1961 Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi

Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi, bağımsız devletler arasındaki diplomatik ilişkilerin çerçevesini, diplomatik misyonların ayrıcalık ve dokunulmazlıklarını düzenleyen uluslararası bir antlaşmadır. 18 Nisan 1961 tarihinde Avusturya'nın başkenti Viyana'da imzalanmış ve 24 Nisan 1964 tarihinde yürürlüğe girmiştir.^【1】

Sözleşmenin taslak metni, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu tarafından görevlendirilen Birleşmiş Milletler Uluslararası Hukuk Komisyonu (ILC) tarafından 1954-1958 yılları arasında hazırlanmıştır.^【2】 Taslak metin, 2 Mart - 14 Nisan 1961 tarihleri arasında Viyana'da toplanan "Birleşmiş Milletler Diplomatik İlişkiler ve Dokunulmazlıklar Konferansı"nda üye devletlerin katılımıyla görüşülmüştür. Konferans sonucunda kabul edilen metin, uluslararası teamül hukukunda yer alan diplomatik kuralların yazılı hale getirilmiş (kodifiye edilmiş) halidir. Birleşmiş Milletler Antlaşmalar Koleksiyonu verilerine göre, sözleşmeye taraf olan devlet sayısı 193'tür.^【3】

_{27 Mayıs 1963 - Uluslararası Hukuk Komisyonu'nun On Beşinci Oturumu, Milletler Sarayı (Palais des Nations), Cenevre, İsviçre. (Soldan sağa): Bay Herbert W. Briggs (ABD); Bay Gilberto Amado (Brezilya); Bay Roberto Ago (İtalya) ve Sir Humphrey Waldock (Birleşik Krallık).} (UN Photo Library)

Sözleşme, toplam 53 maddeden oluşmaktadır. Düzenlenen temel konular şunlardır:^【4】

• Diplomatik Misyonun Görevleri (Madde 3): Gönderen devleti kabul eden devlette temsil etmek, gönderen devletin ve vatandaşlarının çıkarlarını uluslararası hukuka uygun olarak korumak, kabul eden devlet hükümeti ile müzakereler yürütmek ve kabul eden devletteki koşullar ile gelişmeleri yasal yollarla tespit ederek gönderen devlete bildirmek olarak tanımlanmıştır.
• İstenmeyen Kişi İlanı - Persona Non Grata (Madde 9): Kabul eden devlet, herhangi bir zaman ve gerekçe gösterme zorunluluğu olmaksızın, misyon şefini veya misyonun diplomatik personelinden herhangi birini "istenmeyen kişi" (persona non grata) olarak ilan etme hakkına sahiptir.
• Misyon Binalarının Dokunulmazlığı (Madde 22): Misyon binaları dokunulmazdır. Kabul eden devletin yetkilileri, misyon şefinin izni olmadan bu binalara giremez. Kabul eden devlet, misyon binalarını her türlü saldırıya karşı korumakla yükümlüdür.
• Kişisel Dokunulmazlık ve Yargı Muafiyeti (Madde 29 ve 31): Diplomatik ajanların şahsı dokunulmazdır; hiçbir şekilde tutuklanamaz veya gözaltına alınamazlar. Diplomatik ajanlar, kabul eden devletin ceza yargısından muaftır. Ayrıca, sözleşmede belirtilen belirli istisnalar (örneğin, şahsi taşınmaz mallar veya mesleki faaliyetler dışındaki ticari eylemler) haricinde, hukuk ve idare yargısından da muaftır.
• Vergi ve Gümrük Muafiyetleri (Madde 34 ve 36): Diplomatik ajanlar, sözleşmede listelenen dolaylı vergiler ve belirli harçlar dışında, her türlü ulusal, bölgesel ve belediye vergilerinden muaftır. Kabul eden devlet, diplomatik misyonun resmi kullanımı ve diplomatik ajanın kişisel kullanımı için getirilen eşyalara gümrük muafiyeti tanımakla yükümlüdür.

Türkiye Cumhuriyeti, sözleşmeye katılmayı 4 Eylül 1984 tarihli ve 18505 sayılı T.C. Resmî Gazete'de yayımlanan 3042 sayılı "Diplomatik İlişkiler Hakkında Viyana Sözleşmesine Katılmamızın Uygun Bulunduğuna Dair Kanun" ile iç hukukunda onaylamıştır.^【5】