--- title: Yemen Türküsü slug: yemen-turkusu-752104 url: /detay/yemen-turkusu-752104 type: article language: Türkçe entity: primary: Yemen Türküsü type: article disambiguation: Yemen Türküsü: Osmanlı askerlerinin Yemen'deki acılarını anlatan yürek burkan anonim halk türküsü. Acı, özlem ve kayıp dolu bir tarih. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Müzik slug: muzik url: /kategori/muzik - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - YemenTürküsü - Osmanlı - Rumeli - Elazığ - Mus author: Nurten Yalçın created_at: 2025-03-31T00:58:35.873881+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:17:59.888602+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/03/30/7iC5UNAdwgpyCvtaZ88w1J9d2nwfjDgr.png --- # Yemen Türküsü ## Article Content [Yemen](/tr/detay/yemen-2/llms.txt) Türküsü, Osmanlı Devleti’nin Yemen’deki isyanları bastırmak üzere [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) ve Rumeli'den gönderdiği askerlerin yaşadığı büyük acıları, toplumsal bellekte derin izler bırakan kayıpları ve dönmeyenlerin ardından yakılan ağıtları konu alan [anonim](/tr/detay/anonim-3/llms.txt) [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) müziği örneklerinden biridir. Bu [türkü](/tr/detay/turku-3/llms.txt), [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) bir müzik formu değil; aynı zamanda kolektif bir tarih, [acı](/tr/detay/aci-431df/llms.txt) ve [hafıza](/tr/detay/hafiza-751632/llms.txt) alanıdır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/30/xWezgeCamtObbPYOGHVDrLLdOmDGBGTh.png) *Yemen'e Giden Askerler (Yapay Zekâ Desteğiyle Üretilmiştir)* ### **Tarihî Arka Plan** Osmanlı Devleti'nin Yemen’e yönelik müdahalesi, Yavuz Sultan Selim’in 1517’de Mısır’ı fethinden sonra başlamış ancak Yemen’in doğrudan Osmanlı yönetimine geçişi 1538 yılında Kanuni [Sultan](/tr/detay/sultan-2/llms.txt) [Süleyman](/tr/detay/suleyman-2/llms.txt) döneminde gerçekleşmiştir. 19. yüzyıl sonlarından itibaren Yemen, Osmanlı’nın en zorlu [askerî](/tr/detay/askeri-2/llms.txt) ve idarî sorunlarla karşılaştığı coğrafyalardan biri haline gelmiştir. 1870-1918 yılları arasında Yemen’de art arda çıkan isyanlar, Osmanlı yönetiminin bu bölgedeki varlığını sürdürmesini giderek zorlaştırmış; aynı zamanda Anadolu ve Rumeli halkları için bu [coğrafya](/tr/detay/cografya-4/llms.txt), gidip de dönülmeyen askerlerin toprağı olarak anılmaya başlanmıştır. Yemen’e gönderilen askerler hem [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) ve [zahmetli](/tr/detay/zahmetli-e8a6e/llms.txt) yolculuklar hem de bölgede hâkim olan [kolera](/tr/detay/kolera-750119/llms.txt), sıtma ve tifo [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) salgın hastalıklar nedeniyle büyük kayıplar vermiştir. Kimi [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) düşmanla yapılan çatışmalardan kimi zaman ise susuzluktan, açlıktan ya da ihmalden ötürü askerî birlikler [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) olma noktasına gelmiştir. 1904-1905 isyanı sırasında Yemen’e gönderilen 55.000 Osmanlı askerinden yaklaşık 30.000’inin hayatını kaybettiği kaydedilmiştir. Halk, bu acı tecrübeleri, Yemen türküleriyle toplumsal hafızaya nakşetmiştir. ### **Sosyo-Kültürel Arka Plan** Yemen türkülerinde en dikkat çeken temalardan biri “[bedel](/tr/detay/bedel-3/llms.txt)” kavramıdır. Osmanlı'da askerlik yükümlülüğü bazı maddi imkanlara sahip olanlar için bedel-i nakdi veya bedel-i şahsi yoluyla devredilebiliyordu. Bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt), yoksul halk kesimleri için bir adaletsizlik duygusu yaratmış ve türkülerde yoğun biçimde eleştirilmiştir. Fakir gençler cepheye gönderilirken zengin ailelerin çocukları “bedel” ile askerlikten muaf tutulmuştur. Toplumda özellikle kadınların yaşadığı kayıplar ve çaresizlikler, türkü sözlerine birebir yansımıştır. Yemen türküsü, Anadolu ve Rumeli'deki kadınların, nişanlılarının ya da oğullarının ardından yaktıkları ağıtların [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) formudur. Bu yönüyle türkü, kadın hafızasının da bir dışavurum alanıdır. ### **Coğrafi Yayılım ve Derlemeler** Yemen türküsü yalnızca Anadolu’da değil, Rumeli'de de varlığını göstermektedir. [Bulgaristan](/tr/detay/bulgaristan-3/llms.txt)’ın Kırcaali bölgesinden derlenen “Alıverin püsküllü çantamı” başlıklı türkü, Rumeli Türklerinin Yemen’e dair acılarını taşıyan nadide örneklerdendir. Yine İskeçe, [Batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) Trakya, Prizren, Priştine gibi yerlerden de çeşitli Yemen türküleri derlenmiştir. Derlenen türkülerin [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir kısmı sözlü geleneğin etkisiyle farklı biçimlerde varyantlara ayrılmıştır. Salih Turhan ve Abuzer Akbıyık’ın çalışmasında, Anadolu ve Rumeli kaynaklı toplam 59 Yemen türküsüne ulaşılmış; bunların 35’i ezgisiyle, 24’ü ise sözlü metin olarak kaydedilmiştir. ### **Musiki Özellikleri** Yemen türkülerinin ortak makamı genellikle [Hüseynî](/tr/detay/huseyni-2/llms.txt)'dir. Ezgisel [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) hüzünlü, yavaş tempolu ve serbest usullüdür. Solo sesle icra edilir, [çalgı](/tr/detay/calgi-2/llms.txt) eşliği çoğu zaman sınırlıdır. Bu yapılar, türkünün ağıt karakterini pekiştirmektedir. ### **Toplumsal Bellekteki Yeri** Yemen türküsü, halk müziği formu olmanın ötesinde, kolektif kimliğin ve geçmişin müzik yoluyla ifade bulmuş şeklidir. Jan Assman’ın kavramsallaştırdığı şekliyle “kültürel bellek”, bu türküyle somutlaşır. Yemen, Anadolu ve Rumeli insanı için coğrafi bir [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) isminden [ziyade](/tr/detay/ziyade/llms.txt), ölümün, yoksulluğun ve dönüşsüzlüğün metaforu haline gelmiştir. Türkü, bireysel acıların kolektif hafızada eritilerek toplumun [müşterek](/tr/detay/musterek/llms.txt) mirasına dönüşmesinin bir örneğidir. Ahmet Hamdi Tanpınar'ın deyişiyle, “Yemen Türküsü ile ona benzer türküler, Anadolu'nun iç romanını yaparlar.” ### **Yemen Türküsü (Elazığ Varyantı)** Kışlanın önünde redif sesi var [Sorun](/tr/detay/sorun-2/llms.txt) görün çantasında nesi var Bir çift kundurası bir de fesi var **Nakarat:** Ano Yemen’dir, gülü çemendir Giden gelmiyor, acep nedendir? Ah burası [Muş](/tr/detay/mus-3/llms.txt)’[tur](/tr/detay/tur-750009/llms.txt), yolu yokuştur Giden gelmiyor, acep ne iştir? Kışlanın önünde [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) söğütler Yüzbaşı, binbaşı asker öğütler Yemen’e gidenler [baba](/tr/detay/baba-2/llms.txt) yiğitler Kışlanın önünde bir sürü kazlar Yüreğim yanıyor, ciğerim sızlar Yemen’e gidene ağlıyor kızlar [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=rzeSwqFHgr8) [Yemen Türküsü](https://www.youtube.com/watch?v=rzeSwqFHgr8) ### **Rumeli’den Derlenen Varyant (Kırcaali)** **Alıverin püsküllü çantamı, takayım koluma** Babam bana bedeller tutmuyor, gideyim yoluma **Gel gitme be gelin, eşim gel gitme, böylece yatalım** Al çeyizimi satalım be babam, yâre bedel tutalım **Şu karşıda görünen be babam, ot mu yaprak mı?** Benim de yârimi Yemen’e götüren [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) mu [toprak](/tr/detay/toprak-2/llms.txt) mı? **Sesle ey garip anam sesle, Yemen’i sesle** Yemen’den yolladığım kuru üzümle, kız Emine’yi besle **Çalınsın davullar çalınsın zurnalar, bahçemde çalınsın** Babam da bana bir [düğün](/tr/detay/dugun-2/llms.txt) yapsın, cihanda anılsın ### Yemen Türküsü, Osmanlı’nın son [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) askerî-politik açmazlarının halk edebiyatı içindeki yankısıdır. Bu türkü yalnızca bir tarihî olayı değil, aynı zamanda toplumsal yapıyı, sosyal adaletsizlikleri ve halkın iç dünyasını [anlamak](/tr/detay/anlamak-751178/llms.txt) açısından da son [derece](/tr/detay/derece-3/llms.txt) önemlidir. Sözlü kültürün güçlü bir hafıza aktarımı aracı olduğu dikkate alındığında, Yemen Türküsü’nün önemi bir kez daha ortaya çıkmaktadır. ## Academic Sources and References 1. GZT. “Dillere Destan Olan Yemen Türküsünün Hikâyesi.” Jurnalist, erişim 30 Mart 2025. https://www.gzt.com/jurnalist/dillere-destan-olan-yemen-turkusunun-hikyesi-2599805.Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Yemen Türküsü.” Türkiye Kültür Portalı, erişim 30 Mart 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/elazig/kulturatlasi/yemen-turkusu.Muş Valiliği. “Muş Türküsü: Yemen Türküsü.” mus.gov.tr, erişim 30 Mart 2025. http://mus.gov.tr/mus-turkusu-mus.Özkan, İbrahim. “Bulgaristan Kırcaali’den Derlenen Bir Yemen Türküsü.” Balkanlarda Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları 1, no. 2 (2019): 1–12.