--- title: Zihgir slug: zihgir-9d1cd url: /detay/zihgir-9d1cd type: article language: Türkçe entity: primary: Zihgir type: article categories: - name: El Sanatları Ve Geleneksel Sanatlar slug: el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar url: /kategori/el-sanatlari-ve-geleneksel-sanatlar - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - zihgir - ok - yay author: Sümeyye Akkanat Terzioğlu created_at: 2025-09-30T09:38:54.976466+03:00 updated_at: 2025-10-01T12:23:53.845807+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/30/I5oLTi9SJ0cMZQIUq0vo0ud4uOxWP4FG.png --- # Zihgir ## KURE Information Cards ![ChatGPT Image Sep 30, 2025, 04_29_32 PM.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/30/TztnSxOLEi8ch4cjAd0qem7YEOsncwhP.png) *Zihgir (Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur.)* | Field | Value | |-------|-------| | Kullanım Alanı(ları) | Savaş,Spor ve Tören Amaçlı Okçuluk,Avcılık | | Önemli Buluntular | Konya Gevale Kalesi Sedef Zihgiri, Hasankeyf Okçu Yüzükleri, Topkapı Sarayı Koleksiyonundaki Kakmalı Örnekler | | Tarihsel Yayılım | Hunlardan Osmanlı’ya, Orta Asya’dan Anadolu’ya | | Malzemeler | Boynuz, Kemik, Metal, Nadiren Sedef | | Tanım | Okçulukta Başparmağı Kiriş Baskısından Koruyan ve Çekişi Kolaylaştıran Başparmak Yüzüğü | ## Article Content **Zihgir**, [ok atışı](/tr/detay/ok-2/llms.txt) sırasında başparmağı kirişin baskısından koruyan ve atışın sürekliliğini sağlayan bir başparmak yüzüğüdür. Osmanlıca kaynaklarda *zingir*, *zehgir* veya *şast*, Arapçada *küştibân*, Farsçada ise *engüştvâne* olarak adlandırılmıştır. Malzeme olarak kemik, boynuz, metal ve nadiren sedef kullanılmıştır. Yapısal olarak [damak](/tr/detay/damga-2/llms.txt) (kaş), kulak ve [eşik](/tr/detay/tug-2/llms.txt) bölümlerinden oluşur. [Zihgir](/tr/detay/zihgir/llms.txt), kompozit yayla birlikte Türk [okçuluğunun](/tr/detay/okculuk-sporu-ab08a/llms.txt) başparmak çekiş tekniğinin zorunlu yardımcı unsurlarındandır. ### **Giriş** Türk okçuluğunda yay, ok ve [sadak](/tr/detay/sadak-43680/llms.txt) kadar önemli bir diğer unsur zihgirdir. Asya bozkır topluluklarında ortaya çıkan kısa kompozit yayla birlikte gelişen başparmak çekişi tekniği, zihgirin işlevselliğini zorunlu hale getirmiştir. Kompozit yayların sağladığı yüksek menzil ve etkinlik, zihgiri yalnızca yardımcı bir donanım olmaktan çıkarmış, atış tekniğinin bir parçası hâline getirmiştir. Osmanlı döneminde ise okçuluk bir savaş pratiği olmanın ötesinde, [spor](/tr/detay/spor/llms.txt) ve kültürel bir miras olarak değerlendirilmiştir. Bu süreçte [zihgirler](/tr/detay/zihgir-23ecd/llms.txt) sade işlevleriyle değil, aynı zamanda sanat değeri taşıyan, süslemeli ve kişisel prestij unsuru olan objeler olarak da üretilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/11/zihgir-9d1cd-thumbs_b2_47903b8e8e3b9b8665de828be03fec09.jpg) *Zihgir (Anadolu Ajansı)* ### **Terminoloji ve Tanım** Zihgir, başparmağa takılan ve kirişin çekilmesi ile bırakılmasında kullanılan özel bir [yüzük](/tr/detay/yuzuk-44313/llms.txt) olarak tanımlanır. Batı’daki üç parmak çekiş tekniğinden ayrışan doğulu başparmak çekişi, zihgir sayesinde mümkün hâle gelmiştir. Osmanlıca metinlerde *zihgir*, *zehgir*, *şast*; Arap kaynaklarında *küştibân*; Farsçada ise *engüştvâne* terimleriyle karşılık bulur. Bu terminolojik çeşitlilik, farklı kültürlerde yaygın kullanımına işaret etmektedir. ### **Tarihsel Çerçeve** Zihgir, Türk savaş teknolojisinin parçası olan kompozit yayla birlikte gelişmiştir. Hunlardan Osmanlılara kadar Türk topluluklarının benimsediği başparmak çekişi, zihgiri zorunlu kılmıştır. Arkeolojik kazılarda zihgire ait doğrudan örnekler sınırlıdır; ancak minyatürlerde, yazılı kaynaklarda ve müze koleksiyonlarında zihgirin kullanımına dair güçlü deliller vardır. Konya Gevale Kalesi’nde bulunan sedef zihgir, Anadolu’daki erken dönem örneklerden biridir. Çin’de M.Ö. 5. binyıla tarihlenen buluntular ise zihgirin Asya’daki en eski kullanım alanlarına işaret etmektedir. Osmanlı döneminde ise zihgirler yalnızca savaş ve avcılıkla değil, aynı zamanda spor ve tören amaçlı okçulukla da ilişkilendirilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/11/zihgir-9d1cd-New%20folder%20(11)%2Felsanati2.jpg) *Zihgir (Anadolu Ajansı)* ### **Yapısal Özellikler** Zihgir üç ana bölümden oluşur: **damak (kaş)**, **kulak** ve **eşik**. Damak, kirişin baskısını karşılayan ve başparmağı yaralanmalardan koruyan bölümdür. Kulak, iç yüzeye yerleştirilen deri parçasıdır ve parmağın yüzüğe uyumunu sağlar. Eşik ise kirişin oturduğu kenardır. Zihgirler kişiye özel üretilmiştir; parmak ölçüsü alınarak yüzüğün iç kısmı hazırlanmış, deriler yerleştirilmiş ve cilalanarak kullanıma uygun hâle getirilmiştir. Atış sırasında zihgirin parmağı terk etmesi, okçulukta acemilik göstergesi olarak değerlendirilmiştir. Bu yapı sayesinde zihgir hem koruyucu hem de atışın kontrolünü sağlayan bir araç olmuştur. ### **Malzeme ve Yapım** Zihgir üretiminde kullanılan malzemeler çeşitlilik göstermektedir. En yaygın kullanılan malzemeler kemik, boynuz ve metal olmakla birlikte, sedef gibi kırılgan malzemelerden yapılmış örnekler de bulunmaktadır. Boynuz, hem sağlamlığı hem de kolay işlenebilirliği nedeniyle öne çıkmıştır. Yapım sürecinde malzeme kesilmiş, parmak ölçüsüne uygun delikler açılmış, iç yüzeyine deri eklenmiş ve yüzey cilalanmıştır. Konya Gevale Kalesi’nde ortaya çıkarılan sedef zihgir, nadir örneklerden biridir. İç çapı 21 mm olan bu zihgir, Osmanlı dönemi zihgirleriyle ölçüsel uyum göstermesi açısından da önemlidir. Bu tür buluntular, zihgir yapımında malzeme çeşitliliğinin genişliğini belgelemektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/11/zihgir-9d1cd-thumbs_b2_37aec8ca2e2987a733b06bf3d5354101.jpg) *Zihgir (Anadolu Ajansı)* ### **İşlev ve Kullanım** Zihgir, başparmağa takıldıktan sonra kiriş başparmak boğumuna yerleştirilir. İşaret parmağı kirişin üzerine kapatılarak mandal oluşturulur. Bu teknik, okçunun daha güçlü ve kontrollü bir çekiş yapmasına imkân tanır. Zihgirsiz yapılan atışlarda başparmakta yaralanmalar, deri tahrişleri ve nasır oluşumu görülebilir. Dolayısıyla zihgir, okçunun sağlıklı ve etkili atış yapabilmesi için zorunlu bir ekipmandır. Bunun yanında, Osmanlı döneminde süslemeli zihgirlerin ziynet eşyası ve prestij göstergesi olarak da kullanıldığı bilinmektedir. ### **Arkeolojik ve Sanatsal Bulgular** Anadolu’daki arkeolojik kazılar, zihgirlerin tarihî varlığına dair bulgular sunmaktadır. Hasankeyf kazılarında bulunan iki okçu yüzüğü, bu alandaki en güncel örnekler arasındadır. Konya Gevale Kalesi’nde ortaya çıkarılan sedef zihgir ise üretim malzemesi bakımından nadir bir buluntudur. Sanat tarihine ait belgeler arasında minyatürler, zihgir kullanımını açık biçimde göstermektedir. Osmanlı minyatür sahnelerinde başparmağa takılı zihgirler, dönemin okçuluk kültürünü belgelemektedir. Topkapı Sarayı koleksiyonunda bulunan kakmalı zihgirler, süslemeleri ve işçilikleriyle dikkat çeker. Bu örnekler, zihgirin hem işlevsel bir [savaş aracı](/tr/detay/savas-2/llms.txt) hem de sanat eseri niteliği taşıdığını göstermektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/02/11/zihgir-9d1cd-thumbs_b2_204a326e9dfe3ac8d9e39e4b6c6a094a.jpg) *Zihgir (Anadolu Ajansı)* ### **Türk Kültüründeki Yeri** Zihgir, savaş ve avcılıktaki işlevinin ötesinde Osmanlı döneminde sportif ve kültürel bir miras hâline gelmiştir. Okçuluk, padişahların desteklediği bir kurum olarak İstanbul’daki ok meydanlarında kurumsallaşmıştır. Bu süreçte zihgir, Osmanlı kültüründe prestij unsuru olarak da önem kazanmıştır. Günümüzde de zihgir geleneği devam etmektedir. Ankara’daki [Türk Savaş Silahları Müzesi](/tr/detay/askeri-muze-2/llms.txt)’nde ziyaretçilere zihgir yapımı ve ok atışı uygulamalı olarak öğretilmektedir. Adana’da boynuz işlemeciliği yapan ustalar, zihgir üretimini gelecek nesillere aktarmaktadır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “45 Yaşından Sonra Öğrendiği El Sanatını Gelecek Kuşaklara Aktarmak İstiyor.” Anadolu Ajansı. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/45-yasindan-sonra-ogrendigi-el-sanatini-gelecek-kusaklara-aktarmak-istiyor-/2453187.Anadolu Ajansı. “Geleneksel Atlı Okçuluğa Gönül Veren Kaymakam.” Anadolu Ajansı. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/geleneksel-atli-okculuga-gonul-veren-kaymakam-/17.Anadolu Ajansı. “Hasankeyf’teki Kazılarda Şifa Tası ve İki Okçu Yüzüğü Bulundu.” Anadolu Ajansı. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/hasankeyfteki-kazilarda-sifa-tasi-ve-iki-okcu-yuzugu-bulundu/0.Aygör, Erkan., ve Şimşir, Zekeriya. “Konya Gevale Kalesinde Bulunan Bir Zihgir; Türk Sanatında ve Okçuluğunda Yeri”. İSTEM 42, (2023): 85-122. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://doi.org/10.31591/istem.1353205.Çoban, Mehmet Salih. “Zihgir” KÜRE Ansiklopedi. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://kureansiklopedi.com/tr/detay/zihgir.İkibeş, Samet. “Savaş Tarihine Yön Veren Silah: Türk Kompozit Yayı ve Tamamlayıcı Unsurları.” Journal of Universal History Studies 5, no. 1 (2022): 32-50. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://doi.org/10.38000/juhis.1122432.Ölmez, Filiz Nurhan, ve Halit Özdamar. “Bir Yüzüğün Öyküsü: Zihgir.” İdil Dergisi 6, no. 33 (2017): 1555-1579. Erişim Tarihi 30 Eylül 2025. https://www.idildergisi.com/makale/pdf/1494333157.pdf.