Azadlıq Yazarları (Film)

2007-ci il istehsalı olan “Azadlıq Yazarları” (Freedom Writers), real həyat hekayəsindən uyğunlaşdırılmış, dramatik quruluşu ilə diqqət çəkən Amerika filmidir. Riçard LaGravenese-nin rejissorluğu ilə böyük ekrana çıxarılan bu əsər, 1990-cı illərin ortalarında, sosial və mədəni toqquşmalarla əhatələnmiş Kaliforniyanın Long Biç şəhərindəki bir orta məktəb mühitini əhatə edir. Film, təhsil sistemindəki bərabərsizliklər, etnik qruplar arasındakı gərginliklər və gənclərin yaşadığı sosial-iqtisadi çətinliklər kimi mövzuları mərkəzə alaraq tamaşaçılara cəmiyyətin ümumi mənzərəsini təqdim edir. Xüsusilə müəllimlik peşəsinin dəyişdirici gücünü vurğulaması baxımından seçilən “Azadlıq Yazarları”, həm təhsil, həm də ictimai məzmununa görə akademik dairələrdə də maraqla qarşılanır.

“Azadlıq Yazarları”, idealist bir İngilis dili müəllimi olan Erin Gruwell-in Long Biçdəki Uilson Liseyində işlədiyi dövrü əhatə edir. Film, müxtəlif etnik mənşəli və əksəriyyəti banda zorakılığı, yoxsulluq və ayrı-seçkilik kimi ciddi problemlərlə mübarizə aparan şagirdlərin olduğu bir sinifdə baş verir. Şagirdlər təhsil sistemində kənarda qalmış fərdlər kimi əvvəlcə dərslərə maraqsız və ümidsiz yanaşırlar. Lakin Erin Gruwell, ənənəvi tədris proqramından kənara çıxaraq onlara öz həyat təcrübələrini gündəlik şəklində yazdırmaqla diqqətlərini cəlb etməyi bacarır. Bu metod həm şagirdlərin özlərini ifadə etməsinə, həm də bir-birlərinin yaşantılarını anlamaqlarına şərait yaradır. Film bu pedaqoji yanaşmanın şagirdlər üzərindəki dəyişdirici təsirini nümayiş etdirərkən, eyni zamanda sosial ayrı-seçkilik, şəxsiyyət axtarışı və həmrəylik kimi mövzuları da işləyir.

• Hilary Swank – Erin Gruwell: Film boyunca idealist və əzmkar bir lisey müəllimi obrazını canlandırır. Şagirdlərinin yaşadıqları çətinliklərə biganə qalmayaraq, ənənəvi tədris üsullarından kənara çıxır və onların həyatlarını dəyişdirməyə çalışır. Bu personaj, filmin mərkəzindəki pedaqoji yanaşmanı təmsil edir.
• April Lee Hernandez – Eva Benitez: Latın Amerikalı bir şagird kimi, banda üzvlüyü və ədalət sistemi ilə bağlı ciddi daxili münaqişələr yaşayır. Filmin gedişatında şəxsiyyət axtarışı və vicdanla bağlı suallarla qarşılaşır.
• Mario – Andre Bryant: Afrika-Amerikalı bir gəncdir. Çətin ailə keçmişinə malikdir və əvvəllər avtoritetə qarşı məsafəli davranır. Ancaq Erin Gruwell-in rəhbərliyi ilə şəxsi inkişaf nümayiş etdirir. Film boyunca ən çox dəyişən personajlardan biridir.
• Jaclyn Ngan – Sindy Ngor: Asiya mənşəli bir şagirddir. Uşaq yaşlarında yaşadığı müharibə travmalarının təsiri altındadır. Eva ilə mədəni fərqlər səbəbilə qarşıdurma yaşasa da, zamanla ortaq cəhətlərini kəşf edirlər.
• Imelda Staunton – Margaret Campbell: Erin Gruwell-in işlədiyi məktəbdə rəhbərlik mövqeyindədir. Gruwell-in yenilikçi tədris metodlarına qarşı çıxan, ənənəvi baxış bucağını təmsil edir.
• Patrick Dempsey – Scott Casey: Erin Gruwell-in həyat yoldaşı rolundadır. Obraz, həyat yoldaşının işinə olan güclü bağlılığı qarşısında öz şəxsi prioritetlərini dəyərləndirir və bu da evliliklərinə təsir edir.

Filmin rejissoru Riçard LaGravenese-dir. LaGravenese, dramatik strukturu qorumaq məqsədilə obrazlara yönəlmiş bir anlatım tərzi seçmişdir. Sinifdə çəkilən yaxın planlarla şagirdlərin üz ifadələri və emosional vəziyyətlərinə fokuslanaraq fərdi dəyişikliklər vizual şəkildə vurğulanır. Geniş planda çəkilən səhnələr isə sinifdəki dinamikanı və şagirdlər arasında əvvəldən mövcud olan məsafəni əks etdirmək üçün istifadə olunub.

Bundan əlavə, kinematoqrafiyada qaranlıq və neytral tonlar seçilərək, şagirdlərin içində olduğu sosial mühitin ağırlığı ön plana çıxarılır. Zaman keçdikcə sinif mühitindəki dəyişikliklə birlikdə rəng palitrası da daha isti tonlara çevrilir. Bu vizual dəyişiklik, personajların daxili dəyişiminə paralel olaraq qurulmuşdur. Film boyunca istifadə olunan kamera bucaqları və işıqlandırma, hekayənin emosional dərinliyini artıran elementlər kimi diqqət çəkir.

“Azadlıq Yazarları” əsasən təhsil olmaqla yanaşı, sosial ədalət, önyarğı, mədəni qarşıdurmalar, şəxsi inkişaf və ifadə azadlığı kimi mövzuları əhatə edir. Film, təhsildə bərabər imkanlar prinsipini ön plana çıxararaq, ənənəvi sistemin çərçivəsindən çıxan müəllim obrazı vasitəsilə pedaqoji bir tənqid təqdim edir. Həmçinin, fərqli etnik mənşəli şagirdlərin yaşadığı şəxsiyyət böhranları və üzləşdikləri xaric edilmə halları da filmdə tez-tez vurğulanan sosial məsələlərdəndir.

Film tənqidçilər tərəfindən ümumilikdə müsbət rəylər almış; xüsusilə Hilary Swank-in performansı və hekayənin emosional dərinliyi təqdir olunmuşdur. Lakin bəzi tənqidçilər, filmin bəzən didaktik ola biləcəyini və müəllim mərkəzli anlatımın şagirdlərin fərdi hekayələrini kölgədə qoyduğunu bildirmişdir.

“Azadlıq Yazarları” 2007-ci ildə nümayiş olunmuş və dünya üzrə təxminən 43 milyon dollar kassa gəliri əldə etmişdir. Aşağı büdcəli bir film olmasına baxmayaraq, xüsusilə təhsil mühiti və gənc tamaşaçılar arasında maraqla qarşılanmışdır.

Mükafatlar baxımından film böyük miqyaslı mükafatlar qazanmasa da, müxtəlif təşkilatlardan təriflər almışdır. Hilary Swank, performansı ilə müxtəlif namizədliklər əldə etmiş və film, insan hüquqları, təhsil və sosial şüur sahəsində fəaliyyət göstərən bəzi qurumlar tərəfindən təqdir olunmuşdur.