Ahilik Kardeşlik Demektir

Eski sokakların o kendine has kokusunu, dükkan kapılarının gıcırtısını, hatta kilitlenmeyen dükkan kapılarını ve esnafın birbirine olan samimi selamını hatırlayanlar, bugünün çarşılarında neden bir yabancı gibi hissettiklerini çok iyi bilirler. Bir zamanlar ticaret, sadece bir malın el değiştirmesi değil bir ruhun, bir terbiyenin ve en önemlisi bir insanlık sınavının sahasıydı. Ancak bugün, o terbiye kapısı yerini hırsa, etik kurallar yerini "ne koparırsam kardır" mantığına bıraktı. Oysa bu toprakların mayasında, bugün unuttuğumuz ama her satırında dersler barındıran muazzam bir kültür yatıyor. Nedir bu kültürün, hatta eğitim yuvası olan kapının ismi? Ahilik.

^{Birbirinden Güler Yüzü Eksik Etmeyen Çocuklar (Görsel Yapay Zeka İle Çizilmiştir)}

Ahilik, sadece bir esnaf teşkilatlanması değildir. O, bu milletin özüne nakşedilmiş bir kardeşlik, yiğitlik, doğruluk ve cömertlik ahlakının adeta ders gibi kalplere nakış nakış işleyen kapının ismidir. Bugünün "ticaret" adı altındaki rekabet ortamında, dürüstlüğün bir "saflık" gibi algılanması, aslında toplumun damarlarındaki o temiz kanın ne kadar kirlendiğini gösteriyor bizlere. Oysa bu kültür, insanı esas alan ve toplumsal yaşamın ortak paydasını vicdan üzerine kuran bir felsefedir aslında.

Bugün çarşıya çıktığında gördüğümüz manzara içler acısıdır. Bir ürünün fiyatını her dükkanda farklı ve hepsinin birbirinden daha uçuk olduğunu görmek, etiketin altında saklanan kusurları fark etmek ya da "maliyetler arttı" bahanesinin arkasına sığınıp fahiş karlar peşinde koşanları izlemek, insanın canını yakıyor. Ahilik geleneğinde ise dayanışma ve paylaşma esastı. Mesela bir esnaf siftah yaptığında, henüz siftah yapmamış komşusuna müşterisini yönlendirecek kadar yüce gönüllüydü. Şimdi ise komşusunun dükkanına giren müşteriyi "benim malım daha iyi" diyerek çalmaya çalışan, hileli tartıyla, yanıltıcı reklamla cebini dolduran bir kesim türedi.

Oysa Ahiliğin kurucusu Ahi Evran'ın ortaya koyduğu ilkeler, bugün bile her esnafın dükkanına asması gereken birer hayat dersidir. Ticaret ahlakı, sadece kurallar bütünü değil, bir yaşam biçimidir. Bugünün ahlaksız esnafı, sadece müşterisini değil, aslında kendi geleceğini ve toplumun huzurunu da satıyor. Oysa Ahilik, bu milletin devlet ve millet olmasını sağlayan en önemli değerlerden biriydi. Bu bağ koptuğunda, sadece ekonomi değil, toplumsal barış da sarsılıyor.

Peki Ahi Evran'ın izinde bir gelecek mümkün mü? Hala umut var mı? Elbette. Bazı kadim şehirlerde, özellikle de geleneğin izlerinin silinmediği yerlerde, geleneksel el sanatları ustalarından modern sanayicisine kadar bu ilkeleri yaşatmaya çalışan ruhu görmek mümkün. Ahilik haftası gibi zamanlar, sadece birer kutlama değil, bu evrensel değerleri yeniden hatırlama ve helal kazanç peşinde koşma iradesidir. Bu yüzden yeni nesle bunlar eğlenceli etkinlikler vesilesiyle anlatılmalıdır.

Bugünün dünyasında her şeyin bir fiyatı var ama hiçbir şeyin değeri kalmadı gibi görünüyor. Oysa o eski "Ahilik" ruhu, paranın ötesinde bir kazancın, yani toplumsal huzurun peşindeydi. Gerçek bir esnaf, dükkanına giren kişiyi bir "emanet" ve bir "kardeş" olarak görmelidir. Çünkü Ahilik, en yalın tanımıyla kardeşlik demektir.

Son olarak şuna değinmek istiyorum ki, bugünün ticaret dünyasında, dürüstlüğü ve ahlakı bayrak edinmiş o eski toprak kokulu esnafları özlemle anıyoruz. Eğer toplumsal bir iyileşme bekliyorsak işe önce tartımızdan, sözümüzden ve vicdanımızdan başlamalıyız. Bereket ve bol kazanç, sadece rakamlarla değil o kazancın ne kadar helal olduğuyla ve içinde ne kadar sevgi ve hoşgörü barındırdığıyla da ölçülür aynı zamanda. Ahiliğin o kıymetli ışığı yeniden sokaklarımızı aydınlatmadıkça, vitrinlerdeki hiçbir parıltı içimizdeki karanlığı örtmeye yetmeyecektir.