Andrei Nikolaevich Kolmogorov (1903-1987), 20. yüzyılın en önemli matematikçilerinden biri olarak kabul edilen ve modern olasılık teorisinin kurucusu sayılan bir Sovyet matematikçidir. Çok yönlü çalışmaları; istatistik, dinamik sistemler, matematiksel mantık, geometri, topoloji, türbülans teorisi ve bilgi teorisi gibi pek çok alanı dönüştürmüştür.

Kolmogorov, 25 Nisan 1903 tarihinde Rusya'nın Tambov kentinde doğmuştur. Annesi Mariya Yakovlevna Kolmogorova doğum sırasında hayatını kaybetmiş, babası Nikolai Kataev ise sürgünde bir tarım uzmanı olup 1919'daki iç savaşta ölmüştür. Kolmogorov, annesinin soyadını almış ve teyzesi Vera Yakovlena tarafından Yaroslavl yakınlarındaki Tunoshna köyünde büyütülmüştür.

Henüz beş yaşındayken tek sayıların toplamı ile tam kare sayılar arasındaki ilişkiyi (1=1²,1+3=2³,1+3+5=3² gibi) fark ederek ilk matematiksel keşfini yapmıştır. Ortaokul yıllarında yüksek matematiği bir ansiklopediden öğrenmiş, 17 yaşında Moskova Devlet Üniversitesi'ne kaydolmuştur. Üniversite yıllarında sadece matematikle sınırlı kalmamış; metalürji ve Rus tarihi üzerine de çalışmış, hatta Novgorod'daki mülkiyet yapısı üzerine ciddi bir tarihsel tez yazmıştır.

Kolmogorov, henüz bir lisans öğrencisiyken, 1922 yılında neredeyse her yerde sapan (divergent) bir Fourier serisi kurgulayarak uluslararası matematik camiasının dikkatini çekmiştir. 1925 yılında mezun olmuş ve aynı yıl Nikolai Luzin'in gözetiminde araştırmalarına başlamıştır; bu yıl içinde sekizi de öğrencilik döneminde yazılmış sekiz makale yayımlamıştır. 1929'da doktorasını tamamlamış, 1931'de Moskova Üniversitesi'nde profesör olmuş ve 1933'te üniversitenin Matematik Enstitüsü direktörlüğüne atanmıştır.

En kalıcı katkılarından biri, olasılık teorisini aksiyomatik bir temele oturtmasıdır. 1933 yılında yayımlanan Grundbegriffe der Wahrscheinlichkeitsrechnung (Olasılık Teorisinin Temelleri) adlı monografisiyle olasılığı küme teorisi ve ölçü teorisi ile birleştirerek modern bir yapıya kavuşturmuştur. Bu çalışma, olasılık teorisinin Öklid'in geometrisi gibi titiz bir şekilde çalışılmasına olanak sağlamıştır.

Kolmogorov'un çalışmaları çok geniş bir yelpazeye yayılmıştır:

• Stokastik Süreçler: Rastgele değişkenleri içeren süreçlerin temelini atmış ve Chapman-Kolmogorov denklemlerinin geliştirilmesinde rol oynamıştır.

• Dinamik Sistemler ve Klasik Mekanik: Gezegen hareketlerinin kararlılığı üzerine çalışmış ve KAM (Kolmogorov-Arnold-Moser) teorisi'nin temellerini atmıştır.

• Türbülans: 1941 yılında akışkanlar mekaniğinde türbülans üzerine yayımladığı makaleler bu alan için temel teşkil etmektedir.

• Hilbert Problemleri: Hilbert'in 13. problemini tamamen çözmüş ve 6. problemin olasılık kısmını yanıtlamıştır.

• Bilgi Teorisi ve Algoritmik Karmaşıklık: Rastgeleliği ölçmek için kullanılan Kolmogorov karmaşıklığı kavramını tanıtmıştır.

Kolmogorov, üstün yetenekli çocuklar için özel okullar kurulmasına öncülük etmiş, bu çocukların eğitimi için ders programları ve kitaplar hazırlamıştır. Öğrencilerine karşı cömert ve teşvik edici bir öğretmen olarak tanınmış; onlarla uzun doğa yürüyüşlerine çıkmış, sanat, edebiyat ve müzik üzerine tartışmalar yapmıştır.

Sovyet dönemindeki siyasi baskılara rağmen bilimsel otoritesini korumuştur. 1940'ta Lysenko'nun genetik teorilerine karşı Mendel yasalarını savunmuş, ancak 1948'de resmi ideoloji karşısında geri adım atmak zorunda kalmıştır. En yakın dostluğu, 1929'da başlayan ve ömür boyu süren matematikçi Pavel Alexandrov ile olmuştur.

Kolmogorov, aralarında Lenin Ödülü, Wolf Ödülü ve Lobachevsky Ödülü'nün de bulunduğu pek çok onura layık görülmüş; altı kez Lenin Nişanı almış ve birçok uluslararası akademiye üye seçilmiştir. 1942'de Anna Dmitrievna Egorova ile evlenmiştir.

20 Ekim 1987 tarihinde Moskova'da, Parkinson hastalığı nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Mezarı Moskova'dadır. Geriye 500'den fazla yayın ve modern matematiğin neredeyse her alanında etkisi devam eden fikirler bırakmıştır.