ADF (Otomatik Yön Bulucu)

Otomatik Yön Bulucu (ADF - Automatic Direction Finder), havacılıkta hava araçlarının seyrüseferi için kullanılan ve yerleşik bir alıcı vasıtasıyla yön tespitini sağlayan radyo tabanlı bir aviyonik sistemdir. ADF sistemi, yer tabanlı NDB (Yönsüz Radyo Sinyal Vericisi - Nondirectional Radio Beacon) istasyonları ile entegre çalışır. NDB istasyonları her yöne aynı sinyali yayarken, uçaktaki ADF alıcısı bu sinyallerin geliş yönünü belirleyerek uçağın istasyona göre rölatif yönünü gösterir. ADF göstergesindeki ibre, NDB istasyonunun bulunduğu yönü işaret eder.

^{Yapay zeka ile oluşturulmuştur.}

NDB tesisleri, genellikle 190 ile 535 kilohertz (kHz) frekans bandında çalışmakla birlikte, Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) Ek 10 standartlarına göre bu aralık 190 ile 1750 kHz arasında da olabilmektedir. Bu sistemler AM frekans bandını kullanır. Sistem, ses iletimleri haricinde, kesintisiz bir taşıyıcı sinyal üzerine 400 veya 1020 hertz (Hz) modülasyonla sürekli bir üç harfli Mors kodu kimliği yayınlar.

Bir hava aracındaki donanımsal ADF altyapısı; ADF ünitesi, ADF göstergesi, ADF döngüsü (loop) ve algılama (sense) anteni bileşenlerinden meydana gelir. İstasyon ile uçak arasındaki radyo sinyali bağlantısı, bu antenler vasıtasıyla algılanarak kokpitteki yönelim verisine dönüştürülür.

ADF/NDB sistemleri; uçuş rotası belirleme, rota takibi, iniş yaklaşmaları, konum belirleme ve bekleme paternlerinin uçulması gibi operasyonel amaçlarla kullanılır. NDB istasyonu bir Aletli İniş Sistemi (ILS) ile entegre olarak konumlandırıldığında "Pusula Konumlandırıcı" (Compass Locator) adını alır ve yaklaşma hattındaki belirli konumların doğrulanmasında kullanılır.

Uçuş esnasında bir NDB istasyonuna doğru veya istasyondan uzağa uçulurken navigasyon hassasiyetini sağlamak amacıyla uygulanan yöntemler şunlardır:

Sadece ADF ibresini uçağın burnuna merkezleyerek uçmak (homing), rüzgarlı havalarda uçağın rotasından sapmasına neden olur. Bu nedenle rüzgarın içine doğru dönerek (crab) uçağın manyetik başı, rölatif kerterizi yan rüzgar bileşeni kadar dengeleyecek şekilde ayarlanır.

İstasyona ulaşmak için gereken zamanı tahmin etmek amacıyla "açıyı ikiye katlama" (double the angle) veya "bow to beam" adı verilen zaman ve mesafe ölçüm teknikleri kullanılır.

Sistemin kendine has özellikleri belirli durumlarda avantaj sağlarken çeşitli teknik kısıtlamaları da beraberinde getirir.

Uzun menzil, basit ve güvenilir donanım yapısı ile düşük kurulum ve işletim maliyetleri başlıca avantajlarıdır. Günümüzde genellikle GPS sistemlerine alternatif bir yedek seyrüsefer aracı olarak değerlendirilmektedir.

Sistemin en büyük kısıtlılığı düşük hassasiyete sahip olmasıdır. Radyo dalgaları; şimşek, yağış statikleri ve atmosferik gürültü gibi hava koşullarından olumsuz etkilenir. Gece saatlerinde uzak NDB istasyonlarından kaynaklanan frekans parazitlerine karşı savunmasızdır.

VOR (VHF Omnidirectional Range) sisteminin aksine, ADF alıcılarında hatalı yön bilgisinde pilotu görsel olarak ikaz edecek bir uyarı bayrağı bulunmaz. İbrenin düzensiz hareket etmesi veya dalgalanması gürültülü bir sinyal kimliğine işaret eder. Yanlış yönlendirmelerden kaçınmak için Mors kodu kimliğinin radyodan sürekli olarak işitsel şekilde takip edilmesi önem taşır.

Havacılık teknisyenlerinin ve bakım personelinin aviyonik sistemlere hakim olabilmesi amacıyla eğitim setleri kullanılmaktadır. Model AT-21 Hava Taşıtı ADF Sistemi Eğitim Seti gibi donanımlar; ADF ünitesi takma, sökme, test etme ve sistemde sorun giderme (troubleshooting) eğitimleri için tasarlanmıştır. Bu sistemler, aviyonik ekipmana tezgah testi uygulanabilmesi için dijital voltmetre, ampermetre, RF ve ses kazanım kontrolleri, frekans seçiciler ile dahili hoparlör barındıran test panelleri içerir. Bu sayede donanımların besleme voltajı, akım çekişi ve ses kanallarının izlenmesi gibi teknik operasyonlar nesnel olarak ölçümlenmektedir.