Bombardier Challenger 604

Temelleri "Learstar" konseptine dayanan Challenger serisinin bir üyesi olarak Bombardier havacılık şirketi tarafından geliştirilmiş ve üretilmiş bir iş jetidir. 1995 ile 2007 yılları arasında seri üretimi devam eden bu hava aracı, selefi konumundaki Challenger 601 modelinin (özellikle 601-3A ve 601-3R versiyonlarının) ciddi yapısal ve sistemsel güncellemelerden geçirilmiş bir versiyonudur. Modelin geliştirilme sürecinde uçağa çok daha güçlü motorlar, artırılmış yakıt kapasitesi, yeni bir iniş takımı donanımı ile kanat ve kuyruk kısımlarında kritik yapısal iyileştirmeler entegre edilmiştir. Havacılık tarihinde süper-kritik kanat tasarımı ile üretilen ilk iş jetlerinden biri olma unvanını taşıyan bu model, sivil ve ticari pazarın yanı sıra, Amerika Birleşik Devletleri Sahil Güvenlik Teşkilatı dahil olmak üzere çeşitli uluslararası askeri kurumlar tarafından komuta ve kontrol uçağı statüsünde de kullanılmıştır. Üretiminin sona erdiği ve yerini Challenger 605 modeline bıraktığı döneme kadar dünya çapında 300'ün üzerinde Challenger 604 teslimatı gerçekleştirilmiştir.^【1】

Havacılık literatüründe ağır jet (heavy jet) veya süper orta kabin jet olarak sınıflandırılan Challenger 604, yüksek hızı ve kıtalararası görev yeteneği ile öne çıkmaktadır. Uçağın azami menzil kapasitesi, taşınan yüke ve çevresel uçuş şartlarına bağlı olarak 3.750 deniz mili ile 4.098 deniz mili (yaklaşık 6.945 kilometre ile 7.408 kilometre) arasında değişmekte olup, bu menzil uçağa okyanus ötesi rotalarda sekiz saate kadar duraksız uçuş imkanı sunmaktadır.^【2】 Azami kalkış ağırlığı (MTOW) 21.863 kilogram (48.200 libre) olan uçağın azami seyir hızı saatte 904 kilometre ile 907 kilometre (488-490 ktas) bantlarına ulaşabilmektedir. ^【3】Modelin çıkabildiği maksimum irtifa seviyesi 11.430 metre ile 12.497 metre (37.500 - 41.000 fit) arasında kayıt altına alınmıştır. Gelişmiş aerodinamik kabiliyetleri sayesinde, kendi boyutundaki uçaklara kıyasla nispeten dik yaklaşmalar yapabilmekte ve London City gibi zorlu havalimanlarına sorunsuz bir şekilde iniş operasyonları gerçekleştirebilmektedir. İniş ve kalkış için ihtiyaç duyulan pist uzunlukları incelendiğinde; standart şartlarda kalkış mesafesinin yaklaşık 1.814 metre (5.950 fit), iniş mesafesinin ise 719 ile 741 metre (2.358 - 2.430 fit) seviyelerinde olduğu görülmektedir.^【4】

^{Bombardier Challenger 604} (Flickr)

Geniş gövde mimarisi, Challenger 604'ün iç tasarımında yolcu konforunu maksimize eden temel unsurların başında gelmektedir. Kabin fiziksel ölçüleri; 1,85 - 1,9 metre yüksekliğe (içerisinde ayakta durabilmeye olanak tanıyan bir tavan mesafesi), 2,49 - 2,5 metre genişliğe ve 8,66 - 8,7 metre uzunluğa sahiptir.^【5】 Sınıfının en geniş kabinlerinden birine sahip olan uçağın toplam iç hacmi 32,6 metreküp (yaklaşık 1.146 - 1.150 fitküp) olarak hesaplanmıştır.^【6】 Çift mürettebat ile yönetilen uçak, konfigürasyona bağlı olarak 8 ila 12 yolcu taşıma kapasitesi sunmaktadır. İç tasarım düzenlemeleri arasında, uçuş esnasında tam boy yatağa dönüştürülebilen üçlü yolcu kanepeleri, çiftli ve ayarlanabilir kulüp tipi koltuklar ile konferans masaları bulunmaktadır. Son derece düşük iç gürültü seviyelerine sahip olan kabin alanında ayrıca lüks standartlarda donatılmış bir mutfak, tuvalet, gardırop ve uçuş anında dahi erişilebilen 3,26 metreküplük (115 fitküp) bir bagaj bölümü yer almaktadır. Bagaj alanının kapasitesi ortalama 12 ile 15 standart yolcu valizini alabilecek büyüklüktedir.^【7】

Challenger 604 modelinin sevk sistemi, her biri kalkış anında 8.729 libre itki kuvveti üretebilen iki adet General Electric CF34-3B turbofan motoruna dayanmaktadır. Uygulanan bu motor donanımı, bir önceki model olan CL601-31A'nın motor sistemlerine kıyasla yüzde 3 oranında daha fazla yakıt tasarrufu sağlamaktadır. Uçağın saatlik yakıt tüketimi, yapılan uçuşun karakteristiğine göre saatte 289 galon ile 358 galon arasında değişkenlik göstermektedir.^{【8】【9】} Aviyonik donanım tarafında ise kokpit tamamen dijitalleştirilmiş olup (cam kokpit), uçağın yönetim merkezi Rockwell Collins Pro Line 4 aviyonik seti ile donatılmıştır. İlgili aviyonik sistem; her iki pilot için tasarlanmış bağımsız birincil uçuş ekranları, dijital hava veri analizi bilgisayarları, türbülans saptama özelliğine sahip radar, otomatik pilot/uçuş yönetim sistemleri ve çift donanımlı tümüyle dijital iletişim-navigasyon telsizlerini barındırmaktadır.

^{Bombardier Challenger 604} (Flickr)

Ticari geçmişine bakıldığında uçağın piyasaya sürüldüğü dönemdeki orijinal (sıfır) liste fiyatı 27 milyon ABD Doları olarak kaydedilmiştir. Günümüzde tamamen ikinci el piyasasında işlem gören Challenger 604'ün pazar değeri; motor bakım programları, üretim yılı, toplam uçuş saati ve kabin modifikasyonları gibi değişkenlere bağlı olarak 3 milyon Dolar ile 8,99 milyon Dolar arasında değişmekte, pazar ortalaması ise 4,7 milyon Dolar seviyelerinde seyretmektedir. ^【10】Ekonomik işletme modeli, yılda 300 uçuş saati baz alındığında belirli sabit ve değişken maliyetler doğurmaktadır. Mürettebat, hangar kirası, gövde ve sorumluluk sigortası gibi yıllık sabit giderler yaklaşık 787.000 Dolar tutarken; yakıt tüketimi, motor revizyon programları ve genel bakım bedellerinden oluşan değişken maliyetler saat başına yaklaşık 4.368 Dolar civarındadır. Bu istatistikler ışığında, uçağın yıllık ortalama operasyonel işletme bedeli 2,6 milyon Dolar seviyelerine ulaşabilmektedir. Küresel çapta halen operasyonel olan filonun kıtasal dağılımında ise büyük bir yığılma gözlemlenmekte; aktif durumdaki Challenger 604 jetlerinin %64'ü Kuzey Amerika, %20'si Avrupa ve %10'u Asya bölgelerinde uçuşlarını sürdürmektedir.^【11】