Bıkkın Tavır

Bıkkın tavır (İngilizce orijinaliyle blasé attitude), özellikle büyük şehirlerde (metropollerde) yaşayan bireylerin, çevrelerindeki yoğun uyarıcı bombardımanına karşı kendilerini psikolojik olarak korumak amacıyla geliştirdikleri duyarsızlık, kayıtsızlık ve mesafeli duruşu ifade eden sosyo-psikolojik bir kavramdır.^【1】 İlk kez Alman sosyolog Georg Simmel’in 1903 yılında kaleme aldığı "Metropol ve Zihinsel Yaşam" adlı çalışmasında formüle edilen bu olgu, modern metropol yaşamının doğal bir sonucu olarak değerlendirilmektedir.^【2】

Sözcük kökeni olarak bıkkınlık ve her şeyi görmüş geçirmişlikten doğan isteksizlik durumunu ifade eden bıkkın tavır, kent sosyolojisinde geçici bir can sıkıntısı değil; rasyonel bir zihinsel savunma mekanizmasıdır.^【3】

^{İstanbul'un Yoğun Kentsel Odaklarından İstiklal Caddesi'nde Mekânsal Hareketlilik (}Anadolu Ajansı⁾

Geleneksel kasaba veya kır hayatının aksine metropol hayatı, her an akan, değişen ve baş döndürücü bir hızla ilerleyen "ömürsüz izlenimlerden" oluşur.^【4】 Bu doğrultuda insan beyni, maruz kaldığı kesintisiz duyu ve uyarıcı bombardımanına karşı kendini korumak amacıyla seçici bir geçirgenlik geliştirir ve uyaranları rasyonel düzeyde filtreleyerek nesnel dünyayı bir nevi "grilik" içinde algılamaya başlar.^【5】

• Sinirsel Koruma ve Mesafe: Metropol insanının zihni, kesintisiz iç ve dış uyarıcılar tarafından sürekli zorlanır.^【6】 Uyarı yoğunlaşması karşısında birey, ruhsal bir çöküntü veya aşırı yıpranma (günümüz tabiriyle tükenmişlik sendromu) yaşamamak adına çevresiyle arasına bilinçli bir duygusal mesafe koyar.^【7】
• Entelektüelleşme ve Duygu Baskısı: Şehirli benlik, kalabalıklar içinde hayatta kalabilmek için zihnin rasyonel yönünü güçlendirirken duygusal tepkilerini baskılar. Olaylara derinlemesine duygusal yaklaşmak yerine, her şeyi gayrişahsi ve hesaplanabilir bir düzleme taşır.
• Değer Farklarının Silinmesi: Para ekonomisinin ve mübadele sisteminin egemen olduğu metropollerde her şeyin maddi bir ortak paydaya indirgenmesi, bireyin nesneler arası niteliksel farkları algılama yetisini aşındırır. Bunun sonucunda nesneler kazanma cazibesini yitirir, her şey aynı donuklukta ve "grilikte" görünmeye başlar.^【8】

Bıkkın tavır, kalabalık kent merkezlerinde yaşayan insanların gündelik hayat pratiklerinde gözlemlenen şu somut davranışlarla örneklendirilebilir:

^{Mesafelerini Koruyan Yabancılar (}Anadolu Ajansı⁾

• Toplu Taşıma Alanlarındaki İlgisizlik: Tıklım tıklım dolu bir metro vagonunda veya otobüste insanların birbirine fiziksel olarak aşırı yakın mesafede bulunmasına rağmen; göz temasından kaçınarak boşluğa veya telefon ekranlarına odaklanması, yanındakileri yok sayması.^【9】
• Yoğun Reklam ve Uyarıcı Bombardımanı: Büyük şehirlerin caddelerini saran ışıklı devasa panoların, mağaza müziklerinin, korna seslerinin ve yürüyen insan selinin içinden geçerken; hiçbir uyarandan rahatsız olmadan veya dikkat kesilmeden doğrudan hedefe doğru yürümeye devam etmek.^【10】
• Sıra Dışı Olayları Kanıksama: Kalabalık bir meydanda gerçekleştirilen yüksek sesli bir performansa, dikkat çekici bir sokak eylemine ya da sıra dışı tarzda giyinmiş bir yabancıya karşı "ben bunu daha önce görmüştüm" algısıyla yaklaşarak kafayı bile çevirmeden yürüyüp gitmek.^【11】
• Dikey Yapılardaki Komşuluk İlişkileri: Yüzlerce dairenin bulunduğu devasa rezidansların asansörlerinde ya da site girişlerinde karşılaşılan diğer insanlara karşı, derin bir etkileşime girmek yerine hafif bir baş selamıyla yetinip mesafeyi ve kişisellikten uzak duruşu korumak.^【12】