Açlığa Son

Açlığa Son, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları içinde Amaç 2 olarak tanımlanan küresel hedeftir. Bu amaç, açlığın sona erdirilmesini, gıda güvenliğinin ve iyi beslenmenin sağlanmasını ve sürdürülebilir tarımın desteklenmesini birlikte ele alır. Kaynaklarda amaç, yalnızca gıdaya erişim sorunu olarak değil; üretim, dağıtım, beslenme, kırsal kalkınma, doğal kaynakların korunması ve toplumsal kırılganlıklarla bağlantılı çok boyutlu bir alan olarak açıklanmaktadır. 

Açlığa Son hedefi, açlığın ortadan kaldırılması ile beslenme kalitesinin yükseltilmesini aynı çerçeve içinde birleştirir. Bu yönüyle amaç, yalnızca yeterli miktarda gıdaya ulaşmayı değil, aynı zamanda güvenli, besleyici ve sürdürülebilir biçimde üretilmiş gıdaya erişimi de kapsar. Birleşmiş Milletler Türkiye sayfasında bu amaç, “açlığı bitirmek, gıda güvenliğine ve iyi beslenmeye ulaşmak ve sürdürülebilir tarımı desteklemek” biçiminde tanımlanmaktadır. UN Global Compact Türkiye ve FAO’ya ilişkin kaynaklarda da aynı yaklaşım benimsenmekte; açlık sorununun çözümünün tarımsal üretim sistemleri, doğal kaynak yönetimi ve beslenme güvencesiyle birlikte düşünülmesi gerektiği vurgulanmaktadır. 

Bu kavramsal çerçeve, açlığın yalnızca gıda yetersizliğiyle açıklanamayacağını da gösterir. Kaynaklarda açlık; yoksulluk, kırılganlık, üretim kapasitesi, çevresel bozulma, kuraklık, çatışma ve eşitsizlik gibi etkenlerle ilişkili bir kalkınma sorunu olarak ele alınmaktadır. Bu nedenle Amaç 2, hem acil insani ihtiyaçlarla hem de uzun vadeli yapısal dönüşümle ilgilidir. Amaç kapsamında besine erişim kadar, tarımın dayanıklılığı, kırsal kesimin desteklenmesi ve üretim sistemlerinin sürekliliği de belirleyici unsurlar arasında yer alır. 

Verilen kaynaklar, açlık ve yetersiz beslenmenin küresel ölçekte devam eden temel sorunlardan biri olduğunu göstermektedir. Erciyes Üniversitesi’nin ilgili metninde, son yirmi yılda ekonomik büyüme ve tarımsal verimlilik artışı sayesinde yetersiz beslenen insanların sayısında önemli düşüşler yaşandığı; buna rağmen aşırı açlık ve yetersiz beslenmenin birçok ülkede kalkınmanın önünde büyük bir engel olmaya devam ettiği belirtilmektedir. Aynı metinde, 2014 yılı itibarıyla 795 milyon insanın sürekli biçimde yetersiz beslendiğinin tahmin edildiği aktarılmaktadır. 

Küresel Amaçlar için hazırlanan broşürde de benzer bir tablo ortaya konur. Broşürde günümüzde her akşam 795 milyon insanın aç yattığı, 2050 yılına kadar dünya nüfusuna 2 milyar insan daha ekleneceğinin beklendiği ve bu nedenle gıda ile tarım sisteminde köklü değişim ihtiyacının doğduğu belirtilmektedir. Aynı yayında, açlık ve yetersiz beslenmenin insanların üretkenliklerini, sağlıklarını ve gelir elde etme olanaklarını doğrudan etkilediği ifade edilmektedir. Açlık burada yalnızca mevcut bir eksiklik değil, aynı zamanda insanların içinden kolayca çıkamadıkları bir kalkınma tuzağı olarak tanımlanmaktadır. 

UN Global Compact Türkiye sayfası ve FAO broşürü, sorunun boyutunu farklı göstergelerle ayrıntılandırmaktadır. UN Global Compact Türkiye metninde yaklaşık 800 milyon insanın kronik olarak yetersiz beslendiği, yaklaşık 2 milyar insanın mikro besin eksikliği yaşadığı ve 160 milyon çocuğun büyüme geriliğinden etkilendiği belirtilir. FAO broşüründe ise 2017 yılında kronik yetersiz beslenme sorunu yaşayan kişi sayısının 820 milyonu geçtiği, beş yaşın altında 151 milyon çocuğun yeterince gelişemediği ifade edilir. Bu veriler, açlık ve dengesiz beslenmenin yalnızca niceliksel gıda açığıyla değil, beslenme niteliğiyle de ilgili olduğunu göstermektedir. 

Birleşmiş Milletler Türkiye sayfasında Amaç 2’nin alt hedefleri ayrıntılı biçimde sıralanmaktadır. Buna göre 2030’a kadar açlığın sona erdirilmesi, özellikle yoksullar, çocuklar ve kırılgan durumda bulunan gruplar başta olmak üzere herkesin yıl boyunca güvenli, besleyici ve yeterli besine erişiminin güvence altına alınması öngörülmektedir. Bunun yanı sıra yetersiz beslenmenin bütün biçimlerinin ortadan kaldırılması ve özellikle çocuklar, genç kızlar, hamile kadınlar, emziren anneler ve yaşlıların beslenme ihtiyaçlarının ele alınması hedeflenmektedir. 

Amaç 2’nin bir diğer boyutu küçük ölçekli gıda üreticilerinin desteklenmesidir. Kaynaklarda, özellikle kadınlar, yerli topluluklar, aile çiftçileri, göçebe çobanlar ve balıkçılar gibi üretici kesimlerin toprağa, diğer üretken kaynaklara, girdilere, bilgiye, finansal hizmetlere ve piyasalara güvenli ve eşit erişiminin sağlanması öne çıkarılmaktadır. Bu yaklaşım, açlığın yalnızca tüketim düzeyinde değil, üretim ve gelir yapılarında da ele alındığını göstermektedir. Açlığın azaltılması ile üreticilerin üretkenliği ve gelir düzeyinin yükseltilmesi arasında doğrudan ilişki kurulmaktadır. 

Küresel Amaçlar sayfasında ve Birleşmiş Milletler Türkiye metninde sürdürülebilir gıda üretim sistemlerinin güvence altına alınması, dayanıklı tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması ve iklim değişikliği, kuraklık, sel ve diğer afetlere uyum kapasitesinin güçlendirilmesi de hedefler arasında yer almaktadır. Ayrıca tohumların, kültür bitkilerinin ve çiftlik hayvanlarının genetik çeşitliliğinin korunması; tarımsal piyasalardaki bozulmaların sınırlandırılması; piyasa bilgilerine zamanında erişimin kolaylaştırılması ve tarımsal üretim kapasitesine yatırım yapılması da amaç kapsamında tanımlanan başlıklardandır. 

Verilen kaynaklarda açlık ile gıda güvenliği birbirini tamamlayan iki kavram olarak kullanılmaktadır. Açlığa Son hedefi, bireylerin yalnızca kaloriye erişimini değil, düzenli, güvenli ve besin değeri yeterli gıdaya erişimini de içerir. Bu yaklaşım, beslenme sorununun yalnızca niceliksel değil niteliksel yönüne de dikkat çeker. UN Global Compact Türkiye metninde mikro besin eksikliklerinin geniş nüfus gruplarını etkilediği; FAO broşüründe ise dengesiz beslenmenin farklı biçimlerinin aynı anda görülebildiği belirtilmektedir. Bu çerçevede açlık, yetersiz gıda tüketimi ile beslenme dengesizliği arasında kurulan daha geniş bir ilişki içinde değerlendirilmektedir. 

Küresel Amaçlar broşüründe, ailelerin güvenli ve besleyici gıdaya yeterli miktarda ulaşmasının ekonomik ve toplumsal yaşamla doğrudan bağlantılı olduğu ifade edilmektedir. Aynı kaynakta açlığın önlenememesi hâlinde eğitim, sağlık, eşitlik ve sosyal kalkınma üzerinde olumsuz etkiler doğacağı belirtilmektedir. Buna göre yeterli beslenme, yalnızca bireysel sağlık meselesi değil, daha geniş kalkınma süreçlerinin önkoşullarından biridir. Açlığın ortadan kaldırılması; insanların daha sağlıklı, üretken ve istikrarlı yaşamlar sürdürebilmeleriyle ilişkilendirilmektedir. 

Amaç 2’nin merkezinde sürdürülebilir tarım yer almaktadır. Kaynaklarda tarımsal verimlilik artışı, dayanıklı üretim sistemleri, doğal kaynakların korunması ve iklim koşullarına uyum kapasitesi bir arada ele alınmaktadır. Birleşmiş Milletler Türkiye sayfasında üretimi ve üretkenliği artıran, ekosistemlerin sürdürülmesine yardımcı olan ve toprak kalitesini sürekli biçimde iyileştiren dayanıklı tarım uygulamalarının hayata geçirilmesi açık biçimde hedef olarak gösterilmektedir. Burada tarım, yalnızca ekonomik faaliyet değil, çevresel sürdürülebilirlik ve toplumsal dayanıklılık alanı olarak konumlandırılmaktadır. 

Erciyes Üniversitesi metni, tarımsal verimlilikteki artışların açlığın azaltılmasında belirli ilerlemeler sağladığını kabul etmekle birlikte, çevrenin bozulması, kuraklık ve biyolojik çeşitlilik kaybı gibi etkenlerin açlık riskini yeniden büyütebildiğini belirtmektedir. FAO broşüründe de gıda üretimi, doğal kaynak yönetimi ve dezavantajlı toplulukları destekleme yöntemlerinde köklü ve sürekli dönüşüm gerektiği ifade edilmektedir. Bu vurgu, mevcut üretim yapılarının yalnızca miktar artırmaya değil, aynı zamanda sürdürülebilirlik ölçütlerine göre yeniden düşünülmesi gerektiğini göstermektedir. 

^{Açlık -} Pexels

Kaynaklar, açlığın tek bir nedene bağlanamayacağını açık biçimde göstermektedir. FAO broşüründe çatışmalar, iklim değişikliği, ekonomik sorunlar ve eşitsizlikler açlıkla mücadeleyi zorlaştıran başlıca etkenler arasında sayılmaktadır. Aynı broşürde şiddetli çatışmaların artması, zorunlu göç, kuraklık ve sert hava olaylarının gıda arzını ve gelirleri olumsuz etkilediği belirtilmektedir. Bu etkenlerin ekonomik durgunluk ve obezite dahil dengesiz beslenmenin diğer biçimleriyle birleştiğinde, son on yılı aşkın dönemde kaydedilen ilerlemeleri zayıflattığı ifade edilmektedir. 

Küresel Amaçlar broşürü ise yetersiz hasat, gıda israfı ve savaşlar nedeniyle üretim alanlarının tahrip edilmesini açlığın nedenleri arasında göstermektedir. Bu yaklaşım, açlığın hem üretim süreçlerinde hem de dağıtım ve kullanım süreçlerinde ortaya çıkabildiğini ortaya koyar. Bir yandan ürün kaybı ve israf, diğer yandan savaş ve yıkım üretim kapasitesini sınırlandırmaktadır. Böylece açlık, yalnızca yoksul ülkelerin ya da belirli toplulukların sorunu olarak değil, küresel ölçekte üretim, erişim ve paylaşım sorunlarının kesişiminde yer alan bir mesele olarak görünür hâle gelir. 

UN Global Compact Türkiye metni de gıda güvenliğinin giderek büyüyen küresel bir risk olduğunu vurgular. Metinde, dünyanın 2050 yılına kadar 9 milyar insanı besleyebilmesi için en az yüzde 50 daha fazla gıda üretmesi gerekeceği belirtilmektedir. Aynı metinde, gıda ve tarım sisteminin iklim değişikliği ve doğal kaynakların bozulmasıyla karşılıklı etkileşim içinde olduğu, dolayısıyla açlık sorununun çevresel baskılardan bağımsız düşünülemeyeceği ifade edilmektedir. Bu değerlendirme, açlığın yalnızca bugünkü yetersizliklerle değil, gelecekte artabilecek baskılarla da ilişkili olduğunu göstermektedir. 

FAO broşürü, gıda güvenliği ile kırsal kalkınma arasındaki bağın hesaba katılmaması durumunda Açlığa Son hedefine ulaşmanın mümkün olmadığını belirtmektedir. Aynı yayında, dünyadaki yoksulların büyük bölümünün tarım, balıkçılık ya da ormancılıkla geçinen kırsal bölgelerde yaşadığı; bu nedenle kırsal nüfusun refahının korunması ve artırılmasının açlıkla mücadelede temel önemde olduğu vurgulanmaktadır. Bu yaklaşım, açlık sorununun coğrafi ve toplumsal dağılımını da görünür kılar. Sorun, özellikle üretim yapan ama üretimden eşit ölçüde yararlanamayan kesimlerde yoğunlaşmaktadır. 

Birleşmiş Milletler Türkiye sayfasında hedeflerin özellikle yoksullar, çocuklar ve kırılgan durumdaki kişiler gözetilerek oluşturulmuş olması da bu durumu tamamlar. Küçük ölçekli üreticilerin, kadınların, yerli toplulukların ve aile çiftçilerinin özellikle anılması, açlığın toplumsal eşitsizliklerle birlikte değerlendirildiğini gösterir. Bu bağlamda Amaç 2, yalnızca genel gıda üretiminin artmasını değil; üretim ve erişim ilişkilerindeki eşitsizliklerin de azaltılmasını hedeflemektedir. 

UN Global Compact Türkiye sayfası, işletmelerin bu amaçla ilişkisini açık biçimde tartışmaktadır. Metne göre işletmeler; tehlikeli gıda ürünlerinin dağıtımı, ekilebilir arazilere zarar verilmesi, kaynak ve toprak haklarına saygı gösterilmemesi ya da finans ve yatırım tercihleri gibi yollarla gıda güvenliğini ve sürdürülebilir tarımı olumsuz etkileyebilir. Buna karşılık aynı kaynakta işletmelerin etkili, ölçülebilir ve pratik çözümler geliştirerek önemli bir ortak rolü üstlenebileceği belirtilmektedir. Bu ikili vurgu, gıda sisteminde özel sektörün etkisinin hem risk hem de dönüşüm kapasitesi bakımından önemli görüldüğünü göstermektedir. 

Aynı kaynakta çiftçiler, üreticiler, tüccarlar, perakendeciler, yatırımcılar ve tüketiciler dahil olmak üzere tarımsal tedarik zincirindeki her aktörün gıda güvenliğini artıran, çevreyi koruyan ve ekonomik fırsatlar sağlayan sürdürülebilir gıda sistemlerinin kurulmasında rol oynadığı ifade edilmektedir. İşletmeler için önerilen başlıklar arasında Gıda ve Tarım İşletmeleri İlkeleri’nin benimsenmesi, doğal kaynakların verimli kullanılması, tedarik zincirinde ekonomik, çevresel ve sosyal standartların gözetilmesi, atıkların azaltılması, iyi yönetişim ve hesap verebilirliğin güçlendirilmesi yer almaktadır.

Bunun yanında yerel tedarikçiler, çiftçiler ve kooperatiflerin tedarik zincirine entegrasyonu ile kırsal altyapı, finansman ve bilgi teknolojilerine erişimin iyileştirilmesi de önem verilen alanlar arasındadır. 

Kaynaklar, Açlığa Son amacının diğer sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle doğrudan bağlantılı olduğunu göstermektedir. FAO broşüründe açlık ortadan kaldırılmadan sağlıklı bireyler ve nitelikli eğitim gibi hedeflere ulaşmanın mümkün olmadığı açıkça belirtilmektedir. Küresel Amaçlar broşüründe de açlığın önlenememesi hâlinde eğitim, sağlık ve toplumsal cinsiyet eşitliği gibi diğer amaçlara da ulaşılamayacağı ifade edilmektedir. Bu değerlendirmeler, Amaç 2’nin tek başına bir tarım veya beslenme hedefi olmadığını; sürdürülebilir kalkınmanın genel yapısı içinde kurucu bir işlev taşıdığını göstermektedir. 

Bu ilişki, açlığın toplumsal ve ekonomik etkileri üzerinden de okunabilir. Beslenme yetersizliği bireylerin sağlık durumunu, öğrenme kapasitesini, çalışma gücünü ve gelir üretme imkânlarını etkilerken; kırsal yoksulluk, düşük verimlilik ve çevresel bozulma da açlık riskini yeniden üretmektedir. Bu nedenle Açlığa Son amacı, sağlık, eğitim, yoksullukla mücadele, eşitsizliklerin azaltılması ve iklim uyumu gibi başlıklarla karşılıklı etkileşim içinde düşünülmektedir. Verilen kaynakların ortak noktası, açlığın sona erdirilmesini sürdürülebilir bir gelecek için temel koşullardan biri olarak görmeleridir. 

Açlığa Son, açlığın ortadan kaldırılması, gıda güvenliğinin sağlanması, iyi beslenmenin yaygınlaştırılması ve sürdürülebilir tarımın güçlendirilmesi etrafında şekillenen bütüncül bir sürdürülebilir kalkınma amacıdır. Verilen kaynaklar, sorunun yalnızca gıda miktarıyla sınırlı olmadığını; üretim yapıları, kırsal yaşam, toplumsal eşitsizlikler, çevresel baskılar, çatışmalar ve ekonomik kırılganlıklarla birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle Amaç 2, hem insani ihtiyaçlara hem de uzun vadeli yapısal dönüşüme yönelen çok katmanlı bir çerçeve sunmaktadır. 

Kaynaklarda ortak biçimde vurgulanan nokta, açlığın sona erdirilmesinin yalnızca daha fazla gıda üretmek anlamına gelmediğidir. Asıl mesele, güvenli ve besleyici gıdaya erişimin sürekliliği, küçük üreticilerin güçlendirilmesi, dayanıklı tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması, doğal kaynakların korunması ve kırılgan toplulukların desteklenmesidir. Bu yönüyle Açlığa Son, sürdürülebilir kalkınma anlayışının sosyal, ekonomik ve çevresel boyutlarını aynı hedefte birleştiren temel amaçlardan biridir.