Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar

Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar, Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları içinde 16. amaç olarak yer alan bir kalkınma başlığıdır. Bu amaç, sürdürülebilir kalkınma için barışçıl ve kapsayıcı toplumlar oluşturmayı hedefler. Aynı zamanda herkes için adalete erişimin sağlanmasını temel bir unsur olarak ele alır. Amaç, her düzeyde etkili kurumların kurulmasını da kapsar. Bu kurumların hesap verebilir, şeffaf ve kapsayıcı olması beklenir.

Barış, adalet ve kurumlar arasındaki ilişki, amacın merkezinde yer alır. Bu nedenle konu yalnızca çatışmasızlık ya da güvenlik meselesi olarak tanımlanmaz. Adalet sisteminin işleyişi, kamu kurumlarının niteliği, karar alma süreçlerine katılım ve temel özgürlüklerin korunması da bu kapsamda değerlendirilir. Bu yönüyle Amaç 16, toplumsal düzenin, hukuki güvencelerin ve kurumsal kapasitenin sürdürülebilir kalkınmadaki yerini açıklayan bütüncül bir çerçeve sunar. ^【1】

Amaç 16, şiddetin tüm biçimlerinin ve şiddete bağlı ölüm oranlarının azaltılmasını temel hedeflerden biri olarak belirler. Bu hedef, şiddeti yalnızca bireysel güvenlik sorunu olarak değil, toplumsal kalkınmayı etkileyen yapısal bir mesele olarak ele alır. Küresel Amaçlar kaynağında kasten öldürme mağdurlarının sayısı, çatışmaya bağlı ölümler ve fiziksel, psikolojik ya da cinsel şiddete maruz kalan nüfus oranı izleme göstergeleri arasında sayılır. Aynı kapsamda kişilerin yaşadıkları yerde yalnız yürürken kendilerini güvende hissedip hissetmedikleri de ölçülebilir bir gösterge olarak yer alır. Bu göstergeler, barışın yalnızca savaşın yokluğu ile sınırlı görülmediğini gösterir.

Barış, gündelik yaşamda güvenlik duygusunun varlığıyla da ilişkilendirilir. Şiddet ve güvensizlik ortamının ülkelerin kalkınması üzerinde yıkıcı etki yarattığı belirtilir. Silahlı şiddetin ekonomik büyümenin önüne geçebileceği ve toplumsal kesimler arasında uzun süreli düşmanlıklara yol açabileceği ifade edilir. Bu nedenle Amaç 16’da barış, bireylerin güvenliği, toplumların bütünleşmesi ve kurumların işleyişiyle birlikte ele alınır. 

Amaç 16’nın önemli başlıklarından biri, hukukun üstünlüğünün ulusal ve uluslararası düzeylerde geliştirilmesidir. Bu çerçevede herkesin adalete eşit biçimde erişiminin güvence altına alınması hedeflenir. Adalete erişim, bireylerin ihtilaflarını işlevsel mekanizmalar aracılığıyla çözebilmesi açısından temel bir unsurdur. Küresel Amaçlar PDF kaynağında adalete erişimin olmamasının ihtilafların çözülememesi ve insanların güvenliğinin tam olarak sağlanamaması anlamına geldiği belirtilir.

Aynı kaynakta, anlaşmazlıkların işlevsel siyasi ve yargı sistemleri aracılığıyla çözülmesi gerektiği ifade edilir. Bu yaklaşım, adaletin yalnızca mahkemelerle sınırlı olmadığını, aynı zamanda hukuki ve siyasi düzenin işlerliğiyle bağlantılı olduğunu gösterir. Amaç 16’nın göstergeleri arasında şiddet mağdurlarının mağduriyetlerini yetkili makamlara veya resmî uyuşmazlık çözme mekanizmalarına bildirme oranı yer alır. Hüküm giymemiş tutukluların cezaevi nüfusuna oranı da adalet sisteminin izlenmesinde kullanılan göstergelerden biridir. Bu nedenle adalet boyutu, hukukun üstünlüğü, eşit erişim, güvenlik ve kurumsal meşruiyet arasında bağlantı kurar. ^【2】

Amaç 16, çocuklara yönelik istismar, sömürü, ticaret, şiddet ve işkencenin sona erdirilmesini ayrı bir hedef olarak tanımlar. Bu hedef, çocukların korunmasını barışçıl ve kapsayıcı toplumların temel koşullarından biri olarak ele alır. Küresel Amaçlar sayfasında çocukların fiziksel ceza veya psikolojik saldırganlığa maruz kalma oranı izleme göstergeleri arasında gösterilir. İnsan kaçakçılığı mağdurlarının sayısı da cinsiyet, yaş ve istismar türüne göre izlenen göstergelerden biridir. Ayrıca 18 yaşına kadar cinsel şiddete maruz kalan 18-29 yaş arası genç kadın ve erkeklerin oranı da bu kapsamda değerlendirilir.

şiddetin çocukların sağlığı, kalkınması ve refahı üzerinde olumsuz etkileri olduğu belirtilir. Aynı kaynakta şiddetin travmaya neden olduğu, toplumsal bütünleşmeyi zayıflattığı ve okul başarısını düşürdüğü ifade edilir. Bu açıklamalar, çocuklara yönelik şiddetin yalnızca bireysel zarar doğurmadığını, toplumun gelişim kapasitesini de etkilediğini ortaya koyar. Bu nedenle Amaç 16’da çocukların korunması, güvenlik, adalet, refah ve toplumsal bütünleşme başlıklarıyla birlikte ele alınır. ^【3】

^{Adalet -} Pexels

Amaç 16’da kurumların etkili, hesap verebilir ve şeffaf olması ayrı bir hedef olarak yer alır. Bu hedef, kamu kurumlarının yalnızca varlığını değil, işleyiş niteliğini de konu edinir. Küresel Amaçlar sayfasında birincil kamu harcamalarının bütçeye oranı ve kamu hizmetlerinden memnun kalan nüfus oranı bu hedefin göstergeleri arasında sayılır. Bu göstergeler, kurumların kaynak kullanımı ve hizmet sunumu açısından değerlendirildiğini gösterir. Nitelikli eğitim ve sağlık hizmeti verebilen, ekonomik politikalar üretebilen ve çevreyi koruyan etkin kamu kurumlarına ihtiyaç duyulduğu belirtilir.

Aynı kaynak, ulusal ve yerel kurumların temel hizmetleri ailelere ve toplumlara eşitlikçi bir yaklaşımla ulaştırması gerektiğini ifade eder. Kurumların Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin uygulanmasından sorumlu olduğu ve bu yönde yeterli birikime sahip olması gerektiği de belirtilir. Meşru yasalar çerçevesinde faaliyet göstermeyen kurumların güçlerini kötüye kullanabileceği ve kapsayıcı kamu hizmeti sunamayabileceği açıklanır. Bu nedenle güçlü kurumlar, Amaç 16’da hizmet kapasitesi, hesap verebilirlik, şeffaflık, meşruiyet ve kapsayıcılık kavramlarıyla tanımlanır. 

Amaç 16, her düzeyde duyarlı, kapsayıcı, katılımcı ve temsil edici karar alma mekanizmalarının oluşturulmasını hedefler. Bu hedef, karar süreçlerinin yalnızca yönetim organları tarafından yürütülen teknik işlemler olarak görülmediğini gösterir. Küresel Amaçlar göstergeleri arasında kamu kurumlarındaki pozisyonların cinsiyet, yaş, engellilik ve nüfus grupları bakımından ulusal dağılımlarla karşılaştırılması yer alır. Karar alma sürecinin kapsayıcı ve duyarlı olduğuna inanan nüfus oranı da bu alandaki göstergelerden biridir. İnsanların kendi yaşamlarını etkileyen karar süreçlerine katılabilmeleri gerekir.

Aynı zamanda görüşlerin kamusal ve özel alanda ifade edilme özgürlüğünün garanti altına alınması gerekir. Bu yaklaşım, temsilin yalnızca kurumsal dağılım meselesi olmadığını, aynı zamanda ifade özgürlüğü ve katılım hakkıyla bağlantılı olduğunu gösterir. Amaç 16 ayrıca bilgiye kamu erişiminin sağlanmasını ve temel özgürlüklerin korunmasını da kapsar. Bu nedenle katılım ve temsiliyet, bilgiye erişim, ifade özgürlüğü, karar alma süreçleri ve kamu kurumlarının kapsayıcılığı ile birlikte ele alınır. 

Amaç 16, yasa dışı para ve silah akışının azaltılmasını, çalınan varlıkların geri alınmasını ve organize suçla mücadeleyi hedefler. Bu hedef, barış ve güvenlik sorunlarının ekonomik ve hukuki boyutlarını da kapsadığını gösterir. Küresel Amaçlar sayfasında yasa dışı finansal akımların toplam değeri ve uluslararası standartlara göre izlenen hacizli küçük ve hafif silahların oranı göstergeler arasında yer alır. Yolsuzluk ve rüşvetin tüm biçimlerinin önemli ölçüde azaltılması da Amaç 16’nın ayrı hedeflerinden biridir. Bu kapsamda kamu görevlileriyle teması olan kişilerden rüşvet istenmesi veya kamu görevlisine rüşvet verilmesi oranı izlenir. Aynı biçimde işletmelerin kamu görevlileriyle temaslarında rüşvetle karşılaşma oranı da gösterge olarak belirlenmiştir. ^【4】

Global Compact Türkiye kaynağı, yolsuzluk, rüşvet, hırsızlık ve vergi kaçırmanın toplumu olumsuz etkilediğini belirtir. Aynı kaynak, işletmelerin insan hakları, barış, rüşvet ve yolsuzluk gibi yönetişim konularında çeşitli biçimlerde etkili olabileceğini ifade eder. Bu nedenle Amaç 16, suç ve yolsuzlukla mücadeleyi yalnızca cezai bir alan olarak değil, kurumların güvenilirliği, kamu kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir kalkınmanın yönetişim boyutu içinde değerlendirir. ^【5】

Amaç 16’nın kapsamı yerel kurumlarla sınırlı değildir; küresel yönetişim kurumlarına katılımı da içerir. Hedeflerden biri, gelişmekte olan ülkelerin küresel yönetişim kurumlarına katılımının sağlanması ve güçlendirilmesidir. Bu hedefin göstergesi, gelişmekte olan ülkelerin uluslararası kuruluşlardaki oy hakkı ve üyelik oranı olarak belirtilir. Amaç ayrıca 2030’a kadar herkese doğum kaydı dâhil yasal kimlik kazandırılmasını hedefler. Yasal kimlik, bireylerin resmî sistemlerle ilişki kurabilmesi bakımından temel bir unsur olarak ele alınır.

Marmara Belediyeler Birliği , Amaç 16’nın kırılgan kesimlerin korunması, insan haklarının güvence altına alınması ve adalete eşit erişim başlıklarını vurguladığını belirtir. Aynı kaynak, yolsuzluk ve rüşvetin azaltılması ile kamu kurumlarının şeffaf ve hesap verebilir olmasının bu amaç altında yer aldığını ifade eder. Ayrıca alt hedeflerin gerçekleşmesinde merkezi yönetimler, yerel yönetimler, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve bireylerin ortak çabasının gerektiği belirtilir. Bu çerçevede Amaç 16, yerel hizmetlerden uluslararası temsil mekanizmalarına kadar uzanan çok düzeyli bir yönetişim anlayışı sunar. ^【6】

^{Barış -} Pexels

Amaç 16, bilgiye kamu erişiminin sağlanmasını ve temel özgürlüklerin korunmasını sürdürülebilir kalkınmanın bir parçası olarak ele alır. Bu yaklaşım, barışçıl toplumların yalnızca güvenlik önlemleriyle değil, hak ve özgürlüklerin korunmasıyla da ilişkili olduğunu gösterir. Temel özgürlüklerin korunması, bireylerin kamusal yaşama katılabilmesi açısından önem taşır. Bilgiye erişim ise bireylerin kurumları izleyebilmesine ve karar alma süreçlerini anlayabilmesine katkı sağlar.

Bu nedenle Amaç 16’da kamu kurumlarının açıklığı ve yurttaşların bilgiye ulaşabilmesi birlikte değerlendirilir. Aynı çerçevede temel özgürlükler, hukukun üstünlüğü ve hesap verebilir kurumlarla bağlantılıdır. Ayrımcılık gözetmeyen yasa ve politikaların geliştirilmesi de bu başlığın tamamlayıcı unsurlarından biridir. Böylece amaç, toplum içinde farklı grupların haklarının korunmasını ve herkesin kamusal süreçlere eşit biçimde katılabilmesini hedefler. Bu yönüyle temel özgürlüklerin korunması, barış, adalet ve güçlü kurumlar arasındaki ilişkinin önemli bir boyutunu oluşturur. ^【7】

Amaç 16’nın alt hedeflerinden biri, 2030’a kadar herkese doğum kaydı dâhil yasal kimlik kazandırılmasıdır. Yasal kimlik, bireylerin resmî sistemler içinde tanınması bakımından temel bir göstergedir. Doğum kaydı, kişilerin kamu hizmetleriyle ilişki kurabilmesi açısından önem taşır. Bu hedef, adalete erişim ve kamu hizmetlerinden yararlanma başlıklarıyla bağlantılıdır. Yasal kimliği olmayan bireyler, resmî kurumlarla ilişkilerinde çeşitli engellerle karşılaşabilir. Bu nedenle Amaç 16’da kimlik konusu yalnızca idari bir kayıt işlemi olarak ele alınmaz.

Kimlik, haklara erişim, hizmetlerden yararlanma ve bireyin toplum içinde hukuki olarak tanınmasıyla ilişkilendirilir. Küresel Amaçlar göstergeleri arasında beş yaş altındaki çocukların doğumlarının yetkili kurumlarca kayıt altına alınma oranı yer alır. Bu gösterge, yasal kimliğin toplumsal kapsayıcılık ve kurumsal işleyiş açısından ölçülebilir bir alan olduğunu ortaya koyar. ^【8】

Barış, Adalet ve Güçlü Kurumlar amacı, diğer sürdürülebilir kalkınma başlıklarının uygulanabilmesi için gerekli kurumsal ve toplumsal zemini tanımlar. Küresel Amaçlar, sürdürülebilir kalkınma gündeminin başarıya ulaşabilmesi için barışçıl, adil ve kapsayıcı toplumlara ihtiyaç olduğu belirtir. Aynı zamanda nitelikli eğitim ve sağlık hizmeti verebilen, ekonomik politikalar üretebilen ve çevreyi koruyan etkin kurumların gerekliliği vurgulanır. Bu nedenle Amaç 16, diğer amaçlardan bağımsız bir alan olarak değil, onların uygulanmasını destekleyen bir çerçeve olarak da değerlendirilebilir. Kamu kurumlarının temel hizmetleri eşitlikçi biçimde ulaştırması, toplumların sürdürülebilir kalkınma hedeflerine erişebilmesi açısından önemlidir. Kurumların hesap verebilir ve kapsayıcı olması, hizmetlerin toplumun farklı kesimlerine ulaşmasını kolaylaştırır.

Adalet mekanizmalarının işlerliği, bireylerin haklarını koruyabilmesi ve ihtilaflarını çözebilmesi bakımından gereklidir. Şiddetin azaltılması, hukukun üstünlüğünün güçlendirilmesi ve kurumların şeffaflaştırılması bu zeminin farklı parçalarını oluşturur. Bu nedenle Amaç 16, barışın korunması, adaletin sağlanması ve kurumların güçlendirilmesi yoluyla sürdürülebilir kalkınmanın toplumsal dayanaklarını açıklayan bir amaçtır.