--- title: Zeljava Hava Üssü slug: zeljava-hava-ussu-88f41 url: /detay/zeljava-hava-ussu-88f41 type: article language: Türkçe entity: primary: Zeljava Hava Üssü type: article disambiguation: Zeljava Hava Üssü: Balkanlar'ın gizli yeraltı hava üssü. Soğuk Savaş kalıntısı, tarihi ve yapısıyla büyüleyici. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: İstihbarat, Güvenlik Ve Savunma slug: istihbarat-guvenlik-ve-askeri-calismalar url: /kategori/istihbarat-guvenlik-ve-askeri-calismalar tags: - Askeri Turizm - Nükleer Koruma - Željava Hava Üssü - Yugoslavya - Soğuk Savaş author: Sümeyye Akkanat Terzioğlu created_at: 2025-07-18T23:36:55.102546+03:00 updated_at: 2025-07-20T12:55:59.800438+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/18/H6eQjJnMOV55sXrnbzCk2cOc0jkj6SbS.webp --- # Zeljava Hava Üssü ## KURE Information Cards ![4xujdRLoEENkWsCvfyksfaKJGVYfdXjN.webp](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/07/18/TJFmpJcLEwXuM9RN0rWr0WM0ovKcuZbP.webp) *Željava Hava Üssü* | Field | Value | |-------|-------| | Hizmete Giriş(Metin) | 1968 | | İnşa Başlangıcı | 1957 | | Tahrip Tarihi | 1992 | | Yeraltı Galeri Uzunluğu | 35 km’ye yakın tünel ağı | | Pist Sayısı | 4 beton pist (yaklaşık 2.500–3.000 m) | | Uçak Kapasitesi | ~120 (özellikle MIG-21) | | Kullanıcı | Yugoslavya Hava Kuvvetleri (JNA – 352. Avcı Alayı) | | Kod Adı | Objekt 505 | | Konum | Plješevica Dağı,Hırvatistan-Bosna sınırı | ## Article Content **Željava Hava Üssü**, eski [Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyeti](/tr/detay/yugoslavya-2/llms.txt) tarafından inşa edilen, yerin altına gömülü bir askeri havacılık kompleksi olup [Balkanlar](/tr/detay/balkanlar-2/llms.txt)’daki en büyük, Avrupa’daki en kapsamlı yeraltı hava üslerinden biridir. "Objekt 505" kod adıyla bilinen üs, [Bosna-Hersek](/tr/detay/bosna-hersek-2/llms.txt) ve [Hırvatistan](/tr/detay/hirvatistan-2/llms.txt) sınırında, [Bihaç](/tr/detay/bihac-2/llms.txt) kenti yakınlarında ve Plješevica Dağı'nın iç kısmına inşa edilmiştir. Üs hem nükleer saldırılara karşı korunaklı yapısı hem de stratejik konumu sayesinde Soğuk Savaş döneminin önemli askeri tesislerinden biri olarak inşa edilmiştir. ### **Tarihsel Arka Plan** [Željava Hava Üssü](/tr/detay/zeljava-air-base-8393d/llms.txt)’nün inşası, 1957 yılında başlamış ve 1968’de tamamlanmıştır. Toplamda yaklaşık 6 milyar ABD doları (günümüz parasıyla) değerinde bir bütçe harcandığı tahmin edilmektedir. Üs, doğrudan Yugoslavya Devlet Başkanı [Josip Broz Tito](/tr/detay/josip-broz-tito-407ed/llms.txt)'nun stratejik savunma vizyonunun bir parçası olarak inşa edilmiştir. [NATO](/tr/detay/nato-4/llms.txt) ve Varşova Paktı arasında denge politikası yürüten Yugoslavya, ülkesini potansiyel saldırılara karşı savunmak adına bu tür yeraltı üslerine yatırım yapmıştır. 1990’lı yıllarda Yugoslavya’nın dağılması ve Bosna Savaşı sırasında tesis, 1992 yılında Yugoslav Halk Ordusu (JNA) tarafından kullanılmaz hâle getirilmiş ve içindeki stratejik ekipmanların düşman eline geçmemesi amacıyla patlayıcılarla imha edilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/07/18/RTAIUF9hNfLbzcnSiNNBjJyvFD9xII5h.jpg) *Zeljava Hava Üssü (AA)* ### **Konum ve Yapısal Özellikler** Željava Hava Üssü, Hırvatistan’ın Lika bölgesi ile Bosna-Hersek’in Una-Sana Kantonu arasında yer alır. Plješevica Dağı'nın içine oyularak inşa edilen üs, doğrudan dağ içi mağara sistemleri ve tünel hatlarıyla desteklenmiştir. - **Yeraltı Hangarları**: 3,5 km uzunluğunda, dağın içinden geçen tünel sistemleriyle birbirine bağlanan 5 ana pist ve bağlantı yollarına sahiptir. - **Barınma Kapasitesi**: 120’den fazla askeri uçağın yer altına konuşlandırılabileceği genişliktedir (Mig-21 ağırlıklı). - **İklimlendirme**: Nükleer, biyolojik ve kimyasal saldırılara karşı filtreleme sistemleri mevcuttu. - **Gizlilik ve Koruma**: Radar sinyallerine kapalı kalabilecek şekilde dağın içine gömülüydü. - **Personel Alanları**: Yemekhane, yatakhane, komuta merkezi, haberleşme altyapısı ve acil durum sistemleri yer almaktaydı. - **Pistler**: Her biri 2.500–3.000 metre uzunluğunda 4 adet beton pist mevcuttu. Pistlerden biri doğrudan yeraltı tünellerine bağlantılıydı. ### **Askerî İşlev ve Stratejik Rol** Üs, Yugoslavya Hava Kuvvetleri’nin **352. Avcı Uçak Alayı** tarafından kullanılmaktaydı. Özellikle Soğuk Savaş döneminde NATO ile Sovyetler Birliği arasında tarafsızlık politikası izleyen Yugoslavya’nın, olası çift taraflı saldırılara karşı bu üs üzerinden savunma planları geliştirdiği bilinmektedir. Radar sistemleri sayesinde Adriyatik kıyısından gelen tüm hava hareketleri izlenebiliyor, gerektiğinde Balkanlar’daki hava üstünlüğü buradan koordine ediliyordu. Ayrıca, üs çevresinde aktif radar izleme kuleleri (Celopek radar istasyonu gibi) yer almakta olup bu sistemler doğrudan Željava ile entegre çalışmaktaydı. ### **Tahrip ve Terk Ediliş** 1992 yılında iç savaşın şiddetlendiği dönemde, tesisin kontrolü Yugoslavya ordusunun elindeyken geri çekilme esnasında üs, 30 tondan fazla patlayıcı ile imha edilmiştir. Bu imha sırasında yer altı galerileri, pist bağlantıları ve teknik donanımlar tamamen kullanılmaz hale getirilmiştir. Günümüzde tesisin iç kısmı hâlâ tehlikelidir. Yer yer çöküntüler, mühimmat kalıntıları ve mayınlı bölgeler bulunmaktadır. Bu nedenle kontrollü alan dışında ziyaret yasaktır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/07/18/QwX4Obknz9Xbk8XNoQRDJfPq9bMcj7gl.jpg) *Zeljava Hava Üssü (AA)* ### **Günümüzdeki Durum ve Turizm Potansiyeli** Željava Hava Üssü bugün resmi olarak terk edilmiş olmasına karşın, tarihî ve mimari yönüyle ilgi odağı olmuştur. 2000’li yıllardan itibaren macera turizmi, fotoğrafçılık, askeri tarih meraklıları ve belgesel ekipleri tarafından ziyaret edilmeye başlanmıştır. Hırvatistan Turizm Bakanlığı ve yerel yönetimler, alanın kontrollü şekilde "askeri turizm" kapsamında yeniden düzenlenmesini ve güvenli kısımlarının ziyarete açılmasını gündeme almıştır. Tesisin çevresindeki ormanlık alanlar, kampçılık ve yürüyüş etkinliklerine uygundur. Aynı zamanda yerel halkın "uçak mezarlığı" olarak adlandırdığı kısımda terk edilmiş [MIG-21](/tr/detay/mikoyan-gurevic-mig-21-4/llms.txt) kalıntıları görülebilmektedir. ## Academic Sources and References 1. Baştuğ, Emre. “Eski Yugoslavya’nın Yer Altındaki Askerî Hava Üssü: Željava.” Anadolu Ajansı. Erişim Tarihi 14 Temmuz 2025. https://www.aa.com.tr/tr/dunya/eski-yugoslavyanin-yer-altindaki-askeri-hava-ussu-zeljava/1192026Plane Historia. “Željava Air Base.” Plane Historia. Erişim Tarihi 14 Temmuz 2025. https://planehistoria.com/zeljava-air-base/Strangers in the Living Room. “Abandoned Željava Air Base Deep Inside a Mountain.” Strangers in the Living Room. Erişim Tarihi 14 Temmuz 2025. https://strangersinthelivingroom.com/10402/abandoned-zeljava-air-base-on-the-croatia-bosnia-border/Turizm Journal. “Željava Yeraltı Üssü Turizme Açılıyor.” Turizm Journal. Erişim Tarihi 14 Temmuz 2025. https://www.tourismjournal.com.tr/turizm/zeljava-yeralti-ussu-turizme-aciliyor-758694