Boyun Fıtığı

Boyun fıtığı veya tıbbi literatürdeki adıyla servikal disk hernisi, ilerleyen yaşa bağlı hücresel değişiklikler, disklerin içerdiği su miktarını zamanla kaybetmesi veya aşırı mekanik strese maruz kalması sonucunda nükleus pulposusun anulus fibrozisi yırtarak dışarı taşması durumu olarak tanımlanmaktadır. Bu diskin taşması veya kopması, omurilik kanalına veya sinir köklerinin çıktığı nöral foramenlere doğru ilerlediğinde, sinir yapılarında doğrudan mekanik bası oluşmasına ve bölgede lokal inflamatuar sitokinlerin (interlökin 1 ve 6, tümör nekroz faktörü-alfa vb.) üretilmesine yol açarak hastalığın semptomlarını başlatmaktadır.

Epidemiyolojik açıdan incelendiğinde, servikal disk hernisinin görülme sıklığı yaşla birlikte artış göstermekte olup, özellikle ellili ve altmışlı yaşlardaki bireylerde en yüksek tanı oranlarına ulaşılmaktadır. Cinsiyet dağılımına bakıldığında ise vakaların yüzde altmışından fazlasının kadınlarda görüldüğü rapor edilmektedir; bu durum kısmen kadınların boyun adalelerinin anatomik olarak daha narin yapıda olmasına bağlanabilmektedir. Gelişim riskini artıran etmenler arasında boyun omurgasına dengesiz ve aşırı yük bindiren mesleki ve çevresel faktörler büyük rol oynamaktadır. Özellikle diş hekimleri ve mikrocerrahi uzmanları gibi çalışma süreleri boyunca boyunlarını ters veya uzun süreli sabit pozisyonlarda tutmak zorunda kalan meslek gruplarında, ayrıca masa başında uzun süreli bilgisayar kullanan bireylerde boyun fıtığı gelişimi oldukça yaygındır. Bunların yanı sıra genetik yatkınlık, günlük hayatın neden olduğu duygusal gerilimler, tütün ürünleri tüketiminin disk beslenmesini bozması, boyun kaslarının zayıflığı ve kemik yapısında kireçlenmeyle seyreden dejeneratif değişiklikler boyun fıtığı oluşumunu hızlandıran diğer temel risk faktörleri arasında gösterilmektedir.

Servikal disk hernisinin klinik prezentasyonu, dışarı taşan disk materyalinin anatomik olarak nereye doğru ilerlediğine ve sinir yapılarında ne düzeyde tahribat yarattığına göre değişkenlik göstermektedir. En sık etkilenen ve toplam fıtık vakalarının yaklaşık yüzde doksanını oluşturan omurga seviyeleri C5-C6 ve C6-C7 aralıklarıdır. Omurilikten çıkarak kollara dağılan sinir köklerine bası gerçekleştiğinde servikal radikülopati tablosu ortaya çıkmaktadır; bu durumda hastalar omuz bölgesinden başlayıp kola, ön kola ve parmak uçlarına kadar yayılan şiddetli ağrı, uyuşukluk, karıncalanma, yanma hissi ve kolda elektrik çarpması hissi tarif etmektedir. Eğer disk doğrudan spinal kanaldaki ana omuriliğe baskı yaparsa, servikal miyelopati adı verilen ve radikülopatiye kıyasla daha tehlikeli kabul edilen klinik tablo gelişir. Servikal miyelopatide ellerde beceriksizlik, yürüme ve denge bozuklukları, hiperrefleksi, alt ekstremitelerde uyuşma ve ileri aşamalarda kas gücü kaybı gibi karmaşık nörolojik semptomlar izlenmektedir. Bu şikayetler, özellikle boynun arkaya veya yanlara doğru bükülmesi gibi bazı hareketler sırasında sinir sıkışmasının artmasıyla daha da şiddetlenebilmektedir. Hastalık değerlendirilirken yapılan fiziki muayenelerde üst ekstremitedeki motor kayıplar, refleks anormallikleri ve duyu kusurları incelenirken, Spurling veya Hoffman gibi spesifik nörolojik provokasyon testleri tanıyı desteklemede kullanılmaktadır.

Hastanın öyküsü ve klinik belirtileri değerlendirildikten sonra teşhisin kesinleştirilmesi, sinir basısının boyutunun ölçülmesi ve cerrahi stratejinin belirlenmesi için radyolojik görüntüleme yöntemleri devreye girmektedir. İlk aşamada, boyun omurgasının genel dizilimini, kireçlenme gibi spondilotik değişiklikleri veya kemiksel anormallikleri saptamak amacıyla direkt röntgen grafileri istenebilmektedir. Ancak yumuşak dokuların, intervertebral disklerin içyapısının ve sinir köklerinin detaylı analizi için günümüzde altın standart olarak kabul edilen tetkik Manyetik Rezonans (MR) görüntülemedir. MR görüntüleme, servikal disk hernisi vakalarında yüzde seksen beşi aşan bir tanısal doğruluk sunarak fıtığın konumu ve derecesi hakkında net veriler sağlar. MR incelemesinin uygulanamadığı medikal koşullarda veya kemik dokuya ait yıkıcı lezyonlardan şüphelenildiğinde bilgisayarlı tomografi taraması da alternatif bir araç olarak değerlendirilmektedir. Diğer taraftan klinik öyküde ateş, gece terlemesi, hızlı kilo kaybı, travma hikayesi veya çok kısa sürede gelişip ilerleyen his ve kuvvet kayıpları gibi alarm verici durumların bulunması durumunda enfeksiyon veya malignite gibi diğer patolojileri ekarte etmek amacıyla tanı süreçlerinin hızlandırılması ve laboratuvar testleriyle desteklenmesi tavsiye edilmektedir.

^{Boyun fıtığını gösteren MR görüntüsü. (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)}

Ciddi ve ilerleyici nörolojik hasarların gözlenmediği hastaların çok büyük bir bölümünde (yaklaşık yüzde yetmiş beş ila doksanında) ilk tedavi yaklaşımı konservatif, yani cerrahi olmayan yöntemlerdir. Konservatif tedavilerin temel gayesi, hastanın fiziksel kısıtlılığını ortadan kaldırmak, inflamasyonu dindirmek ve boyun kaslarında oluşan spazm döngüsünü kırmaktır. Farmakolojik yaklaşım kapsamında, inflamasyonu ve radiküler ağrıyı yönetmek amacıyla nonsteroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ), şiddetli vakalarda kısa süreli sistemik kortikosteroidler, kas spazmlarını gidermek için kas gevşeticiler ve bazen de nöropatik ağrıya yönelik ajanlar reçete edilmektedir. Mekanik istirahati sağlamak ve akut alevlenme dönemlerinde iyileşmeyi hızlandırmak adına kısa süreli servikal ortez (boyunluk) kullanımı ile fiziksel aktivitenin sınırlandırılması da yaygın uygulamalardandır. İlaç tedavisiyle birlikte uygulanan fizik tedavi ve rehabilitasyon süreçlerinde sıcak-soğuk uygulamalar ve ultrason gibi modaliteler ağrıyı kontrol etmede kullanılır. Ek olarak intervertebral aralıkları fiziksel olarak genişletmeyi ve fıtıklaşan diskin sinir köküne uyguladığı baskıyı azaltmayı hedefleyen aralıklı mekanik servikal traksiyon (boyun çekme) tedavisinin, uzman denetiminde planlanan egzersiz programlarıyla birleştirildiğinde şikayetlerin çözümlenmesinde büyük bir başarı sağladığı bilimsel çalışmalarda rapor edilmektedir.

Konservatif tedavi yöntemlerinin dört ile altı haftalık düzenli uygulamasına rağmen klinik yanıt alınamayan, kolda belirgin güç ve his kaybı yaratan, miyelopati eşliğinde ilerleyici omurilik disfonksiyonu gelişen veya hastanın günlük fonksiyonlarını tamamen engelleyen inatçı şikayetlerin varlığında, cerrahi tedavi tek seçenek olarak değerlendirilmektedir. Cerrahi operasyonun birincil amacı, sinir dokusu üzerinde baskı yaratan disk materyalinin fiziksel olarak bölgeden uzaklaştırılmasıdır. Günümüz pratiğinde bu patolojinin giderilmesi için çoğunlukla anterior servikal diskektomi işlemi uygulanmaktadır. Genel anestezi altında yapılan ve operasyon mikroskobu kullanılarak dokuların yirmi kata kadar büyütüldüğü bu ameliyatlarda fıtıklaşmış disk çıkarılmakta, ardından aynı bölgede stabiliteyi sağlamak ve nöral basının tekrarlamasını engellemek için omurlar birbirine kaynatılarak (füzyon) operasyon tamamlanmaktadır. Cerrahi uygulanan hastaların önemli bir kısmında, sinir baskısının kaldırılmasıyla operasyon sonrasında kollardaki semptomlarda dramatik ve hızlı bir iyileşme kaydedilir. Ameliyat sonrası majör komplikasyon oranları görece düşük olmakla birlikte, yutma güçlüğü (disfaji), enfeksiyon, ses teli siniri zedelenmesi ve ilerleyen yıllarda ameliyat bölgesine komşu olan diğer disk seviyelerinde sekonder dejenerasyon gelişimi gibi cerrahiye özgü potansiyel riskler bulunmaktadır.

Uyarı: Bu maddede yer alan içerik, yalnızca genel ansiklopedik bilgi amacı taşımaktadır. Buradaki bilgiler tanı koyma, tedavi etme ya da tıbbi yönlendirme amacıyla kullanılmamalıdır. Sağlıkla ilgili konularda karar vermeden önce mutlaka bir hekime veya uzman sağlık personeline danışmanız gerekmektedir. Bu bilgilerin tanı veya tedavi amacıyla kullanılması sonucunda doğabilecek durumlardan madde yazarı ve KÜRE Ansiklopedi herhangi bir sorumluluk kabul etmez.