Alatoran Diplomatiyası

Alatoran Diplomatiyası (Türkçe Alacakaranlık Diplomasisi) tarixçi Prof. Dr. Selçuk Esenbel tərəfindən Osmanlı İmperiyası ilə Yaponiya arasındakı əlaqələri təsvir etmək üçün istifadə edilən bir anlayışdır. Bu anlayış, XIX əsrin sonlarında Osmanlı ilə Yaponiya arasında inkişaf edən, lakin heç vaxt tam şəkildə rəsmi xarakter almayan diplomatik əlaqələri ifadə edir. "Alatoran" termini bu iki ölkə arasındakı münasibətlərdə qeyri-müəyyənlik, tərəddüd və ehtiyatlılıq vəziyyətinin hökm sürdüyünü vurğulayır.

Osmanlı və Yaponiya bir-birini Qərb imperializminə qarşı potensial müttəfiq kimi görsələr də, coğrafi uzaqlıq və dövrün siyasi balansları səbəbindən münasibətlər ehtiyatla irəliləyib. Osmanlı İmperiyası, Yaponiyaya yaxınlaşmanın xüsusilə Rusiyanın reaksiyasına səbəb olacağından narahat idi və buna görə də bu əlaqələri rəsmi müqaviləyə çevirməkdən çəkinib.

Osmanlı İmperiyası Yaponiya ilə diplomatik əlaqələrini məhdudlaşdıraraq Rusiyanın potensial düşmənçiliyini alovlandırmamağa çalışıb. Yaponiyanın müttəfiqliyi Rusiyaya qarşı üstünlük təmin edə bilsə də, bu, eyni zamanda Osmanlının Rusiya ilə mövcud münasibətlərini pozma riskini də ehtiva edirdi.

Yaponiya Osmanlı ilə diplomatik əlaqələri rəsmi şəkildə qurmaq üçün davamlı təkliflər irəli sürmüş, ticarət və siyasi razılaşmalar etmək istəmişdir. Lakin Osmanlı bu tələblərə müqavimət göstərib, çünki Yaponiyanın təqdim etdiyi ticarət imtiyazları Qərb dövlətlərinin Osmanlıya qəbul etdirdiyi kapitulyasiyalara bənzəyirdi və Osmanlı bu cür öhdəlikləri daha da artırmaq niyyətində deyildi.

Osmanlı Yaponiyayla dost münasibətlərini qoruyub saxlayıb, lakin bu münasibətləri rəsmi bir müttəfiqlik və ya müqaviləyə çevirməkdən çəkinib. Bu vəziyyət əlaqələrin daimi bir "alatoran" vəziyyətdə, yəni nə tam ayrılıq, nə də tam birləşmə şəraitində qalmasına səbəb olub.