İstanbulin

Osmanlı İmperiyasının modernləşmə prosesi zamanı geyim tərzləri dəyişən sosial quruluşu əks etdirirdi və bu dövrün diqqətçəkən geyimlərindən biri də İstanbulin idi. Sultan Əbdülməciddin hakimiyyəti dövründə mülki dövlət qulluqçuları üçün rəsmi geyim kimi təqdim edilən bu pencək növü sonradan cəmiyyətin müxtəlif təbəqələri tərəfindən də qəbul edilərək Osmanlı modasında mühüm yer tutmuşdur.

^{Bir İstanbul Nümunəsi}

Adını İstanbul şəhərindən alan İstanbulin, Osmanlı dövrünün sonlarında dizayn edilmiş bir pencək növüdür. O dövrün ağır və dəbdəbəli geyimlərindən fərqli olaraq daha praktik, zərif və müasir bir dizayna sahib idi. Redinqot tipinə bənzəyən bu geyim bərk və düz yaxalı, bağlı sinəli, bel hissəsinə qədər tək sıra düyməli və dizlərə qədər uzanan bir pencək kimi xarakterizə edilirdi. Eyni zamanda, iç tərəfində nişastalı yaxalığı var idi və dövlət qulluqçuları üçün həm zövqlü, həm də rahat bir seçim hesab olunurdu.

İstanbulin ilk dəfə Sultan Əbdülməciddin dövründə mülki dövlət qulluqçuları üçün rəsmi uniforma kimi təqdim edilmişdir. Osmanlı bürokratiyasında qərbləşmə hərəkatının bir təzahürü olaraq, bu geyim İstanbul dərziləri tərəfindən yaşlı və mülki dövlət rəsmilərinə daha rahat bir alternativ təqdim etmək məqsədilə hazırlanmışdır. Reşad Əkrəm Koçunun “Türk Geyim, Bəzək və Zinət Lüğəti” əsərinə görə, İstanbulin, dövlət rəsmilərinin sərt və həddindən artıq bəzəkli geyimlər geyinməsinin qarşısını almaq üçün yaradılmışdır.

Tanzimat islahatları çərçivəsində bu pencəyin geyinilməsi dövlət idarələrində çalışan mülki məmurlar üçün məcburi hala gətirilmiş, bununla da rəsmi uniforma statusu qazanmışdır. Zaman keçdikcə, İstanbulin cəmiyyət arasında da populyarlıq qazanmış və gündəlik geyimə daxil olmuşdur. Lakin Sultan II Əbdülhəmidin hakimiyyəti dövründə İstanbulinin əhəmiyyəti azalaraq yerini əsasən redinqot tipli pencəklərə vermişdir.

İstanbulin sadəcə bir geyim növü deyil, eyni zamanda siyasi və sosial statusun bir simvolu olmuşdur. Tanzimat və Konstitusiya dövrlərində, xüsusilə bürokratlar və dövlət rəsmiləri ilə assosiasiya edilərək, Osmanlı İmperiyasının qərbləşmə səylərinin vizual təzahürü kimi qəbul edilirdi.

Bu əhəmiyyət Osmanlı ədəbiyyatında da öz əksini tapmış, İstanbulin Ahmet Rasim, Ahmet Hamdi Tanpınar və Samiha Ayverdi kimi yazıçıların əsərlərində dövrün xarakterik elementi kimi təsvir olunmuşdur. Bir çox Tanzimat və Məşrutiyyət dövrü romanlarında, İstanbulin geyinən personajlar adətən modernist və ya dövlətin modernləşmə siyasətini dəstəkləyən insanlar kimi göstərilmişdir.