Banksy

Anadolu Ajansı

Paylaş

Alıntıla

Ana YazarPınar Ayşe GİDİŞ13 Temmuz 2026 16:48

ORCID ID

0000-0002-3953-6721

Adaletsizliklere karşı radikal, özgün, mizahi ve provokatif tasarımlarını grafiti aracılığıyla ifade eden Banksy, aktivist bir sokak sanatçısı olarak tanınmaktadır. Time Dergisi tarafından Dünyanın En Etkili 100 İnsanı’ndan biri seçilmesine, Exit Through the Gift Shop (Çıkış/Hediyelik Eşya Dükkanından) adındaki çalışması ile “en iyi belgesel” dalında Oscar’a aday gösterilmesine ve Instagram hesabı milyonlarca kişi tarafından takip edilmesine【1】 rağmen Banksy’nin kim olduğu halen bilinmemektedir【2】. Grafitilerini yasa dışı alanlarda da uygulaması ve kullandığı yıkıcı imgelerden dolayı anonim kalmayı tercih ettiği düşünülmektedir (Banksy Explained, t.y.-a). Bu gizemli sanatçı, “duvarları” fiziksel bir mekân olmaktan çıkartarak ırksal, ekonomik ve kültürel eşitsizliklerin irdelendiği bir zemine dönüştürmekte, ayrımcılıkla mücadele eden bir direnişi temsil etmektedir【3】. Banksy eserlerinde adaletsizlik, göç ve tüketim kültürü gibi insanlığa dair zorlu sorunları ele almakta ve eleştirilerini güçlü sanatsal ifadelerle belirtmektedir.【4】 Grafiti sanatını, hiçbir şeyi olmayan insanların mücadele araçlarından biri olarak gören Banksy’nin önemli bazı çalışmaları arasında İsrail’i eleştirdiği duvar resimleri de bulunmaktadır. 2005 yılında Batı Şeria ve Gazze’yi ziyaret ederek hem apartheid duvarı üzerine hem de farklı bölgelere birçok grafiti çizmiştir. 2017 yılında ise kendi aktivizm tarzını yansıtacak şekilde, İngiliz Mandasının 100. yıl dönümünde, Beytüllahim’de bir otel açmıştır. Otelin tüm odaları Banksy ve Filistinli sanatçıların eserleri ile dekore edilmiştir (Banksy Explained, 2017). Otelin adı güçlü bir politik mesaj da içeren “Walled Off Hotel (Duvarlı Otel)”【5】 olarak seçilmiştir. “Walled” (duvarlı) ve “Off” (kapalı, kesik) kelimeleri, lüks ve konfor çağrışımı ile tecrit gerçeğini karşı karşıya getirmiş, otel “dünyanın en kötü manzaralı oteli” olarak tanıtılmıştır. Çünkü odaların neredeyse tamamı devasa beton duvara, İsrail’in utanç duvarına bakacak şekilde ayarlanmıştır. İsrail’in gözetleme kulesinin menzilinde bulunan pencere manzaralarıyla da konukların Filistinlilerle empati kurması amaçlanmıştır. Otelin ismi, konumu ve tasarımı Banksy tarzı, sert ve düşündürücü bir eleştiri olmuş (Uğur, 2021); böylece otelin ziyaretçileri eyleme ve Filistinlilerin maruz kaldıkları insan hakları ihlallerini dünya çapında anlatmaya davet edilmiştir. Otelin yanındaki mağazadan boya kutuları, sprey kutuları ve şablonlar satın alan “grafiti turistleri” duvarı bir Instagram paylaşım noktası olarak kullanmaya başlamışlardır (Altomonte, 2023: 192). Banksy’nin ironik bir ifadeyle “grafiti yazarları için en üst düzeyde aktivite içeren tatil destinasyonu” olarak tanımladığı (Parry, 2010: 9) “duvarlı otel”den ilhamla başlayan başka projeler de hayata geçirilmiştir. Bu perspektifle yönetmen ve yapımcı Vin Arfuso, model ve müzisyen Enver Hadid, Pink Floyd’un solisti Roger Waters ve Güney Afrika eski Devlet Başkanı Nelson Mandela’nın torunu Kweku Mandela, İsrail işgali altındaki yaşamın hikayesini anlatmak için bir belgesel film çekmişlerdir【6】. Filmin tanıtımı sürecinde, Instagram ve Facebook gibi platformların engelleme girişimlerinden dolayı sıkıntılar yaşanmış, buna karşın insan hakları örgütleri ve Filistin yanlısı toplulukların çabalarıyla【7】 sansür girişimleri aşılmaya çalışılmıştır【8】 (Saifi, 2023). Banksy yine 2017’de, Balfour’un Mektubu’nun 100. yıl dönümünü merkeze alarak, bir İngiliz olarak “özür dilemek” temasıyla, Apartheid duvarının önünde etkili bir kutlama gösterisi de düzenlemiştir (Sansom, 2017). Duvarın Beytüllahim tarafına “Er… Sorry/Er... Üzgünüm”【9】 yazısı önünde Kraliçe Elizabeth kılığına girmiş bir oyuncu ile birlikte davetlilere pasta ikram edilmiştir (Lee, 2017). Ekim 2023 sonrasında İsrail’in sivil halka ve özellikle kadın ve çocuklara yönelik katliamı şiddetini artırarak sürerken Banksy, yine sessiz kalmamış; 16 Aralık 2024 tarihinde Instagram hesabından Hz. Meryem ve Hz. Îsâ tasvirinin duvar resmi versiyonunu paylaşmıştır. Duvarda bulunan ve kurşun deliğini andıran hasarı anne tasvirinin göğsüne yerleştiren sanatçı, annenin vurulduğu anı ve bebeğin şaşkın ve üzgün bakışlarını çarpıcı bir sembolizm ile ifade etmiştir (@banksy, 2024). Banksy, İngiltere’nin 2025 yılında Filistin yanlısı protestolara katılımı düzenleyen yeni yasal mevzuatını da hedef almıştır. İfade özgürlüğünü ciddi anlamda kısıtlayan bu düzenleme, insan hakları örgütleri ve hukuk çevrelerinden de ciddi eleştiriler almıştır【10】 (Schneid, 2025). Söz konusu yasanın yürürlüğe girmesini takiben Londra’da düzenlenen bir protesto gösterisi sırasında, yaklaşık 900 katılımcı gözaltına alınmıştır. Buna binaen Banksy, 8 Eylül 2025 tarihinde Kraliyet Adalet Sarayı’nın (Royal Courts of Justice) cephesine bir grafiti çizmiş ve eserini Instagram hesabından “Royal Courts of Justice” başlığıyla paylaşmıştır (@banksy, 2025). Sanatçının bu çalışmasında, geleneksel yargıç kıyafetleri (beyaz peruk ve siyah cübbe) içindeki bir hâkimin, yerde yatan ve elinde pankart tutan bir protestocuya tokmağıyla vurması resmedilmektedir (Sarazin, 2025). Filistin yanlısı gösterileri kısıtlayan yeni yasal düzenlemelere yönelik eleştirel bir yorum niteliği taşıyan eser, devlet otoritesinin protesto hakkı üzerindeki kısıtlayıcı uygulamalarının sembolik bir temsili olarak yorumlanabilir. Söz konusu duvar resmi, yetkililer tarafından birkaç saat içinde kaldırılmış olsa da önemli bir eserin sansürlenmesine yönelik tepkiler dünya çapında sürmektedir【11】. Banksy’nin Filistin’i merkeze alan sanatsal pratiği, İsrail’in işgal, soykırım ve gaspçı sömürgeciliğine karşı estetik bir direniş biçimi olarak okunabilir. Sanatçının, İsrail’in inşa ettiği “ayrım duvarı” üzerine gerçekleştirdiği müdahaleler başta olmak üzere, konuya dair tüm çalışmaları, uluslararası kamuoyunda önemli bir farkındalığa neden olmaktadır. Banksy, bu eserler aracılığıyla yalnızca Filistin halkının maruz kaldığı insanlık dışı muameleyi belgelemekle kalmamakta; aynı zamanda onları kendine özgü estetik diliyle ifşa da etmektedir.