factory adlı bir ayakkabı boyası fabrikasında çalışmaya başlamıştır. Günde on saat boyunca boya kutularına etiket yapıştırdığı bu dönemde deneyimlediği ağır işçi sınıfı koşulları, yoksulluk ve terk edilmişlik hissi, hayatı boyunca onu etkilemiş ve eserlerinin temel temalarından birini oluşturmuştur.

Dickens, 1836 yılında yayıncı George Hogarth'ın kızı Catherine Hogarth ile evlenmiştir. Bu evlilikten on çocukları olmuştur. Çift, 22 yıllık evliliğin ardından 1858 yılında resmi olarak ayrılmıştır.

Ailesinin yaşadığı sürekli mali krizler, Dickens'ın örgün eğitiminin kesintiye uğramasına neden olmuştur. Çocukluk yıllarında Chatham'da William Giles'ın okulunda kısa bir süre eğitim görmüştür. Fabrikada çalışmaya başlamasıyla eğitimi tamamen durmuştur. Ailenin mali durumunun, babasına anneannesinden kalan bir miras sayesinde kısmen düzelmesi ve babasının hapisten çıkması üzerine, Londra'daki Wellington House Academy'ye gönderilmiş ve burada yaklaşık iki yıl okumuştur.

Dickens'ın örgün eğitimi bu kurumla sınırlı kalmıştır. Ancak kendi kendine okuma alışkanlığı edinerek ve British Museum'un kütüphanesinde zaman geçirerek bireysel eğitimini sürdürmüştür. Ayrıca mesleki gelişimi için kendi çabasıyla dönemin karmaşık stenografi (hızlı yazma) sistemlerinden birini öğrenmiştir.

Wellington House Academy'den ayrıldıktan sonra profesyonel iş hayatına atılan Dickens, 1827 yılında Ellis and Blackmore adlı bir hukuk bürosunda katip olarak çalışmaya başlamıştır. Bu görev, ona İngiliz hukuk sisteminin işleyişini, bürokrasinin yavaşlığını ve hukuki terimleri yakından gözlemleme imkanı sunmuştur.

Stenografi öğrenmesinin ardından hukuk katipliğini bırakarak Doctors' Commons mahkemelerinde serbest muhabirlik yapmaya başlamıştır. 1831'de parlamento muhabiri olmuş, The Morning Chronicle gibi çeşitli gazeteler için Avam Kamarası'ndaki siyasi tartışmaları raporlamıştır. Gazetecilik kariyeri boyunca İngiltere'nin çeşitli bölgelerine seyahat ederek seçim kampanyalarını ve toplumsal olayları takip etmiştir. Bu dönemde "Boz" takma adını kullanarak dergilere Londra yaşamını anlatan kısa öyküler ve skeçler (Sketches by Boz, 1836) göndermeye başlamıştır.

Yazarlığının yanı sıra kariyeri boyunca aktif bir editörlük yürütmüştür. Bentley's Miscellany, Household Words ve son olarak All the Year Round adlı dergileri yönetmiş, bu yayınlar aracılığıyla dönemin diğer yazarlarına da alan açmıştır.

Dickens'ın edebi kariyeri, eserlerini dönemin popüler yayın formatı olan tefrika (bölüm bölüm yayımlama) yöntemiyle sunmasıyla şekillenmiştir. Romanlarını çoğunlukla dergilerde aylık veya haftalık fasiküller halinde yayımlamıştır. Bu yöntem, yazarın okur tepkilerini anında ölçmesine ve hikayenin akışını veya karakterlerin gelişimini gelen geri bildirimlere göre şekillendirmesine olanak tanımıştır. Aynı zamanda bu uygun fiyatlı yayın modeli, eserlerinin sadece üst sınıflara değil, orta ve alt sınıflara da ulaşmasını sağlamıştır.

Eserleri, Viktorya dönemi İngiltere'sinin kapsamlı bir sosyal eleştirisi niteliğindedir. Gerçekçi gözlemlerini mizah, hiciv ve zaman zaman doğaüstü unsurlarla harmanlayarak aktarmıştır. Örneğin Çanlar (The Chimes) ve Bir Noel Şarkısı (A Christmas Carol) gibi eserlerinde toplumsal sorunları ve ahlaki yozlaşmayı eleştirmek için doğaüstü olay örgülerinden yararlanmıştır.

Sanayileşmenin insan doğası üzerindeki etkileri, eğitim sistemindeki şiddet, işçi hakları, sınıf ayrımları ve kurumların yozlaşması yazarın merkez aldığı ana konulardır. Zor Yıllar (Hard Times) romanında kurgusal bir sanayi şehri olan Coketown üzerinden faydacı felsefeyi, mekanikleşmeyi ve sendikal hareketleri incelemiştir.

Yazar, kariyeri boyunca roman, kısa öykü, makale ve seyahat yazısı türlerinde çok sayıda eser kaleme almıştır. Edebi üretimi kronolojik olarak şu şekildedir:

• Pickwick Belgeleri (The Pickwick Papers, 1836-1837)
• Oliver Twist (1837-1839)
• Nicholas Nickleby (1838-1839)
• Antikacı Dükkanı (The Old Curiosity Shop, 1840-1841)
• Barnaby Rudge (1841)
• Martin Chuzzlewit (1843-1844)
• Dombey ve Oğlu (Dombey and Son, 1846-1848)
• David Copperfield (1849-1850)
• Kasvetli Ev (Bleak House, 1852-1853)
• Zor Yıllar (Hard Times, 1854)
• Küçük Dorrit (Little Dorrit, 1855-1857)
• İki Şehrin Hikayesi (A Tale of Two Cities, 1859)
• Büyük Umutlar (Great Expectations, 1860-1861)
• Ortak Dostumuz (Our Mutual Friend, 1864-1865)
• Edwin Drood'un Gizemi (The Mystery of Edwin Drood, 1870 - yazarın ölümü nedeniyle tamamlanmamıştır)

• Bir Noel Şarkısı (A Christmas Carol, 1843)
• Çanlar (The Chimes, 1844)
• Ocak Başındaki Kriket / Ocak Çekirgesi (The Cricket on the Hearth, 1845)
• Hayat Savaşı (The Battle of Life, 1846)
• Perili Adam ve Hayaletin Anlaşması (The Haunted Man and the Ghost's Bargain, 1848)

• Boz'un Karalamaları (Sketches by Boz, 1836)
• Master Humphrey'nin Saati (Master Humphrey's Clock, 1840-1841)
• Amerika Notları (American Notes, 1842)
• İtalya'dan Resimler (Pictures from Italy, 1846)
• İngiltere'nin Çocuklar İçin Tarihi (A Child's History of England, 1851-1853)
• Gezginin Gözünden Yoksunluk (The Uncommercial Traveller, 1860-1869)

Dickens, edebi kariyeri boyunca Avrupa ve Kuzey Amerika'da uzun seyahatlere çıkmıştır. 1842 yılında ilk Amerika Birleşik Devletleri turunu gerçekleştirmiş, bu seyahatinde kölelik kurumuna ve telif hakları ihlallerine yönelik eleştirilerde bulunmuştur. İtalya, İsviçre ve Fransa'da da ikamet etmiş ve bu bölgelerdeki gözlemlerini yazılarında kullanmıştır.

Hayatının son dönemlerinde yeni romanlar yazmak yerine, eski eserlerini geniş tiyatro salonlarında dramatik bir şekilde okuduğu halka açık uluslararası okuma turneleri düzenlemeye ağırlık vermiştir. 1867-1868 yıllarında gerçekleştirdiği ikinci Amerika turnesi ve İngiltere içindeki yoğun programı fiziksel sağlığını ciddi şekilde yıpratmıştır.

Ayrıca 9 Haziran 1865 tarihinde Staplehurst tren kazasından sağ kurtulmuş, kazada yaralananlara yardım etmiş ancak bu olayın psikolojik travmasını uzun süre üzerinden atamamıştır. Dickens, Staplehurst kazasının beşinci yıl dönümü olan 9 Haziran 1870 tarihinde, Kent kontluğundaki Gad's Hill Place adlı evinde geçirdiği felç sonucunda 58 yaşında hayatını kaybetmiştir. Vasiyetinde gösterişsiz bir cenaze töreni istemesine rağmen, halkın ve devletin talebi üzerine Londra'daki Westminster Abbey'de yer alan Şairler Köşesi'ne (Poets' Corner) defnedilmiştir. Son romanı Edwin Drood'un Gizemi (The Mystery of Edwin Drood) ölümü nedeniyle yarım kalmıştır.