Bolivya Seçimleri

Bolivya Seçimleri, Güney Amerika ülkesi Bolivya Çok Uluslu Devleti'nde devlet başkanı, başkan yardımcısı ve yasama organı üyelerini belirlemek amacıyla düzenlenen demokratik süreçleri kapsar. Ülke siyaseti, uzun yıllar boyunca doğal kaynakların millileştirilmesine dayalı sol-sosyalist politikalar ile serbest piyasa odaklı sağ yaklaşımlar arasındaki ideolojik mücadeleyle şekillenmiştir. Bu bağlamda seçimler, yalnızca iktidar değişimini değil, aynı zamanda ülkenin makroekonomik modelini ve uluslararası diplomatik ilişkilerini doğrudan belirleyen yapısal birer dönüm noktası niteliğindedir. Özellikle 2025 yılında gerçekleştirilen genel seçimler, yaklaşık yirmi yıldır devam eden yerli ve sosyalist hareketlerin hegemonyasını sona erdirerek ülkeyi köklü bir siyasi ve ekonomik dönüşüm sürecine sokmuştur.

Bolivya'daki seçim mekanizmalarını ve siyasi dinamikleri analiz etmek için kullanılan temel kavramlar şunlardır:

• Sosyalizme Doğru Hareket (MAS): Yerli halkların haklarını, anti-emperyalist politikaları ve devlet güdümlü ekonomiyi savunan, 2006-2025 yılları arasında ülkeyi yöneten sol parti koalisyonu.
• Kaynak Milliyetçiliği ve Gaz Mucizesi: Doğal gaz gibi stratejik ham maddelerin devlet eliyle millileştirilerek elde edilen gelirlerin sosyal yardımlara aktarılmasına dayanan ekonomik model.
• Merkez Sağ ve Neoliberal Dönüşüm: Serbest piyasa ekonomisini, kamu harcamalarının kısıtılmasını, ademi merkeziyetçiliği (bölgesel yetki devrini) ve uluslararası sermaye ile entegrasyonu savunan siyasi akım.

Bolivya’da modern seçim tarihinin en önemli dönüm noktası, 2006 yılında Evo Morales’in ülkenin ilk yerli devlet başkanı olarak seçilmesidir. Morales liderliğindeki MAS hükümeti, doğal gaz ve petrol sektörlerini millileştirerek büyük bir ekonomik kaynak yaratmıştır. Bu kaynaklar sayesinde aşırı yoksulluk oranı yüzde 38'den yüzde 15'e gerilemiş ve ülkede "ekonomik mucize" olarak adlandırılan istikrarlı bir büyüme dönemi yaşanmıştır.

Ancak Morales’in görev süresini sınırlayan anayasa maddesini değiştirmek istemesi ve 2019 yılındaki başkanlık seçimlerinde usulsüzlük iddialarının yol açtığı kitlesel protestolar, ordunun baskısıyla sonuçlanmıştır. Morales'in istifasının ardından kurulan kısa süreli geçici sağ hükümetin (Jeanine Áñez dönemi) ardından, 2020 yılında yapılan seçimleri MAS'ın adayı Luis Arce Catacora kazanmış ve sol yönetim geri dönmüştür.

Bolivya’da devlet başkanı ve başkan yardımcısı aynı genel seçim kapsamında doğrudan halk oylamasıyla seçilir. Ülke seçim sistemine göre, ilk turda oyların yüzde 50’sinden fazlasını alan veya en yakın rakibine en az yüzde 10 fark atmak şartıyla oyların yüzde 40’ını alan aday doğrudan devlet başkanı seçilir. Eğer hiçbir aday bu oranlara ulaşamazsa, en yüksek oyu alan iki aday arasında ikinci tur seçimleri gerçekleştirilir.

^{Eski Bolivya Devlet Başkanı Luis Arce Catacora} (Anadolu Ajansı)

2020'de iş başına gelen Luis Arce yönetimi, geçmişteki ekonomik başarıyı sürdürememiş ve Bolivya son 42 yılın en ağır ekonomik buhranıyla karşı karşıya kalmıştır. Krizin temel nedenleri ve göstergeleri şu şekildedir:

• Doğal Gaz Üretiminin Çöküşü: Yeni sahalara yatırım yapılmaması sebebiyle gaz ihracat gelirleri 2013 yılında 6,1 milyar dolar iken, 2024 yılında 1,6 milyar dolara kadar gerilemiştir.
• Rezerv ve Döviz Kıtlığı: Uluslararası rezervlerin son 30 yılın en düşük seviyesine inmesiyle ülkede ABD doları bulunamaz hale gelmiş, bu durum karaborsayı tetiklemiştir.
• Hiperenflasyon Riskleri: Yıllık enflasyon oranının yüzde 25'i aşarak Venezuela'yı geride bırakması; temel gıda, ilaç ve akaryakıt kıtlığına yol açmıştır. Halk saatlerce süren yakıt kuyruklarına mahkum olmuştur.

Ekonomik çöküşe paralel olarak iktidardaki MAS içinde de güç savaşı baş göstermiştir. Eski başkan Evo Morales ile mevcut başkan Luis Arce arasındaki liderlik mücadelesi partiyi bölmüştür. Mahkemelerin Morales’in yeniden adaylığını engellemesi ve Arce’nin aday olmayacağını açıklamasıyla sol seçmen tabanı alternatifsiz kalmıştır.

^{Bolivya 2025 Genel Seçimleri} (Anadolu Ajansı)

Bolivya, 17 Ağustos 2025 Pazar günü devlet başkanı, başkan yardımcısı, 26 senatör ve 130 milletvekilini seçmek üzere sandık başına gitmiştir. Yaklaşık 8 milyon kayıtlı seçmenin oy kullandığı bu seçimlerde, geçmişteki usulsüzlük şüphelerini ortadan kaldırmak amacıyla Yüksek Mahkeme Seçim Kurulu (TSE) tarafından yeni bir dijital güvenlik sistemi uygulanmıştır. Bu sisteme göre, sandık başındaki oy sayım tutanakları fotoğraflanarak doğrudan merkezi sisteme aktarılmıştır. Süreç, Avrupa Birliği (AB) ve Amerikan Devletleri Örgütü (OAS) gibi uluslararası mekanizmalar tarafından denetlenmiştir. İlk turda yarışan ana aktörler şunlardır:

1. Samuel Doria Medina (Birlik İttifakı)
2. Jorge “Tuto” Quiroga (Özgürlük ve Demokrasi İttifakı - Libre)
3. Manfred Reyes Villa (Bolivya için Özerklik)
4. Rodrigo Paz Pereira (Hristiyan Demokrat Parti - PDC)

Adayların hiçbiri ilk turda gerekli yasal çoğunluğu sağlayamadığı için Bolivya siyasi tarihinde ilk kez devlet başkanlığı seçimleri ikinci tura kalmıştır.

^{Paz Pereira seçim zaferi} (Anadolu Ajansı)

19 Ekim 2025 tarihinde gerçekleştirilen ikinci tur devlet başkanlığı seçimi, iki sağ eğilimli aktör olan merkez sağ çizgideki Rodrigo Paz Pereira ile neoliberal eğilimli eski geçici başkan Jorge "Tuto" Quiroga arasında bir yarışa sahne olmuştur. Sol eğilimli partilerin yarış dışı kaldığı bu oylama, Sosyalizme Doğru Hareket (MAS) partisinin ülkedeki yirmi yıllık siyasi hegemonyasının resmen son bulduğunu tescillemiştir. Yüksek Mahkeme Seçim Kurulunun (TSE) açıkladığı resmi verilere göre, Hristiyan Demokrat Parti (PDC) adayı Rodrigo Paz Pereira geçerli oyların yüzde 54,53'ünü alarak Bolivya'nın yeni devlet başkanı seçilmiştir. Rakibi Özgürlük ve Demokrasi İttifakı adayı Jorge "Tuto" Quiroga ise oyların yüzde 45,43'ünü alarak seçimi ikinci sırada tamamlamıştır.

^{Bolivya'da hükümet karşıtı protesto} (Anadolu Ajansı)

Rodrigo Paz Pereira'nın serbest piyasa odaklı reformları ve ekonomik önlemleri uygulamaya koymasının ardından, ülkede sol muhalefet ve sendikaların öncülüğünde geniş çaplı toplumsal hareketler baş göstermiştir. Ülkedeki akaryakıt sıkıntısı, yüksek enflasyon ve ekonomik istikrarsızlığın devam etmesi üzerine, muhalif gruplar ve yerli örgütler sokaklara dökülmüştür. Bu süreçte protestocular, başta başkent La Paz olmak üzere stratejik karayollarını barikatlarla kapatarak ulaşımı ve lojistik hatları büyük ölçüde sekteye uğratmıştır. Göstericiler, ekonomik krizin derinleştiğini savunarak Rodrigo Paz hükümetinin istifasını ve erken seçime gidilmesini talep etmiştir.

Toplumsal huzursuzluğun ve sokak eylemlerinin tırmanması üzerine Devlet Başkanı Rodrigo Paz Pereira, yürütme organındaki krizi çözmek ve hükümete yönelik baskıyı hafifletmek amacıyla kabinede radikal bir değişikliğe gitmiştir. Başkan Paz, protestoların odağındaki ekonomi ve iç güvenlik politikalarını yeniden yapılandırmak için Ekonomi ve Kamu Maliyesi Bakanı, Hidrokarbonlar Bakanı ve İçişleri Bakanı da dahil olmak üzere toplam 6 kabine üyesini görevden alarak yerlerine yeni isimler atamıştır.

Yeni bakanların yemin töreninde konuşan Devlet Başkanı Paz, bu hamlenin "ülkedeki barışı korumak, yollardaki blokajları kaldırmak ve diyalog zeminini inşa etmek" amacıyla yapıldığını ifade etmiştir. Ancak kabine değişikliğine rağmen sendikalar ve muhalif hareketler, yapısal talepleri karşılanana ve kalıcı ekonomik istikrar sağlanana kadar ülke genelindeki protestolara ve yol kapatma eylemlerine devam edeceklerini duyurmuştur.