Bornova(İlçe)

Bornova, İzmir'in kuzeydoğusunda, Yamanlar Dağı'nın eteklerinde yer alan ve toplam 205 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip bir ilçedir. İzmir il merkezine yaklaşık 8 km uzaklıkta bulunan ilçenin deniz seviyesinden yüksekliği yerleşim alanlarında 20 ile 200 metre arasında değişmekte, dağlık kesimlerde ise 600 metreyi bulmaktadır. İlçe sınırları içerisinde tipik Akdeniz iklimi özellikleri görülür; yaz mevsimi sıcak ve kurak, kış mevsimi ise ılık ve yağışlı geçer. Bölgede tarih boyunca kaydedilen en yüksek sıcaklık 45.3 derece, en düşük sıcaklık ise -8.4 derece olarak ölçülmüştür. Akarsu ve yeraltı su kaynakları bakımından oldukça zengin olan yörede, Manda Çayı, Kavaklıdere Çayı, Şeytanderesi Çayı, Bornova Çayı ve Nif Çayı bulunmaktadır.^【1】

Bölgenin bilinen en eski adı Osmanlı kayıtlarında "Birun-u Abad" veya "Birunabad" olarak geçmektedir. Farsçada "dış, harici" anlamına gelen "birun" kelimesi ile yer isimlerinde sıklıkla karşılaşılan "-abad" takısının birleşiminden oluşan bu ismin etimolojik olarak uyumsuz olduğu öne sürülmüştür. Bunun yerine, coğrafi yapısına istinaden dere molozlarının oluşturduğu burun şeklindeki tepelerden dolayı "Burunova" veya "Burunabad" isminin kullanıldığı, zaman içerisinde bu kelimenin "Bornova" şekline dönüştüğü yönünde akademik değerlendirmeler mevcuttur.

^{Bornovaya Ait Bir Görsel(Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

Bornova Ovası, Ege Bölgesi'nin ve İzmir'in bilinen en eski yerleşim alanlarını barındırmaktadır. 2005 ve 2006 yıllarında gerçekleştirilen arkeolojik kazılar sonucunda gün yüzüne çıkarılan Yeşilova Höyüğü, ilk yerleşimcilerin MÖ 6500'lü yıllarda (günümüzden yaklaşık 8500 yıl önce) bu bölgeye yerleştiğini kanıtlamıştır.^【2】 Yeşilova Höyüğü'nün yanı sıra bölgede Yassıtepe Höyüğü, Pınarbaşı (Tepebağ) Höyüğü ve Bornova Anadolu Lisesi Höyüğü gibi Kalkolitik ve Erken Tunç Çağı'na ait pek çok prehistorik yerleşim ve Çiçekli Mezarlığı gibi alanlar saptanmıştır. İlerleyen çağlarda derelerin getirdiği alüvyonların ovayı kaplaması ve nüfusun artması nedeniyle yerleşim, önce Smyrna-Tepekule mevkiine, ardından da Kadifekale bölgesine kaymıştır.

Tarihsel süreçte Amazonlar, Hititler, İyonlar, Frigyalılar, Lidyalılar, Persler, Makedonyalılar, Bergama Krallığı ve Romalılar Bornova havzasında hüküm sürmüştür. Bölge, 1071 Malazgirt Zaferi'nin ardından 1076 yılında Emir Çakabey tarafından Türk yönetimine alınmış, 1425 yılında ise Osmanlı İmparatorluğu sınırlarına dahil edilmiştir. 15 Mayıs 1919 ile 9 Eylül 1922 tarihleri arasında Yunan işgaline maruz kalan ilçe, Mustafa Kemal Atatürk önderliğindeki Türk ordusunun Belkahve sırtlarından İzmir'e girmesiyle düşman işgalinden kurtarılmıştır. Köy niteliğindeki yerleşim alanı, 19 Haziran 1957 tarihinde yayımlanan 7033 Sayılı Kanun ile ilçe statüsünü kazanmıştır.^【3】

Kurtuluş Savaşı sonrasında bölgedeki Rum nüfusun Bornova'yı terk etmesiyle oluşan demografik boşluk, zaman içinde Balkanlar, Girit ve Anadolu'dan gelen göçlerle doldurulmuştur. Başlangıçta tarım ve sayfiye yeri işlevine sahip olan yerleşim; hızlı sanayileşme, Ege Üniversitesi'nin kurulması, askeriyenin ve çeşitli resmi kurumların bölgeye taşınması neticesinde tarım ovası görünümünden çıkarak kentleşmiş ve nüfusu yoğun bir merkez halini almıştır. Nüfus artışına rağmen, planlı gelişim sayesinde ilçedeki gecekondulaşma asgari düzeyde kalmıştır.

Yoğun bitki örtüsü ve su kaynaklarıyla 17. yüzyıldan itibaren sayfiye yeri olan Bornova, pek çok Batılı tüccar ve Levanten ailenin yerleşim kurduğu bir bölge olmuştur. Kurtuluş Savaşı'nda Türk ordusunca karargâh olarak da kullanılan Levanten evlerinin başlıcaları arasında; 1859 yapımı Peterson Köşkü, Pandespanian Köşkü, halk arasında Perili Köşk olarak bilinen Murat Evi, Belhomme Evi, 1860'ta inşa edilen Steinbuchel Evi ve Tristramp Köşkü bulunmaktadır. Dini yapı olarak, 1797 yılında inşa edilen Santa Maria Katolik Kilisesi ve Charlton Whittall tarafından Anglikan topluluğu için 1857 yılında yaptırılan St. Mary Magdalene Protestan Kilisesi mimari değer taşımaktadır.^【4】

^{İzmir-Bornova(Yapay Zeka İle Oluşturulmuştur)}

İlçe, halkın kullanımına ayrılmış geniş park ve yeşil alanlara sahiptir. Kurtuluş Savaşı'nda ordunun İzmir'e girdiği noktada konumlanan Belkahve mevkiinde, 16 metre yüksekliğindeki Mustafa Kemal Paşa heykeli bulunmaktadır. Doğal yapısı bozulmadan kente kazandırılan Homeros Vadisi'nin yanı sıra; bünyesinde 5.000 kişilik amfitiyatro, spor sahaları, gölet, yürüyüş yolları ve İzmir'in önemli spor komplekslerinden olan olimpik buz pateni salonunu barındıran 231.000 metrekarelik Aşık Veysel Rekreasyon Alanı, kentin ana çekim merkezlerindendir.^【5】

Bornova, Ege Üniversitesi ve Yaşar Üniversitesi gibi araştırma-eğitim merkezlerinin varlığının da etkisiyle, yenilikçi ve dijital donatılardan oluşan "Akıllı Kent" konseptinin İzmir'deki en yoğun uygulandığı ilçe konumundadır. İlçede özellikle Kazımdirik Mahallesi gibi dinamik bölgelerde uygulanan projeler şu ana bileşenlerden oluşmaktadır:

Geri dönüşümü teşvik eden puan sistemli "Atıkmatik" üniteleri, temiz suya erişimi kolaylaştıran "Aqua Atm" sistemleri ve belediyeye ait güneş enerjisi tesisleriyle yenilenebilir enerji altyapısı mevcuttur.

Fatih ve Ankara Caddeleri kesişimindeki Egemak Kavşağı gibi akıllı kavşak uygulamaları, trafik akışını anlık verilere göre ayarlayan akıllı yol sensörleri, araç/yaya sayım sistemleri ve dijital panolu akıllı durak uygulamaları ile ulaşım entegrasyonu sağlanmıştır.

Kamusal mekânlarda (Aşık Veysel Rekreasyon Alanı, Küçük Park, Büyük Park) güneş enerjili şarj üniteleri, Wi-Fi erişimli akıllı banklar, akıllı aydınlatmalar, güvenliği destekleyen acil yardım butonları, kentsel bilgi akışı sağlayan IoT (Nesnelerin İnterneti) tabanlı dev ekranlar ve BİSİM gibi sürdürülebilir ulaşım ağları halkın kullanımına sunulmuştur. Eğitim kurumlarında ve sanayide IoT cihazları entegre edilirken, yerel yönetim faaliyetleri de fikir platformları (IDEATHON vb.) ve e-hizmetler aracılığıyla dijital ve katılımcı bir yapıya bürünmüştür.