Akşehir Taş Medrese

Akşehir Taş Medrese, Konya'nın Akşehir ilçesinde yer alan 13. yüzyıl yapısıdır. Yapı, Anadolu Selçuklu dönemine aittir. Medrese, 1250 (H. 648) yılında Selçuklu Veziri Sâhib Ata Fahreddin Ali tarafından inşa ettirilmiştir. Başlangıçta büyük bir külliyenin merkezidir. Bu külliye medrese, mescit, türbe, hankah, imaret ve çeşmeden oluşur. Günümüze sadece medrese, mescit ve türbe bölümleri sağlam ulaşmıştır. Yapı halk arasında "Halkalı Medrese" ve "Sahip Ata Medresesi" isimleriyle bilinir. Geçmişte yapının darüşşifa (hastane) olarak da kullanıldığı kaynaklarda yer almaktadır.

^{Akşehir Taş Medrese (}Akşehir Belediyesi⁾

Anadolu Selçuklu döneminin 13. yüzyıldaki önemli mimari faaliyetlerinden biri olan külliyenin ana yapısı medrese 1250'de tamamlanmış, günümüze ulaşmayan hankah ise inşa kitabesine göre 1261'de yapıya eklenmiştir. Zamanla hankah, imaret ve Sâhib Ata mimarisinin erken örneklerinden olan çeşme yıkılmış; geriye yalnızca hankahın kitabesi ve mermer taçkapısına ait bazı taşlar kalmıştır. Yapının taçkapısı, 1910 yılında dönemin Akşehir Müftüsü tarafından onarım amacıyla taşlarının kavsara başlangıcına kadar sökülmesi ve bu onarımın yarım kalması sebebiyle özgünlüğünü büyük ölçüde yitirmiştir.^【1】

​Cumhuriyet döneminde Akşehir'in ilk müzesi olarak değerlendirilen yapı, 1960-1965 yılları arasındaki kapsamlı restorasyonun ardından 1965'te arkeoloji müzesi olarak ziyarete açılmıştır. 1971 ve 1986 yıllarında tekrar onarıma alınan bina, uzun süren teşhir ve tanzim çalışmalarının tamamlanmasıyla 2020 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından "Taş Eserler Müzesi" adıyla yeniden hizmete açılmıştır. Günümüzde müzede, Akşehir ve çevresinden toplanan Selçuklu ve Osmanlı dönemi mezar taşları, sandukalar ve kitabeler sergilenmektedir.^【2】

^{Taç Kapı (}Akşehir Beledyesi⁾

​Akşehir Taş Medrese, açık avlulu ve eyvanlı medreseler grubunda yer alır. Özgün planında dört eyvanlıdır. Ancak tarihi süreçteki onarımlarla üç eyvanlı bir yapıya dönüşmüştür. Medrese doğu-batı uzantılı dikdörtgen bir plana sahiptir. Avlusu revaklarla çevrilidir. Revak kemerleri tuğladır. Taşıyıcı sütunlar ise devşirme malzemedir.

​Yapıda moloz taş, tuğla ve devşirme mermer bir arada kullanılmıştır. Medresenin batı cephesi mermer kaplıdır. Ortasındaki taçkapı anıtsal bir görünüme sahiptir. Taçkapı klasik Anadolu Selçuklu formunu yansıtır. Avlu çevresinde öğrenci odaları sıralanır. Bu odalar beşik tonozlarla örtülüdür. Odaların içinde ocak ve dolap nişleri bulunur. Kışlık dershane olan mekânların üzeri ise kubbelidir. Kubbelere prizmatik üçgenlerle geçiş sağlanmıştır.

​Medreseye bitişik kare planlı bir mescit bulunur. Mescit tek kubbelidir. Mescidin kuzeybatı köşesinde çift şerefeli tuğla bir minare yükselir. Bu minare çinilerle süslüdür. İki şerefeli minare tasarımı Anadolu Selçuklu mimarisinde az rastlanan bir özelliktir.

​Yapı içinde Sâhib Ata'ya ait kare planlı bir türbe yer alır. Türbenin altında kripta (mumyalık) bölümü vardır. Türbenin kubbesi firuze sırlı tuğlalarla bezenmiştir. Kubbe eteklerinde kufi yazı benzeri geometrik çini mozaik süslemeler dikkati çeker.

​Yapının avlu revak sütunlarında çeşitli yazılar mevcuttur. Ana eyvan duvarlarında da kazıma tekniğiyle yazılmış metinler bulunur. Bu yazılar dönemin sosyokültürel yapısını yansıtır. Sütunlarda "Ah Şahım", "Muhammed" ve "minhac" gibi ifadelere rastlanmıştır. ^【3】Bu kayıtlar yapının Alevi-Bektaşi kültürüyle ilişkisini ortaya koymaktadır.^【4】 Tasavvuf düşüncesini yansıtan yazılar mimari tezyinatın ötesinde bir dışavurum aracı olarak kullanılmıştır.

^{Akşehir Taş Medrese (}Akşehir Belediyesi⁾

​Taş Medrese, Akşehir'in ilk müze binasıdır. 1960 ile 1965 yılları arasında önemli onarımlar geçirmiştir. 1965 yılında arkeoloji müzesi olarak ziyarete açılmıştır. Bina 1971'de ve 1986'da tekrar onarıma alınmıştır. ^【5】Uzun süren restorasyon projeleri sonucunda Taş Eserler Müzesi kimliğini kazanmıştır. Kapsamlı restorasyonu tamamlanan yapı, 2020 yılında Cumhurbaşkanlığı tarafından resmi olarak yeniden ziyarete açılmıştır.

​Günümüzde müzede zengin bir taş eser koleksiyonu bulunur. Akşehir ve çevresinden toplanan Türk-İslam dönemi mezar taşları sergilenmektedir. Sandukalar ve kitabeler de müze envanterinde yer alır. Müze içerisinde ayrıca medrese yaşamı, eğitimi ve taş işçiliği canlandırmalarla ziyaretçilere aktarılmaktadır.