--- title: Yanık Camii Katliamı slug: yanik-camii-katliami-c7856 url: /detay/yanik-camii-katliami-c7856 type: article language: Türkçe entity: primary: Yanık Camii Katliamı type: article categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Siyaset Ve Uluslararası İlişkiler slug: siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler url: /kategori/siyaset-ve-uluslararasi-iliskiler tags: - Arap Camii - Yanık Camii - Rus - Ermeni - Ardahan - türk - Katliam - 1915 author: Yusuf Bilal Akkaya created_at: 2025-11-26T14:12:32.976392+03:00 updated_at: 2025-11-26T15:16:01.502955+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/11/26/AckSLzdTMy94kKAskJIjAGMyup8ybaBw.jpg --- # Yanık Camii Katliamı ## KURE Information Cards ![Anıt.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/11/26/NbtKCDOFbYPhHFrqkUqy96UFbuXOTChD.jpg) *Yanık Camii Katliamı* | Field | Value | |-------|-------| | Konum | Türkiye,Ardahan | | Olayın Gerçekleştiği Yapı | Sonradan Yanık Camii,Arap Camii / Halil Efendi Camii | | Tarih | 4–5 Ocak 1915 | | Fail | Rus destekli Ermeni silahlı grupları | | Şehitler | 300–370 kişi | ## Article Content [Yanık Camii Katliamı](/tr/detay/burnt-mosque-massacre-7e37b/llms.txt), 1915 yılında [Ardahan](/tr/detay/ardahan-2/llms.txt)’da Arap Camii ya da Halil Efendi Camii olarak bilinen yapıda çok sayıda Müslüman-Türk sivilin hayatını kaybettiği bir toplu ölüm olayıdır. Olay Rus ordusu ile birlikte hareket eden Ermeni silahlı gruplarının bölgedeki eylemleri çerçevesinde gerçekleşmiştir. Katliam sonrasında cami, yaşanan yangın nedeniyle halk arasında “Yanık Camii” olarak anılmaya başlanmıştır. ### **Tarihsel Arka Plan** 1877–1878 [Osmanlı-Rus Savaşı](/tr/detay/doksanuc-harbi/llms.txt) sırasında Ardahan ve çevresi Rus ordusu tarafından işgal edilmiştir. Bölge halkına yönelik saldırıların, Rus birlikleriyle hareket eden Ermeni grupların faaliyetleriyle artmıştır. İşgal sonrasında şehirde cami, türbe, tarihi eserler başta olmak üzere çeşitli yıkımlar gerçekleşmiş, Müslüman halka yönelik baskı ve şiddet olayları yaşanmıştır. [Kars](/tr/detay/kars-2/llms.txt) ve çevresinin 18 Kasım 1877’de Rus kontrolüne girmesiyle başlayan süreç yaklaşık kırk yıl devam etmiş, bu dönemde çeşitli dini yapılar ve yerleşimler bombalanmış, yıkılmış ve tahrip edilmiştir. Müslüman-Türk halkı da çeşitli terör eylemlerine maruz kalarak ya öldürülmüş ya da göç ettirilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/11/26/aWrtefLLQcSvWyM0HjQJRm1OJtKpLdvR.jpg) *Anıtın Alt Kısmında Yer Alan Dörtlük (Nurettin Büyükbaş)* ### **Olayın Gerçekleştiği Yer: Arap Camii (Yanık Camii)** Arap Camii, Ardahan Kalesi eteklerinde bulunan ve 1915 yılına kadar ayakta olduğu belirtilen bir ibadethaneydi. Osmanlı-Rus Savaşı sonrasında yaşanan saldırılar nedeniyle harap hale gelmiş, 1915 yılında gerçekleşen toplu ölüm olayının ardından yangınla yok edilmiştir. Cami, sonradan “Yanık Camii” olarak adlandırılmıştır. ### **Katliamın Seyri** [Sarıkamış Harekatı](/tr/detay/sarikamis-harekati/llms.txt)’nın başlamasıyla birlikte Kars bölgesine düzenli ordu birliklerinin gelmesini bölgede yaşayan Müslüman-Türk halkı sevinçle karşılamıştır. Bölgedeki Ermenileri rahatsız eden bu durum neticesinde halkı duyuru yapma bahanesiyle kandırarak camiye toplamışlardır. 4-5 Ocak 1915 tarihinde Rus destekli silahlı Ermeni grupları, 300-370 kişi arasındaki Müslüman-Türk halkını cami içerisine toplamışlardır. Ardından Ermeniler tarafından kapı ve pencereler kilitlenmiş ve dışarı çıkılmasına izin vermemiştir. Devamında caminin kapı ve pencerelerine saman ve ot balyaları doldurarak ateşe vermişlerdir. Bu katliam neticesinde cami içerisinde bulunan 300-370 kişi arasındaki Müslüman-Türk halkı yanarak şehit olmuştur. ### **Tanıklıklar ve Sözlü Anlatımlar** Olayı yaşamış kişilerin sonraki kuşaklara aktardığı bilgiler arasında insanların ani şekilde toplandığı, camiye kapatıldığı ve dışarı çıkmalarına izin verilmediği yönünde görüşler bulunmaktadır. Yangın sonrasında insan kalıntılarının cami çevresinde bulunduğu, insan yağlarının nehir yatağına kadar aktığı yönünde tanıklıklar yer almaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/11/26/2p9Wj89wKxPbiI8feerukVyTsET0sSB8.jpg) *Yanık Camii Anıtı (Nurettin Büyükbaş)* ### **Olayın Ardahan Toplumsal Hafızasındaki Yeri** Katliam, Ardahan’da yıllar boyunca toplumsal bellekte yer edinmiştir ve çeşitli anma etkinlikleriyle hatırlanmaktadır. Bu kapsamda çeşitli yıllarda Yanık Camii Anıtı önünde anma törenleri düzenlenmiş, olayda yaşamını yitiren siviller için toplu dualar gerçekleştirilmiştir. Yanık Camii Anıtı üzerinde ve çevresinde yer alan metinlerde şunlar yazmaktadır: "Ardahan can idi gitti, Lisanı Türk idi gitti, Sultan Hamid'e haber verin, İstanbul'un kilidi gitti." Bir diğer kısımda Mehmet Akif Ersoy’un Çanakkale Şehitleri şiirinden bir dörtlük yer almaktadır: Ey, bu topraklar için toprağa düşmüş asker! Gökten ecdâd inerek öpse o pâk alnı değer. Ne büyüksün ki kanın kurtarıyor tevhidi... Bedr'in arslanları ancak, bu kadar şanlı idi. Anıt üzerinde ise, “4 Ocak-5 Ocak tarihinde Ruslar ve Ermeniler tarafından yakılarak katledilen 300 şehit Türk’ün anısına dikilmiştir.” yazısı yer almakta, devamında ise [Kazım Karabekir](/tr/detay/kazim-karabekir-2/llms.txt)’in “Boğazlar boğazımız, Kars-Ardahan bel kemiğimizdir. Orası elde bulundurulmadıkça Anadolu’nun müdafaası zayıflar.” cümlesi yer almaktadır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı. “Ardahan’daki Ermeni Katliamı 18 Kitabeyle Anlatılacak.” Anadolu Ajansı. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.aa.com.tr/tr/yasam/ardahandaki-ermeni-katliami-18-kitabeyle-anlatilacak/507235 2. Ardahan Haber. “Ardahan’da 300 Kişinin Yakılarak Öldürüldüğü Yanık Camii’nde Kazı Yapılacak.” Ardahan Haber. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.ardahanhaber.com.tr/ardahan-da-300-kisinin-yakilarak-olduruldugu-yanik-camii-nde-kazi-yapilacak/1972 3. Ardahan Haber. “Hepimiz Yanık Camii’yiz, Hepimiz Türkiye’yiz.” Ardahan Haber. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.ardahanhaber.com.tr/hepimiz-yanik-camii-yiz-hepimiz-turkiye-yiz/9468 4. Ardahan Müftülüğü. “Yanık Camii Şehitleri Ardahan’da Dualarla Anıldı.” T.C. Cumhurbaşkanlığı Diyanet İşleri Başkanlığı. Erişim 26 Kasım 2025. https://ardahan.diyanet.gov.tr/sayfalar/contentdetail.aspx?MenuCategory=Kurumsal&ContentId=1652 5. Ardahan Valiliği. “Yanık Cami Şehitleri Anıldı (05.01.2017).” Ardahan Valiliği Resmî Sitesi. Erişim 26 Kasım 2025. http://ardahan.gov.tr/yanikcami050117 6. Demirören Haber Ajansı. “Müslüman Türklerin Yakıldığı Yanık Cami’nin Belgeselini Yaptı.” Demirören Haber Ajansı (DHA). Erişim 26 Kasım 2025. https://www.dha.com.tr/gundem/musluman-turklerin-yakildigi-yanik-caminin-belgeselini-yapti-1823285 7. Diyanet Haber. “Yanık Camii Şehitleri Dualarla Anıldı.” Diyanet Haber. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.diyanethaber.com.tr/yanik-camii-sehitleri-dualarla-anildi 8. Durukoğlu, Salim ve Sevim Salik. “Türklerin Uğradığı İşkence, Sürgün, Katliam ve Soykırımlar Sözlüğü.” AKRA Kültür Sanat ve Edebiyat Dergisi 3, no. 7 (2015): 211–258. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akrajournal/issue/29980/328544#article\_cite 9. Erzurum Gazetesi. “Yanık Cami Tören Alanı Yenileniyor.” Erzurum Gazetesi. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.erzurumgazetesi.com.tr/haber/Yanik-Cami-toren-alani-yenileniyor/46682 10. Haberler.com. “Ardahan Yanık Camii’de Yakılanların İskeletine Ulaşıldı.” Haberler.com. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.haberler.com/guncel/ardahan-yanik-camii-de-yakilanlarin-iskeletine-2327279-haberi 11. Haberler.com. “Ardahan’da Ermeni Zulmü: 370 Müslüman Camide Diri Diri Yakıldı.” Haberler.com. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.haberler.com/genel/ardahan-da-ermeni-zulmu-370-musluman-camide-diri-14089605-haberi/ 12. Habertürk. “Ermenilerin Yanık Cami’de Diri Diri Yaktığı 300 Türk Anıldı.” Habertürk. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.haberturk.com/ardahan-haberleri/haber/50436517-ermenilerin-yanik-camide-diri-diri-yaktigi-300-turk-anildi 13. Habertürk. “Müslüman Türklerin Yakıldığı Yanık Cami’nin Belgeselini Yaptı.” Habertürk. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.haberturk.com/ardahan-haberleri/86613619-musluman-turklerin-yakildigi-yanik-caminin-belgeselini-yapti 14. Karakoyun Yaşar, Esma ve Özlem Parlak Biçer. “Osmanlı’nın Son Dönemi Ardahan’da İnşa Edilen Camilerde Ekolojik İzler”. Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Fen Bilimleri Dergisi 40, sy. 2 (Ağustos 2024): 338-360. Erişim 26 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3360119 15. Kırımın Sesi Gazetesi. “Ardahan Yanık Camii Katliamı – İsmail Cingöz.” Kırımın Sesi Gazetesi. Erişim 26 Kasım 2025. https://kiriminsesigazetesi.com/ardahan-yanik-camii-katliami-ismail-cingoz/ 16. Nurettin Büyükbaş. “Ermeniler Yüzlerce İnsanı Camide Toplayarak Diri Diri Yaktı - Yanık Cami Kısa Belgesel.” YouTube. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.youtube.com/watch?v=jlotHh8BDAU 17. Sabah. “Ardahan’da Ermeni Zulmü: 370 Müslüman Camide Diri Diri Yakıldı.” Sabah. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.sabah.com.tr/ardahan/2021/04/25/ardahanda-ermeni-zulmu-370-musluman-camide-diri-diri-yakildi 18. Sabah. “Yanık Cami.” Sabah Gazetesi. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.sabah.com.tr/yazarlar/donat/2003/12/15/yanik\_cami 19. Sondakika. “Ardahan Yanık Camii’de Yakılanların İskeletine Ulaşıldı.” Sondakika.com. Erişim 26 Kasım 2025. https://www.sondakika.com/amp/haber-ardahan-yanik-camii-de-yakilanlarin-iskeletine-2327279 20. Van Postası. “Ardahan’da Ermeni Zulmü: 370 Müslüman Camide Diri Diri Yakıldı.” Van Postası Gazetesi. Erişim 26 Kasım 2025. https://vanpostasigazetesi.com/haber/genel\_ardahanda-ermeni-zulmu-370-musluman-camide-diri-diri-yakildi-213149.html ## Related Articles - [Altunköprü Katliamı](//detay/altunkopru-katliami-28aa6/llms.txt) - [Alaminyo Katliamı](//detay/alaminyo-katliami-0e120/llms.txt) - [Vrahori (Agrinio) Katliamı](//detay/vrahori-agrinio-katliami-4ad96/llms.txt) - [Arabat Katliamı](//detay/arabat-katliami-2a5d1/llms.txt)