---
title: Zaman Serisi Analizi
slug: zaman-serisi-analizi-426f8
url: /detay/zaman-serisi-analizi-426f8
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Zaman Serisi Analizi
  type: article
  disambiguation: Zaman Serisi Analizi:  Zaman içindeki verileri analiz edip geleceği tahmin etmek için istatistiksel yöntemler.
  categories:
    - name: Ekonomi Ve Finans
      slug: ekonomi
      url: /kategori/ekonomi
  tags:
    - Durağanlık
    - Mevsimsellik
    - Trend
    - Zaman Serisi
    - tahmin
author: Melike Saraç
created_at: 2025-05-01T12:23:40.231523+03:00
updated_at: 2025-05-14T16:24:03.817408+03:00
---

# Zaman Serisi Analizi

<!-- CONTEXT: Article Content for "Zaman Serisi Analizi" -->

## Article Content

**Zaman serisi**, bir değişkenin zaman içinde ardışık ve düzenli aralıklarla (günlük, haftalık, aylık, yıllık vb.) alınan gözlemler dizisidir. Bu tür verilerde gözlemler arasındaki bağımsızlık varsayımı genellikle geçerli değildir çünkü gözlemler zaman içinde birbiriyle ilişkili olabilir. **Zaman serisi analizi**, bu bağımlılığı ortaya koyarak zamanla değişen yapıların modellenmesini ve geleceğe yönelik tahminler yapılmasını amaçlayan istatistiksel bir yöntemler bütünüdür.

Zaman serileri, doğası gereği yalnızca istatistiksel açıdan değil; aynı zamanda ekonomik, sosyolojik, meteorolojik ve mühendislik bağlamlarında da analiz edilir. [Zaman serisi analizi](/tr/detay/time-series-analysis-ebc7c/llms.txt), hem açıklayıcı (descriptive) hem de tahmine dayalı (predictive) analizlerin yapılabilmesini sağlar.

### **Temel Bileşenler**

Zaman serisi verileri, genellikle dört temel bileşenden oluşur:

- **Trend (T)**: Zaman serisinin uzun dönemli genel yönüdür. Artan, azalan ya da sabit olabilir. Ekonomik göstergelerde sıklıkla yukarı yönlü trend gözlenir.
- **Mevsimsellik (S)**: Yılın belirli dönemlerinde düzenli olarak tekrarlayan dalgalanmalardır (örneğin, yaz aylarında artan turizm gelirleri).
- **Çevrimsel Dalgalanma (C)**: İş döngüleri gibi uzun süreli ve düzensiz şekilde ortaya çıkan dalgalanmalardır.
- **Rastgele (Irregular, R veya I) Bileşen**: Diğer bileşenlerle açıklanamayan, beklenmedik olaylardan kaynaklanan sapmalardır (doğal afetler, siyasi krizler vb.).

### **Zaman Serisi Türleri**

#### **Durağan ve Durağan Olmayan Seriler**

Durağanlık (stationarity), zaman serisi analizinin temel varsayımlarındandır. Bir serinin ortalaması, [varyansı](/tr/detay/varyans-ve-standart-sapma-3ccf0/llms.txt) ve [otokorelasyonu](/tr/detay/otokorelasyon-afe95/llms.txt) zamanla değişmiyorsa **durağan** (weakly stationary) kabul edilir. Durağan olmayan serilerde [trend](/tr/detay/trend-03fe1/llms.txt) veya [mevsimsellik](/tr/detay/mevsimler-nasil-olusur-89f8c/llms.txt) vardır ve çoğu model uygulanamaz hâle gelir. Durağanlaştırma için genellikle fark alma işlemi yapılır.

#### **Tek Değişkenli ve Çok Değişkenli Seriler**

- **Tek değişkenli** (univariate) analizde yalnızca bir seriye odaklanılır.
- **Çok değişkenli** (multivariate) analizde birden fazla serinin birbirleriyle olan ilişkisi incelenir. Örneğin, döviz kuru ve faiz oranları gibi iki ekonomik değişkenin ortak hareketleri analiz edilebilir.

### **Uygulama Alanları**

Zaman serisi analizi, disiplinler arası bir uygulama alanına sahiptir:

- **Ekonomi:** GSYH, enflasyon, faiz oranı tahmini
- **Finans:** Hisse senedi, döviz kuru, portföy analizi
- **Enerji:** Elektrik tüketimi, talep tahmini
- **İklim ve Meteoroloji:** Sıcaklık, yağış modelleri
- **Tıp ve Epidemiyoloji:** Vaka sayılarının zamansal analizi
- **İşletme ve Pazarlama:** Satış, stok ve müşteri davranışı analizi
- **Ulaşım:** Trafik yoğunluğu, toplu taşıma verileri

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Zaman Serisi Analizi" -->

## Academic Sources and References

1. Akgül, Işıl. “Zaman Serisi Analizi ve Öngörü Modelleri.” Öneri 1, no. 1 (Haziran 1994): 52–69. Erişim 13 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/992756
2. Şeker, Şadi Evren. “Değer Tutum ve Yaşam Şekilleri (Value Attitude and Lifestyles).” YBS Ansiklopedi 2, no. 4 (Aralık 2015).