Celal Şengör, tam adıyla Ali Mehmet Celal Şengör, Türkiye’nin en tanınmış bilim insanlarından biri olan jeolog ve akademisyendir. 1955 yılında İstanbul’da doğmuştur. Yer bilimleri alanında özellikle tektonik, kıta oluşumu ve dağ oluşum süreçleri üzerine yaptığı çalışmalarla uluslararası alanda tanınmıştır. Üniversite eğitimini ABD’deki State University of New York at Albany’de tamamlayan Şengör, daha sonra Türkiye’ye dönerek uzun yıllar İstanbul Teknik Üniversitesi’nde öğretim üyeliği yapmıştır. Bilimsel araştırmalarının yanı sıra tarih, felsefe ve bilim tarihi konularına olan ilgisiyle de bilinir ve bu alanlarda da birçok kitap ve makale yazmıştır. Akademik kariyeri boyunca dünyanın farklı ülkelerindeki bilim akademilerine üye seçilmiş, özellikle yer bilimleri alanında yaptığı katkılar nedeniyle çeşitli ödüller almıştır. Televizyon programları, konferanslar ve yazıları aracılığıyla bilimi geniş kitlelere anlatmaya çalışan Celal Şengör, açık sözlü kişiliği ve bilimsel düşünceyi savunan tavrıyla Türkiye’de kamuoyunda sıkça gündeme gelen bir bilim insanıdır.

^{Ali Mehmet Celal Şengör}(Anadolu Ajansı)

1981’de İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi, genel jeoloji kürsüsünde asistan olarak görev yapmaya başladı. 1982’de State University of New York at Albany’den doktor unvânı aldı. 1984 yılında Londra Jeoloji Cemiyeti’nin Başkanlık Ödülü’nü, 1986’da TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü aldı. Aynı yıl İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi genel jeoloji anabilim dalında doçent oldu. 1988’de Neuchâtel Üniversitesi Fen Fakültesi’nden şeref bilim doktoru (Docteur ès sciences honoris causa) pâyesi aldı. Academia Europaea’ya 1990 yılında kabul edildi ve cemiyetin ilk Türk üyesi oldu. Aynı yıl Avusturya Jeoloji Servisi muhabir üyesi, 1991 yılında ise Avusturya Jeoloji Derneği şeref üyesi oldu. Yine 1991 yılında Kültür Bakanlığı’nın “bilgi çağı ödülü”nü kazandı.

1992 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi genel jeoloji anabilim dalında profesörlüğe terfî etti. 1993 yılında Türkiye Bilimler Akademisi’nin en genç kurucu üyesi oldu ve akademi konseyine seçildi. Aynı yıl TÜBİTAK Bilim Kurulu üyesi oldu. 1994 yılında Rusya Doğa Bilimleri Akademisi üyeliğine, Fransız ve Amerikan jeoloji dernekleri şeref üyeliğine seçildi. Ayrıca kendisine Fransız Fizik Cemiyeti ve École Normale Supérieure Vakfı tarafından Rammal Madalyası verildi. Şengör 1997 yılında, Fransız Bilimler Akademisi tarafından yerbilimleri dalında büyük ödül (Lutaud Ödülü) ile taltif edildi. 1998 Mayıs ayı içerisinde Şengör, Collège de France’da misafir profesör olarak bir kürsü işgal etti. Burada “19’uncu yüzyılda tektoniğin gelişmesine fransız jeologlarının katkısı” konulu bir ders verdi ve 28 Mayıs 1998’de Collège de France’ın madalyasını aldı. 1999’da Londra Jeoloji Cemiyeti kendisine Bigsby Madalyasını tevcih etti. 2000 yılının Nisan ayında Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Bilimler Akademisi yabancı üyeliğine seçilen ilk Türk oldu. Rusya Bilimler Akademisi’ne Fuad Köprülü’den sonra seçilen ikinci Türktür. Ayrıca 2013 yılında Leopoldina Doğa Araştırıcıları Akademisi üyeliğine seçilmiştir.

Şengör, jeolojide bilhassa yapısal yerbilim ve tektonik dallarındaki çalışmaları ile ün yapmıştır. Şerit kıtaların dağ kuşaklarının yapısına etkisini ortaya koymuş ve Kimmer Kıtası adını verdiği bir şerit kıta keşfetmiştir. Orta Asya'nın jeolojik yapısını ortaya çıkarmış, Kıta-kıta çarpışmasının ön ülkeleri nasıl etkilediği meselesini çözmüştür. Yücel Yılmaz ile birlikte, Levha tektoniği içinde Türkiye’nin yerini değerlendiren ve atıf klasiği haline gelen bir makale yazmıştır. Jeoloji ve tektonik konularında 6 kitap, 175 bilimsel makale, 137 tebliğ özeti, pek çok popüler bilim makalesi, tarih ve felsefe ile ilgili de iki kitap ve 300'e yakın deneme yazısı yayınlamıştır. ABD, Rusya, Avrupa ve Almanya’nın bilimler akademisine üye olan Şengör’ün yayınlanmış 1826 makalesi vardır ve bu makalelere 12658 atıf yapılmıştır. Bunların 1997-1998 yılları arasında Cumhuriyet Bilim Teknik dergisindeki “Zümrütten Akisler” köşesinde çıkmış olanları Yapı Kredi Yayınları tarafından 1999’da “Zümrütnâme” başlığı altında kitaplaştırılmıştır.

Fransa, Birleşik Krallık, Avusturya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde misafir öğretim üyesi olarak çalışmalarda bulunan Şengör, Collège de France dışında Birleşik Krallık’ta Oxford (Royal Society Araştırıcı bursuyla), ABD’de California Institute of Technology (Moore Distinguished Scholar olarak) ve Avusturya’da Salzburg Lodron-Paris Üniversitesi’nde misafir profesörlük yapmıştır. Şengör ayrıca pek çok uluslararası dergide editör, yardımcı editör ve yayın kurulu üyeliği yapmıştır ve yapmaktadır.

Celal Şengör, ileri seviyede İngilizce, Fransızca ve Almanca bildiğini beyan etmekle birlikte; Felemenkçe, İtalyanca, Portekizce, İspanyolca ve Osmanlı Türkçesini okuyabildiğini de söylemiştir.

Jeolojiye olan merakının nasıl başladığı, “Bir Bilim Adamının Serüveni” adlı kitapta, Şengör'ün “Ben jeolojiyi küçük yaştan yani Jules Verne'in Arzın Merkezine Seyahat kitabını okuduğum günden itibaren sevmeye başladım. Hemen arkasından Denizler Altında Yirmi Bin Fersah'ı okudum. Onu da okuduktan sonra kendi kendime, ‘Adam olmak demek, Jules Verne'in tarif ettiği gibi olmak demektir' diye düşündüm. Bana jeolojiyi Jules Verne sevdirdi…” şeklindeki ifadeleriyle anlatılmıştır. Bir röportajında kendisine ait kütüphanesinde 30000’in üzerinde kitabı olduğunu söylemiştir.

Celal Şengör’e hafif Asperger teşhisi konulmuştur ve bunu şu sözlerle anlatmaktadır: “Ben de hafif Aschberger ile teşhis edilmiş bir insanım. Ve bu özelliğime şükran borçluyum. Otistik olmasaydım bilimde elde ettiğim başarıları elde edemezdim.”

Şengör 1986 yılında Oya Maltepe ile evlenmiştir. Tek çocuğu olan oğlu H. C. Asım Şengör 1989 yılında dünyaya gelmiştir.

• State University of New York At Albany, ABD “Yüksek Lisans, Doktora”
• Collège de France, Fransa “Misafir Profesör”
• Oxford Üniversitesi, İngiltere “Misafir Profesör”
• Caltech, ABD “Misafir Profesör”
• İstanbul Teknik Üniversitesi “Öğretim Üyesi”
• Salzburg Lodron-Paris, Avusturya “Misafir Profesör”

• Zümrütname (Yapı Kredi Yayınları, 1999)
• Hasan Ali Yücel ve Türk Aydınlanması (TÜBİTAK Yayınları, 2001)
• Zümrüt Ayna: Bilimsel Düşünce Üzerine Denemeler (Yapı Kredi Yayınları, 2003)
• Yaşamın evrimi fikrinin Darwin döneminin sonuna kadarki kısa tarihi (İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 2004)
• 99 Sayfada İstanbul Depremi (İş Bankası Kültür Yayınları, 2006)
• Bilgiyle Sohbet – Popüler Bilim Yazıları (İş Bankası Kültür Yayınları, 2014)
• Dahi Diktatör (Ka Kitap, 2014)
• Aptalı Tanımak (Ka Kitap, 2015)
• Newton Neden Türk Değildi? (Ka Kitap, 2015)
• Bir Toplum Nasıl İntihar Eder? (Ka Kitap, 2016)
• Cehennemdeki Üniversiteliler (Ka Kitap, 2016)

Bir Bilim Adamının Serüveni Celal Şengör Kitabı (Söyleşi: Sefa Kaplan) (İş Bankası Kültür Yayınları, 2010)

Pîrî Reis 1513 Dünya Haritası (Boyut Yayıncılık, 2013)

Yurt dışında birçok üniversitede bulunmuş olan Prof. Şengör, birçok uluslararası ödülün de sahibidir. Ayrıca, TÜBİTAK Bilim Ödülü’nü kazanan en genç bilim adamıdır. Ödüllerinin bazıları:

• Londra Jeoloji Cemiyeti, Başkanlık Ödülü (1984)
• TÜBİTAK, Bilim Ödülü (1986)
• Neuchâtel Üniversitesi Fen Fakültesi, Şeref Bilim Doktoru (Docteur ès sciences honoris causa) (1988)
• Kültür Bakanlığı, Bilgi Çağı Ödülü (1991)
• Fransız Fizik Cemiyeti ve École Normale Supérieure Vakfı, Rammal Madalyası (1994)
• Collège de France Madalyası (1998)
• Londra Jeoloji Cemiyeti, Bigsby Madalyası (1999)
• Guztav-Steinman Madalyası (2010)