ACARS (Uçak Veri İletişim Sistemi)

ACARS (Aircraft Communications Addressing and Reporting System), yer istasyonları ile hava araçları arasında radyo veya uydu frekansları üzerinden metin formatında otomatik veya manuel mesaj iletimini sağlayan dijital bir veri bağlantı sistemidir. Sivil havacılıkta bakım, operasyon ve ticari amaçlar doğrultusunda uçuş emniyetini artırmak ve mürettebatın iş yükünü hafifletmek amacıyla kullanılır.

^{Yapay zeka ile oluşturulmuştur.}

Uçağın Uçuş Veri Kaydedicisi'nden elde edilebilecek pek çok bilginin gerçek zamanlı olarak iletilebilmesi nedeniyle sistem, işlevsel olarak çevrimiçi bir kara kutu vazifesi görür. Bu sistem aracılığıyla uçağın konum verileri, havadaki performans bilgileri, motor parametreleri, yakıt miktarı ve uçakta meydana gelen arızalar doğrudan ilgili bakım birimlerine ve üretici firmalara raporlanabilir.

ACARS sisteminin geliştirilmesinden önce havacılıkta uçak ile yer personeli arasındaki tüm iletişim, kokpit ekibi tarafından HF veya VHF telsizler üzerinden sözlü olarak gerçekleştirilmekteydi. Uçağın kapıdan ayrılması, havalanması, yere inmesi ve park etmesi gibi aşamalarda yer birimleri ile sürekli sözlü iletişim kurulması gerekliliği, uçuş ve kabin ekibi üzerindeki iş yükünü artırmakta ve gerçek zamanlı bilginin doğruluğu konusunda kesinlik sağlayamamaktaydı.

Bu sorunların giderilmesi amacıyla sistem, 1978 yılının nisan ayında Aeronautical Radio, Inc. (ARINC) firması tarafından geliştirilmiştir. Sistemin ilk ismi ARINC Communications Addressing and Reporting System olup, daha sonra ARINC ibaresi Aircraft olarak değiştirilmiştir. Sistemi kullanan ilk havayolu şirketi Piedmont Havayolları olmuştur. İlerleyen yıllarda donanımsal ve yazılımsal olarak güncellenen ACARS; dijital veri yolu arayüzü, Uçuş Yönetim Sistemi ve kokpit yazıcıları ile entegre edilerek uçağa sağlanan destek kapasitesi artırılmıştır.

ACARS iletimleri, hava aracının konumuna ve iletişim koşullarına bağlı olarak UHF, VHF, HF radyo dalgaları veya SATCOM (Uydu İletişimi) altyapısı aracılığıyla gerçekleştirilir. Kısa mesafelerde ve karasal alanların üzerinde birincil iletişim kanalı olarak VHF kullanılır. Ancak uçakların yer istasyonlarından uzaklaştığı, özellikle okyanus aşırı uçuşların yapıldığı rotalarda SATCOM kullanımı zorunlu hale gelir. Sistem AM bandında çalışmakta olup iletilen her bir mesaj 220 karakter ile sınırlandırılmıştır ve iletim süresi bir saniyenin altındadır. Coğrafi bölgelere göre değişiklik göstermekle birlikte, Avrupa bölgesi için ACARS verileri 131.725 MHz frekansından takip edilebilmektedir.

Uçaktan gönderilen veriler yer istasyonları aracılığıyla toplanarak merkezi bilgisayarlara ulaştırılır. Küresel ölçekte bu verileri işleyen iki ana merkezi bilgisayar bulunmaktadır: Şikago'da yerleşik olan ARINC ve Singapur'da yerleşik olan SITA. Bu merkezler aracılığıyla mesaj formatına dönüştürülen bilgiler, yer ağları üzerinden ilgili havayolu şirketinin ana üssüne iletilir.

ACARS üzerinden iletilen mesajlar yapısal olarak üç ana kategoriye ayrılır: Hava trafik kontrol mesajları, uçuşa elverişlilik durumunu ilgilendiren operasyon kontrol mesajları ve havayolu yönetimi kontrol mesajları. Gönderilen temel veri ve mesaj tipleri şunlardır:

Havacılıkta OOOI; uçağın kapıdan ayrılması (Out of the gate), yerden kesilmesi (Off the ground), yere teker koyması (On the ground) ve kapıya yanaşması (Into the gate) fazlarını ifade eder. Bu uçuş fazları; uçağın kapılarına, park frenlerine ve iniş takımlarına entegre edilmiş sensörler aracılığıyla ACARS tarafından otomatik olarak algılanır ve yer operasyon birimlerine rapor edilir.

ACARS, uçağın Uçuş Yönetim Sistemi ile arayüz oluşturarak yerden gönderilen hava durumu raporlarını ve uçuş planlarını sisteme aktarır. Bu entegrasyon, uçuş ekibinin uçuş esnasında değişen hava şartlarını değerlendirmesine ve alternatif uçuş planlarını güncelleyebilmesine imkân tanır.

Sistem, uçağın yapısal ve operasyonel sistemlerinin durumunu yer istasyonlarına gerçek zamanlı olarak gönderir. Motor arızaları veya sert iniş gibi uçuşa elverişliliği doğrudan etkileyen anormal durumlar tespit edildiğinde ACARS otomatik olarak detaylı arıza mesajları oluşturur. Bu sayede yer teknisyenleri, uçak henüz iniş yapmadan önce onarım ve bakım planlamalarını hazırlayabilir. Ayrıca sivil havacılıkta enerji ve yakıt verimliliğini değerlendirmek amacıyla kullanılan veriler, Dijital Uçuş Veri Kayıt Cihazı'ndan alınarak ACARS altyapısı üzerinden teknik departmanlara aktarılır.

ACARS, otomatik iletimlerin yanı sıra pilotların Çok Amaçlı Kontrol ve Görüntüleme Ünitesi üzerinden yer birimlerine manuel metin mesajları göndermesine de olanak sağlar. Sistem bağlantısının aktifliğini denetlemek maksadıyla yer istasyonu ile uçak arasında veri içermeyen test mesajları da iletilebilir.