Cam Ev (Johnson Evi)

Cam Ev (Johnson Evi olarak da bilinir), mimar Philip Johnson tarafından 1945-1948 yılları arasında tasarlanarak 1949 yılında tamamlanan, Uluslararası Üslubun konut ölçeğindeki önemli örneklerinden biri kabul edilen modern bir konuttur.^【1】 New Canaan'da doğal peyzaj içerisinde konumlandırılan yapı; çelik taşıyıcı sistemi, tamamen camdan oluşan dış kabuğu, açık plan anlayışı ve çevreyle kurduğu görsel süreklilik temelinde biçimlenmiştir. Tamamlandığı tarihten itibaren Johnson'ın 2005 yılındaki ölümüne kadar ikamet ettiği yapı, malzeme kullanımı, mekânsal organizasyonu ve peyzajla kurduğu ilişki bakımından Modern Mimarlık tarihinde önemli bir yere sahiptir.

^{Cam Ev Konumu (}flickr⁾

Cam Ev yerleşkesinin oluşumu, Philip Johnson'ın 1945 yılında Connecticut eyaletinin New Canaan kentindeki araziyi keşfetmesiyle başlamıştır. Bir yıl sonra yaklaşık beş dönümlük ilk araziyi satın alan Johnson, 1947-1948 yılları arasında Cam Ev ile birlikte Brick House'un tasarımını geliştirmiş ve yoğun orman dokusuna sahip arazinin bir bölümünü yapılaşmaya hazırlamıştır. Her iki yapı 1949 yılında tamamlanarak yerleşkenin ilk bileşenlerini oluşturmuştur.^【2】

İlerleyen yıllarda yerleşke, Johnson'ın farklı dönemlerde geliştirdiği yapılarla kademeli olarak genişlemiştir. 1955 yılında dairesel yüzme havuzu, 1962 yılında gölet içerisindeki Lake Pavilion, 1965 yılında çağdaş sanat koleksiyonunun sergilenmesi amacıyla Painting Gallery ve 1970 yılında Sculpture Gallery inşa edilmiştir. 1977 yılında giriş kapısı, 1980 yılında kütüphane ve çalışma yapısı, 1984 yılında Ghost House ile 1985 yılında Lincoln Kirstein Tower yerleşkeye eklenmiştir. 1990'lı yıllarda ise Da Monsta ve daha sonra "Doghouse" olarak anılan küçük yapı tamamlanmıştır.^【3】

Yerleşke yalnızca mimari yapılarla değil, Philip Johnson'ın yaşamıyla da doğrudan ilişkilidir. David Whitney, 1960 yılında Johnson ile tanışmasının ardından yaşamının sonuna kadar bu yerleşkede yaşamıştır. Johnson, 1986 yılında mülkü National Trust for Historic Preservation'a vasiyet etmiş; 2005 yılında Johnson'ın, aynı yıl içerisinde ise Whitney'nin yaşamını yitirmesinin ardından yerleşke 2007 yılında kamu ziyaretine açılarak mimarlık, sanat ve kültürel miras odağında kullanılmaya başlanmıştır.

Cam Ev, yol kotundan algılanmayan, gölete hâkim ormanlık bir yükselti üzerinde konumlandırılmıştır. Yapının yer seçimi, çevredeki doğal topoğrafya ve manzara doğrultusunda belirlenmiş; tasarım sürecinde arazinin özellikleri temel belirleyici olmuştur. Johnson, yapıyı mimari bir nesneden çok peyzajın deneyimlenmesine olanak sağlayan bir pavyon olarak ele almış; bulunduğu tepe, çevresindeki çayır, gölet ve orman manzarası ile bütünleşik bir mekânsal kurgu oluşturmuştur.

Yapının biçimsel yaklaşımı Uluslararası Üslup ilkeleri doğrultusunda geliştirilmiş olmakla birlikte Johnson, tasarımında Ludwig Mies van der Rohe'nin yanı sıra Kasimir Malevich, Theo van Doesburg, İngiliz peyzaj bahçeleri, Romantik Akım ve klasik mimarlıktan da etkilendiğini ifade etmiştir.^【4】

^{Cam Ev Dış Cephe (}flickr⁾

Cam Ev, dikdörtgen planlı ve tek hacimli bir konut olarak tasarlanmıştır. Yapı yaklaşık 55 ft (16,8 m) uzunluğunda, 33 ft (10,1 m) genişliğinde olup toplam 1.815 ft² (yaklaşık 169 m²) kullanım alanına sahiptir.^【5】

Yapının dört cephesi tamamen cam yüzeylerden oluşmakta, her cephede orta aksa yerleştirilen cam kapılar dış mekâna doğrudan erişim sağlamaktadır. Cephe düzeninde yatay çatı ve döşeme çizgileri ile düşey çelik taşıyıcı elemanlar okunabilir biçimde bırakılmış; böylece taşıyıcı sistem cephe kompozisyonunun bir parçası hâline getirilmiştir. Düşey çelik elemanlar cepheleri üç bölüme ayırırken, merkezde konumlandırılan giriş kapıları dış cephede simetrik bir düzen oluşturmuştur.

Yapının en belirgin mimari özelliği, taşıyıcı sistem dışında iç mekânda bölücü duvarların kullanılmamasıdır. Bu yaklaşım sayesinde iç ve dış mekân arasında kesintisiz görsel ilişki kurulmuş; doğal ışığın gün boyunca yapının tüm hacmine ulaşması sağlanmıştır.

Cam Ev, çelik çerçeve sistem üzerine inşa edilmiştir. Dikdörtgen plan şeması, sekiz adet I kesitli çelik kolon tarafından taşınmaktadır.^【6】 Çelik taşıyıcılar, geniş cam panellerle birlikte yapının temel strüktürel karakterini oluştururken, cephe boyunca okunabilir bırakılan yatay ve düşey taşıyıcı çizgiler yapının mimari ifadesinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Şeffaf mekânsal düzen içerisinde taşıyıcı sistemden farklılaşan tek masif eleman, planın merkezine yakın konumlandırılmış silindirik tuğla çekirdektir. Bu silindirik hacim içerisinde banyo işlevi çözümlenmiş; aynı zamanda arkasında yer alan şömine ile yaşam alanlarının odak noktalarından biri oluşturulmuştur. Çatı üzerinde devam eden kırmızı tuğla silindir, gri renkli çelik ve cam yüzeylerle belirgin bir malzeme karşıtlığı meydana getirmektedir.

Johnson, iç mekân organizasyonunu birbirine eklemlenen düzlemler ve hacimler üzerinden kurgulamış; banyo silindirini mekânsal düzenin sabit merkezi olarak değerlendirmiştir. Bu çekirdek etrafında mutfak, dolap sistemi ve diğer kullanım alanları asimetrik biçimde yerleştirilmiş; dış kabukta ise simetrik bir düzen korunmuştur.

^{Cam Ev iç mekan (}flickr⁾

Cam Ev'in plan organizasyonu açık plan anlayışına dayansa da yapı içerisinde yaşam, yemek, mutfak, yatak odası, giriş, şömine ve banyo gibi işlevler mobilyalar ve sabit donatılar aracılığıyla tanımlanmıştır.^【7】 Mobilyaların yerleşimi, mekânsal sınırları belirleyen temel unsur olarak değerlendirilmiştir.

Oturma alanı merkezde yer alan halı ile tanımlanırken, çevresindeki oturma elemanları mekânın odak noktasını oluşturur. Yemek masası ve mutfak tezgâhı mutfak bölümünü belirlerken, yatak odası ceviz kaplamalı gömme dolaplarla yaşam alanından ayrılmıştır. Yapının tek kapalı hacmi olan silindirik tuğla çekirdek içerisinde duş, lavabo ve klozetten oluşan banyo bulunmaktadır.

İç mekânın sabit düzeni ile dışarıdaki sürekli değişen doğal çevre arasında bilinçli bir karşıtlık oluşturulmuştur. Cam yüzeyler sayesinde mevsimsel değişimler, gün ışığı ve peyzaj yapının bütün iç mekânından algılanabilmekte; banyo hacmi dışında görsel sürekliliği kesintiye uğratan herhangi bir eleman bulunmamaktadır. Böylece kullanıcı, yapı içerisinde bulunduğu her noktada çevre peyzajı ile doğrudan ilişki kurabilmektedir.

Yapının iç mekânında kullanılan mobilyaların önemli bölümü Johnson'ın daha önce New York'taki konutunda kullandığı mobilyalardan oluşmaktadır. Mies van der Rohe tarafından Johnson için tasarlanan daybed, iç mekânın özgün mobilyaları arasında yer alırken; Nicolas Poussin'e atfedilen Burial of Phocion tablosu ile Elie Nadelman'ın Two Circus Women adlı heykeli de iç mekân düzeninin bir parçası olarak konumlandırılmıştır.^【8】

Cam Ev, Uluslararası Üslubun Amerika Birleşik Devletleri'nde konut mimarisine uygulanışının simgesel örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.^【9】 Çelik ve camın temel yapı malzemesi olarak kullanılması, açık plan organizasyonu, taşıyıcı sistemin görünür hâle getirilmesi ve yapı ile peyzaj arasında kurulan görsel süreklilik, yapının modern mimarlık içerisindeki önemini belirleyen temel özelliklerdir.

Yapının tamamlanmasının ardından özgün tasarım anlayışı korunmuş; mimari düzeni ve iç mekân kurgusu ilk tasarımındaki niteliğini sürdürmüştür. 2005 yılından sonra koruma altına alınan Cam Ev, modern mimarlık mirasının önemli örneklerinden biri olarak değerlendirilmektedir.^【10】