Akdeğirmen Barajı

Akdeğirmen Barajı, Türkiye’nin Afyonkarahisar ilinde yer alan ve bölgenin içme suyu, sulama ve çevresel su yönetimi ihtiyaçlarını karşılayan önemli bir su yapısıdır. Akarçay Nehri üzerine inşa edilen bu baraj, Afyonkarahisar şehir merkezinin yaklaşık 30 km batısında, Akdeğirmen Köyü yakınlarında bulunmaktadır​.

Akdeğirmen Barajı ve Merkez İçme Suyu Arıtma Tesisi (DSİ)

Baraj, 1998-2008 yılları arasında inşa edilmiştir. 42 metre yüksekliğe, 1134 metre kret yüksekliğine ve 6 km² rezervuar alanına sahiptir​. Yapımı tamamlandıktan sonra, içme suyu temini ve sulama amacıyla kullanılmaya başlanmıştır. Aynı zamanda, barajın sulama kapasitesi 8,552 hektarlık bir alanı kapsamaktadır.

Akdeğirmen Barajı, Pliyosen çökelleri ve Kuvaterner alüvyonlarından oluşan bir zemin üzerinde inşa edilmiştir. Ancak, su tutulmaya başlandıktan sonra barajın sağ sahil mansabında ve dolusavak temelinde sızıntılar oluşmuştur. 2009-2013 yılları arasında Devlet Su İşleri (DSİ) tarafından jeoteknik ve jeofizik çalışmalar yürütülerek enjeksiyon perdeleri eklenmiş ancak sağ sahil mansap yamacındaki su sızıntıları devam etmiştir. Elektrik özdirenç ve doğal potansiyel ölçümleri kullanılarak yapılan araştırmalarda, yeraltı su akış yolları ve sızıntı bölgeleri tespit edilmiştir​.

Barajdan alınan su örneklerinde yapılan analizler, suyun fiziko-kimyasal parametreler açısından yüksek kalitede olduğunu göstermektedir. Mart, Haziran, Eylül ve Aralık 2011 aylarında yapılan ölçümler, baraj suyunun 1. sınıf su kalitesine sahip olduğunu ortaya koymuştur​. Sıcaklık, pH, çözünmüş oksijen, sülfat, sodyum, kalsiyum ve magnezyum değerleri, Türkiye Su Kalitesi Yönetmeliği (SKKY) ve uluslararası içme suyu standartları (WHO, EC, EPA, TS 266) ile uyumludur​. Bununla birlikte, baraj suyu bazı organizmaların yetişmesi için uygun bir ekosistem sunmaktadır. Chironomidae familyasına ait çeşitli sucul organizmalar baraj gölü ekosisteminde tespit edilmiştir​.

Akdeğirmen Barajı, Akarçay Havzası’nın önemli su yapılarından biridir ve bölgedeki entegre su yönetim planlamasında önemli bir yer tutmaktadır. Akarçay Havzası, 1995 km²'lik bir alanı kapsayan kapalı bir havza olup, su kaynakları açısından oldukça önemlidir. Baraj, Eber ve Akşehir Gölleri'ne giden su miktarını etkileyerek bu göllerin ekolojik dengesini de değiştirmiştir​.

Havza yönetimi açısından, Akdeğirmen Barajı’ndan çekilen su miktarı yıllık ortalama 41.3 hm³ olup, bu miktar ilerleyen yıllarda artan nüfus ve iklim değişiklikleri nedeniyle değişebilir. Yapılan modellemelere göre, iyimser senaryoda 2050 yılına kadar havzanın su miktarının 793 hm³’e çıkabileceği, ancak kötümser senaryoda bu miktarın 348 hm³’e kadar düşebileceği tahmin edilmektedir​.

Afyonkarahisar’daki içme ve kullanma suyu ihtiyacı büyük ölçüde yeraltı ve yüzey sularından sağlanmaktadır. Kadınana memba suyu ve 20 adet sondaj kuyusundan elde edilen suyun yanı sıra Akdeğirmen Barajı da şehre su temin etmektedir​. Ancak, bölgedeki endüstriyel ve evsel atıkların Akarçay’a deşarj edilmesi, su kirliliği açısından önemli bir sorun teşkil etmektedir. Havza genelinde, su kalitesini korumak için atık su arıtma tesisleri ve daha sürdürülebilir su yönetim stratejileri geliştirilmesi gerekmektedir​.

Akdeğirmen Barajı, Afyonkarahisar’ın içme suyu temini ve sulama açısından büyük önem taşıyan bir barajıdır. Su kalitesi açısından 1. sınıf seviyede olmasına rağmen, barajın sızıntı sorunları ve Akarçay Havzası’ndaki su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi konularında iyileştirmeler gerekmektedir. Mevcut su yönetimi stratejileri, ilerleyen yıllarda bölgedeki su talebinin artışına bağlı olarak yeniden şekillendirilmeli, özellikle iklim değişikliği ve kuraklık senaryolarına karşı önlem alınmalıdır​.