
📘 Erken Yaşamı ve Eğitimi El-Battânî, genç yaşta bilimle ilgilenmeye başladı. Matematik, astronomi ve geometri gibi konulara ilgi duydu. Bilgiye olan merakı sayesinde iyi eğitim aldı ve zamanla çok yetenekli bir gözlemci oldu. En önemli çalışmalarını Rakka ve Şam civarında yaptı. 🔭 Bilime Katkıları El-Battânî, gökyüzünü incelemek için çeşitli aletler kullandı ve çok hassas gözlemler yaptı. Özellikle Güneş'in ve Ay'ın hareketlerini çok doğru bir şekilde ölçtü. Onun hesapları sayesinde yılın uzu
TR
Mustafa Cem İnci

Paralaks, bir gök cisminin gök küresi görünen konumunun, gözlemcinin uzaydaki konumunun değişmesine bağlı olarak, çok daha uzak arka plan nesnelerine göre açısal bir farklılık göstermesi olgusudur. Bu farklılık, cismin uzayda fiziksel olarak yer değiştirmesinden değil, gözlemcinin bakış doğrultusunun değişmesinden kaynaklanır. Paralaks yöntemi, açısal konum değişiminin ölçülmesine dayanır ve bu ölçüm, gözlemsel verilerin geometrik ve matematiksel olarak değerlendirilmesiyle gerçekleştirilir. Par
TRSudenur Alper

Ebû’l-Vefâ el-Bûzcânî, tam adıyla “Ebû’l-Vefâ Muhammed b. Muhammed b. Yahyâ b. İsmâil b. el-Abbâs el-Bûzcânî”dir. 10. yüzyılda yaşamış, İslam dünyasının yetiştirdiği en büyük matematikçi ve astronomlardan biridir. 940 yılında Horasan bölgesindeki Bûzcân kasabasında doğmuş, genç yaşta Bağdat’a giderek dönemin bilim merkezinde çalışmalarını sürdürmüştür. Onun adı, trigonometri ve geometri alanında yaptığı devrim niteliğindeki keşiflerle anılır. “Ebû’l-Vefâ” lakabı, onun ilimdeki yetkinliğini ve cö
TR
Mustafa Cem İnci

Matematik, insanlık tarihinin en eski ve en önemli bilim dallarından biridir. Günümüzde teknoloji, mühendislik, astronomi, ekonomi ve günlük yaşamın birçok alanında kullanılan matematik; aslında binlerce yıllık bir bilgi birikiminin sonucunda ortaya çıkmıştır. İnsanlar ilk dönemlerden itibaren zamanı ölçmek, ticaret yapmak, vergileri hesaplamak, tarım arazilerini belirlemek ve gökyüzünü incelemek için matematikten yararlanmıştır. Matematik kelimesi, Yunanca “öğrenme” anlamına gelen mathema sözcü
TR
Batuhan Hallaç
GöKöken Gönye kelimesi, Yunanca gōniá (γωνία) “köşe, açı” anlamındaki kelimeden Türkçeye geçmiştir. Bu sözcük, Eski Yunanca gōnía (γωνία) kökünden gelir. Aynı zamanda Hint-Avrupa kökenli ǵónu- (“diz, bükülme yeri”) köküyle bağlantılıdır. Teknik anlamda kullanımı Osmanlı’dan itibaren mimarlık, marangozluk ve mühendislik alanlarında yaygınlaşmıştır. Kullanım Alanları Teknik çizim ve eğitim: Özellikle geometri ve teknik resim derslerinde, doğru ve dik açı çizimleri için temel bir araç olarak kullanıl
TR
Tuğba Aygün

Osmanlı bilim dünyasında matematik geleneği, sadece kendi coğrafyasını etkilemekle kalmamış; Avrupa bilim ve düşünce dünyasına da yansımalar bırakmıştır. Bu yansımalar, başta İslam'ın Altın Çağı olarak adlandırılan dönemdeki çalışmaların aktarılması olmak üzere, Osmanlı alimlerinin ve eserlerinin Avrupa’da tanınmasıyla gerçekleşmiştir. Osmanlı matematiği, özellikle uygulamalı bilimler, trigonometri ve gözlem teknikleri aracılığıyla Avrupa'da bilimsel uyanış dönemine (Rönesans ve sonrasına) öneml
TRVildan Akın

Nirengi, haritacılık, jeodezi ve mühendislik bilimlerinde bir bölgenin ölçümlerle temsil edilmesinde kullanılan klasik bir konum belirleme yöntemidir. Bu yöntemde, arazi üzerinde belirli sayıda sabit nokta oluşturulur ve bu noktalar, geometrik olarak üçgenleme (triangülasyon) prensibine dayalı olarak bir ağ yapısı içinde bağlanır. Nirengi noktaları olarak adlandırılan bu sabit noktaların birbirine göre konumları ve açılar yardımıyla bilinmeyen mesafeler hesaplanabilir. Bu teknik, teorik olarak b
TR
Kübra Firat

Gnomon, güneş ışınlarının bir yüzeye dik olarak yerleştirilmiş bir çubuk üzerinden gölge oluşturması prensibine dayalı en eski ölçüm araçlarından biridir. Gölgenin uzunluğu ve yönü, günün zamanı, yılın dönemi ve temel yönlerin belirlenmesinde kullanılabilir. Gnomon, insanlığın gökyüzünü anlamaya dönük ilk sistematik girişimlerinin merkezinde yer alır. Tarihsel Arka Plan Antik dünyada gnomon, hem pratik hem de kozmolojik amaçlarla kullanılan temel bir gözlem aracıdır. Nil havzası ve çevresindeki
TRŞafak Zülal Tekin
PiPisagor Teoremi, bir dik üçgenin üç kenarı arasındaki ilişkiyi açıklayan temel bir geometrik teoremdir. Bu teoreme göre, bir dik üçgende hipotenüsün karesi, diğer iki kenarın kareleri toplamına eşittir. Pisagor Teoreminin Matematiksel İfadesi " image-alternate="" image-element-format="right"> Tarihsel Gelişimi Pisagor Teoremi, ismini Antik Yunan matematikçisi Pisagor'tan (MÖ 570-495) almış olsa da, bu teoremin farklı medeniyetler tarafından Pisagor’dan önce de bilindiği düşünülmektedir. Özell
TR
Ömer Said Aydın
Batlamyus’un yüksekliklerin ölçülmesi için öngördüğü büyük çaplı duvar kadranlarından ilham alınarak İslâm astronomları tarafından geliştirilmiş ve asırlarca kullanılmıştır. İslâm dünyasında bilinen en eski duvar kadranı 5 m. yarıçapında olup milâttan sonra IX. yüzyılda Dımaşk’ta kullanılmıştır. X. yüzyılda Rey şehrinde Hâmid b. Hıdır el-Hucendî tarafından yapılan ve “es-Südüsü’l-fahrî” adı verilen 20 m. çapındaki duvar kadranı bilinmektedir. Uluğ Bey’in XV. yüzyılın ilk yarısında yaptırmış oldu
TRİslam Ansiklopedisi