BCG Matrisi

Boston Consulting Group (BCG) tərəfindən hazırlanmış BCG Matrisi, bir müəssisənin məhsul və ya biznes bölmələrini strateji baxımdan qiymətləndirmək üçün istifadə olunan bir portfel idarəetmə alətidir. 1970-ci ildə Bruce Henderson tərəfindən təqdim edilən bu model, şirkətlərin məhsul portfellərini analiz edərək hansı məhsullara investisiya qoymalı, hansıları saxlamalı və hansılardan imtina etməli olduqlarına qərar vermələrinə kömək edir.

Bu model iki əsas dəyişənə əsaslanaraq məhsulları dörd kateqoriyaya ayırır:

• Bazar payı (rəqabət gücünü müəyyən edir)
• Bazar böyümə dərəcəsi (bazarın cəlbediciliyini göstərir)

Bu dəyişənlərə əsaslanan BCG Matrisi, şirkətin məhsullarının və biznes vahidlərinin bazardakı mövqelərini müəyyən etməyə və buna uyğun strateji qərarlar qəbul etməyə imkan yaradır.

BCG Matrisi, müəssisənin iş bölmələrini və məhsullarını dörd əsas kateqoriyaya ayırır:

• Yüksək bazar payına və yüksək bazar böyümə dərəcəsinə malik biznes bölmələridir.
• Rəqabət üstünlüyü əldə etmək və bazardakı mövqeyini qorumaq üçün böyük investisiyalar tələb edir.
• Uzunmüddətli dövrdə sabit gəlir gətirərək "Nəğd İnəklər"ə (Cash Cows) çevrilə bilərlər.
• Məhsulun böyümə mərhələsində olduğu dövrü əhatə edir.

• Yüksək bazar payına sahib, lakin aşağı böyümə dərəcəsinə malik biznes bölmələridir.
• Yetkin bazarlarda fəaliyyət göstərir və stabil pul axını təmin edir.
• Əldə edilən gəlir, adətən "Sual İşarələri" (Question Marks) və "Ulduzlar"ın (Stars) inkişafı üçün istifadə edilir.
• Yetkinlik mərhələsində olan məhsulları təmsil edir.

• Aşağı bazar payına malik, lakin yüksək böyümə potensialı olan biznes bölmələridir.
• Gələcəkdə "Ulduz" (Star) ola biləcək potensiala malikdir, lakin böyük risk daşıyır.
• Bazar lideri olmaq üçün böyük sərmayələr tələb edir.
• Əgər böyüyə bilməzsə, "İtlər" (Dogs) kateqoriyasına düşə bilər.
• Məhsulun bazara yeni daxil olduğu mərhələyə uyğundur.

• Aşağı bazar payına və aşağı bazar böyümə dərəcəsinə malik biznes bölmələridir.
• Aşağı mənfəət marjasına malikdir və adətən investisiya qoymağa dəyər hesab edilmir.
• Bu biznes bölmələri ya satılmalı, ya da minimal xərclə idarə edilməlidir.
• Tənəzzül mərhələsində olan məhsulları əhatə edir.

• Ulduzlara investisiya edilərək bazar liderliyi qorunmalıdır.
• Nəğd İnəklərdən əldə edilən gəlir, Sual İşarələrinə və Ulduzlara yönəldilməlidir.
• Sual İşarələri diqqətlə analiz edilməli, investisiya qoyulmağa dəyər olub-olmadığı müəyyənləşdirilməlidir.
• İtlər, dəyər qazandırmırsa bazardan çıxarılmalıdır. Əgər saxlanacaqsa, minimum xərclə idarə olunmalıdır.