
Ramazan tenbihnâmeleri, Osmanlı Devleti’nde Ramazan ayının toplumsal ve dinî önemine binaen, ibadet hayatının huzur içinde sürdürülmesini ve toplum düzeninin korunmasını sağlamak amacıyla yönetim tarafından yayımlanan resmî düzenlemelerdir. Bu belgeler, Ramazan’ın gündelik hayatı dönüştüren ritmi içinde ortaya çıkabilecek gerilim ve düzensizlik ihtimallerine karşı, devletin kamusal alanı “uyarı–denetim–yaptırım” ekseninde düzenleme iradesini görünür kılar. İbadet mekânlarının temizliği ve düzeni
TR
Nursena Şahin

Köken Kelime, Farsça der kenār (در کنار “kenarda, yanında”) terkibinden Osmanlı Türkçesine geçmiştir. Bu yapı, Farsça der eki ile kenār isminin birleşmesinden oluşmuştur. Aslen “yanında, kenarda” anlamına gelen ifade, zamanla isimleşerek “sayfa kenarına yazılan not” anlamında kullanılmaya başlamıştır. Kullanım Alanları Yazma eser ve kitap kültürü: El yazması eserlerde metnin kenarına düşülen açıklayıcı notlar, düzeltmeler ve ilâveler için kullanılır. Osmanlı bürokrasisi: Resmî belgelerde, bir ya
TRFatma Betül Katmer

Usta ve Margarita (Orijinal Rusça adı: Master i Margarita), Sovyet yazar Mihail Bulgakov tarafından kaleme alınan, 1928 yılından yazarın 1940'taki ölümüne kadar üzerinde çalışılan romandır. Eser, Stalin dönemi sansürü nedeniyle yazarın sağlığında yayımlanamamış; sansürlenmiş bir versiyonu ölümünden 26 yıl sonra, 1966 ve 1967 yıllarında Moskva dergisinde iki bölüm hâlinde tefrika edilmiştir. Sansürsüz tam metin ise 1973 yılında basılabilmiştir. Roman, 1930'ların Moskova'sını ziyaret eden Şeytan v
TR
Muhammed Samed Acar

Osmanlı Devleti’nde zamanın nasıl hesaplandığı, gökyüzünün nasıl okunduğu ve bu bilginin devlet işlerine nasıl dâhil edildiği sorusu, beni her zaman müneccimbaşılık kurumu üzerine düşünmeye sevk etmiştir. Çünkü müneccimbaşılık, yalnızca yıldızlara bakan bir görev alanı değil; devlet düzeninin, ibadetin ve gündelik hayatın ritmini belirleyen önemli bir mekanizmaydı. Bugün geriye dönüp baktığımızda, zamanın bu denli merkezi bir unsur olarak ele alınması ve gökyüzüyle ilişkilendirilmesi, Osmanlı zi
TRgülü sıla polat

Memleket Meselesi, yönetmenliğini ve senaristliğini İsa Yıldız’ın üstlendiği, 2010 yapımı Türk drama filmidir. Emekliliğine yaklaşan bir ilkokul öğretmeninin maruz kaldığı haksızlığa karşı verdiği hukuk ve onur mücadelesini konu edinir. Film, bireysel bir hak arayışının toplumsal bir meseleye dönüşmesini merkezine alır. Konu Memleket Meselesi, emekliliğine az bir süre kalmış idealist bir ilkokul öğretmeni olan Adil Hoca’nın küçük bir Akdeniz kasabasında geçen mücadelesini konu alır. Hayatı boyun
TR
Nursena Şahin
Osmanlı sarayında çeşitli işler yapmakla görevli kimselerin genel bir adlandırması olup diğer hizmetlilerden farklı olarak soy ve mevki açısından seçkin şahıslardan seçilenler ve muayyen bir işle değil değişik hizmetlerde görevlendirilenler için kullanılır. Ayrıca vezir ve beylerbeyilerin maiyetindeki hizmetlilere de müteferrika denilmiştir. Müteferrikalığın ne zaman ihdas edildiği tam olarak bilinmemektedir. II. Murad döneminde Ramazan 847 (Ocak 1444) tarihli bir vakfiyede şahitler arasında İbr
TRİslam Ansiklopedisi
Sözlükte “alâmet, işaret” gibi anlamlara gelen nişân kelimesi Farsça olup Osmanlı bürokrasisinde değişik mânalarda kullanılmıştır. Padişahın tuğrasını taşıyan belgelere “nişân-ı hümâyun” da denirdi (bk. FERMAN; TUĞRA). Osmanlılar’da üstün hizmeti görülen askerî ve mülkî erkâna çeşitli dereceleri olan bir tür madalya verilmesi ve takılması geleneği Batı etkisiyle II. Mahmud döneminde başlamıştır. Daha önceleri de Osmanlılar’da başarılı kimselere nişana benzer şekilde, fakat ondan daha kıymetli ol
TRİslam Ansiklopedisi
TeKöken Teşrikimesai kelimesinin kökeni Arapçadır. Teşrіk “ortak etme” ve mesā‘і “çalışmalar” anlamına gelmektedir. Osmanlı Türkçesi’nde özellikle resmî yazışmalarda ve edebî metinlerde sıklıkla kullanılmıştır. Kullanım Alanları Bürokrasi: Kamu kurumları arasında yürütülen ortak projeler veya birim içi eşgüdümlü faaliyetler için kullanılır. Edebiyat: Toplumsal dayanışmayı, kolektif emeği ve birlikte yürütülen çabayı vurgulayan metinlerde yer alır. Sosyoloji: Dayanışma kültürünü, birlikte üretim ya
TR
Muhammed Said Alevcan
Sözlükte “bir şeyi saklamak, biriktirmek” anlamına gelen hazn kökünden mekân ismi olan hizâne kelimesi Türkçe’ye hazîne şeklinde geçmiş ve XIII. yüzyıldan itibaren hazne biçiminde de kullanılmıştır. Diğer İslâm devletlerinde olduğu gibi Selçuklular’da da para, hil‘at, vesika, silâh, kıymetli eğer takımları ve mücevheratın saklandığı yer olarak hazine kelimesine sıkça rastlanır. İbn Bîbî, asıl devlet hazinesine “hazîne-i âmire” dendiğini belirttiği gibi tahsil edilen paraların, savaşta ele geçiri
TRİslam Ansiklopedisi
Avrupa’da, feodal düzenin ortak özelliklerinin değişmeye başlamasından sonra yerine nasıl bir teşkilâtlandırmanın geçeceği meselesi uzun süren bir çatışma devri açtı. İngiltere ve Fransa’da feodal dağınıklık, yerini zamanla gittikçe güçlenen bir merkezî idareye bıraktı. Senyörlerin ve kilisenin mahallî hükümranlık ve yargı yetkileri kısıldı, bunların yerini güçlü bir devlet otoritesi aldı. Bununla birlikte, Ortaçağ’lardan kalma yetkiler Batı’da hiçbir zaman tamamen ortadan kalkmadı. İngiltere’de
TRİslam Ansiklopedisi