--- title: Urgancılık slug: urgancilik url: /detay/urgancilik type: article language: Türkçe entity: primary: Urgancılık type: article disambiguation: Urgancılık: Kenevir, keten gibi liflerden ip, sicim, halat yapımı. Eski bir el sanatı, tarihi Mezopotamya'ya kadar uzanıyor. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - UnutulmuşMeslek - Urgan - GelenekselMeslekler - ip author: Sümeyra Uzun created_at: 2025-01-08T14:26:09.185357+03:00 updated_at: 2025-04-17T13:05:20.577775+03:00 --- # Urgancılık ## Article Content Urgancılık, hammaddesi genellikle kenevir, keten, [pamuk](/tr/detay/pamuk-2/llms.txt), yün ve jüt [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) lifli bitkiler olan, bu malzemelerin birçok geleneksel teknikle bükülerek ya da sarılarak çeşitli uzunluk ve kalınlıkta ip, sicim, urgan ve halatların yapılması mesleğine verilen isimdir. Bu meslek, basit el aletlerinden karmaşık mekanizmalara kadar çeşitli ekipmanların kullanılmasını gerektirir. "Urgan" kelimesi, etimolojik olarak Eski Türkçe'de "urmak" (sarmak, bükmek) fiilinden türemiştir ve kalın ip anlamına gelir. Uygurca "urk" ya da "örk" olarak da bilinir ve Divânü Lûgâti't-[Türk](/tr/detay/turk/llms.txt)'te "örgen" olarak geçmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/08/qPWaxK4rRQK1LNLH3WN0eIdRJ31bRih0.png) *kaynak: Ak Kendir / https://www.instagram.com/p/Cr0LUESIZqb/* ### **Urgancılığın Tarihçesi** Urgancılık mesleğinin tarihçesi, insanlık tarihinin en eski el sanatlarına dayanır. Mezopotamya uygarlıklarında M.Ö. 4000'li yıllarda urgan üretiminin başladığına dair bulgular bulunmuştur. Sürekli [göçebe](/tr/detay/gocebe/llms.txt) yaşamdan yerleşik tarıma geçen toplumların, tarımda ve hayvancılıkta kullandıkları ip, sicim ve halatları üretmek için urgancılığı geliştirdiği düşünülmektedir. #### **Eski Uygarlıklarda Urgancılık** - **Mezopotamya:** Sümer ve Akad yazılarında urganı ifade eden kelimeler, bu mesleğin Mezopotamya'da dağıtımının yaygın olduğunu göstermektedir. Hammaddesi genellikle kenevir olan urganlar, inşaat işlerinden tarımsal çalışmalara kadar çeşitli alanlarda kullanılmıştır. - **Mısır:** M.Ö. 3000 yıllarında, Mısırlıların urganı gemi yapımında ve yelkenlerin bağlanmasında kullandıkları bilinmektedir. Thebes'teki bir mezar yazıtında urgan yapan bir adam ve bir çocuğun tasvir edilmesi, bu mesleğin hâkimiyetini kanıtlar niteliktedir. - **Anadolu:** Hitit metinlerinde urgan anlamına gelen kelimeler yer alırken, Friglerin başkenti Gordion'daki kazılarda kenevir liflerinden yapılmış urganlara rastlanmıştır. #### **Osmanlı Dönemi'nde Urgancılık** Osmanlı Dönemi'nde urgancılık, hem donanmanın hem de tarımsal faaliyetin temel ihtiyaçlarından biri olarak stratejik bir meslek haline gelmiştir. Çeşitli sancaklarda urgancılık faaliyetlerinin [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) tarafından desteklendiği, bu mesleğin yerel ekonomilerde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) tuttuğu arşiv belgelerinde belirtilmiştir. - **Canik ve Kastamonu:** Karadeniz bölgesi, özellikle Canik ve Kastamonu, Osmanlı donanmasının urgan ihtiyacını karşılayan başlıca merkezlerdi. - **Tire:** Efsaneye göre, Fatih Sultan Mehmet'in gemilerini karadan yürüterken kullandığı urganlar Tire'li ustalar tarafından üretilmiştir. Tire, Osmanlı döneminde urgancılığın merkezi olarak bilinirdi. #### **Cumhuriyet Dönemi'nde ve Modern Zamanlarda Urgancılık** Cumhuriyet döneminde de geleneksel urgancılık faaliyetleri varlığını korumuş, ancak sanayileşme ve alternatif malzemelerin ortaya çıkışıyla bu meslek gerileme sürecine girmiştir. Kenevir ekiminin [yasal](/tr/detay/yasal/llms.txt) düzenlemelerle sınırlandırılması da urgancılığın hammaddesini temin etmeyi zorlaştırmıştır. Ancak 2016 yılında kenevir ekimine yeniden izin verilmesiyle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), bu meslek kısmen canlanmaya başlamıştır. ### **Üretim Aşamaları ve Yöntemleri** Urgancılık üretimi, kendir liflerinin dövülmesi ve taranmasıyla başlar. Bu lifler, elle ya da mekanik aletlerle çıkrık veya dolap yardımıyla bükülür ve ip haline getirilir. Elde edilen ipler, elektrikli mekanizmalarla çok telli halatlar haline getirilir. [Üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) süreci boyunca liflerin yumuşatılması ve düzenlenmesi için keçe ya da kıl dokumalardan yararlanılır. Urganlar, silme ve mastarlama işlemleriyle pürüzsüzleştirilerek kullanıma hazır hale getirilir. Son aşamada ise kangal haline getirilen urganlar [pazar](/tr/detay/pazar-2/llms.txt) veya sipariş [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) satışa sunulur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/08/bZooJhLPYJIgTgh1jY1bDTKXNzQ8rPfw.png) *Gelenksel Yöntemler ile Urgan Yapan Bir Hanım (Kaynak: Denizli İl Kültür Turizm Müdürlüğü)* ### **Urgan Çeşitleri** Üretilen urganlar, kalınlık, uzunluk ve kullanım amacına göre sınıflandırılır: - **Kınnap:** İnce ve hafif ipler. - **Sicim:** Kınnaptan daha kalın ve dayanıklı. - **Urgan:** Daha kalın, paketleme ve bağlama için kullanılan standart ipler. - **Halat:** En kalın ve dayanıklı olan, genellikle gemilerde kullanılan ürünler. - **Yular ve Paldum:** Hayvanların bağlanması veya çekilmesi için kullanılan özel ip türleri. ### **Kullanım Alanları** Urgancılık, tarım, hayvancılık, denizcilik, inşaat ve tekstil gibi pek çok sektörde kullanım alanı bulmuştur. Çiftliklerde hayvanları bağlamak, tarlalarda ürünleri demetlemek ve gemilerde yelkenleri sabitlemek gibi çeşitli işlevlere hizmet etmiştir. Osmanlı Dönemi'nde gemi yapımından [top](/tr/detay/top-2/llms.txt) taşımaya kadar stratejik kullanımlara sahip olan urganlar, [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) dönemde ise tarım ve kargo endüstrilerinde sıkça kullanılmaktadır. Ayrıca, mimaride ve dekorasyonda estetik özellikleriyle dikkat çekmektedir. ### **Günümüzde Urgancılık** Modern teknolojilerin gelişmesi ve [sentetik](/tr/detay/sentetik-749637/llms.txt) malzemelerin yaygınlaşmasıyla birlikte urgancılık mesleği büyük ölçüde gerilemiştir. Ancak bazı bölgelerde [hala](/tr/detay/hala-2/llms.txt) geleneksel yöntemlerle devam ettirilmektedir. Özellikle [Kastamonu](/tr/detay/kastamonu-2/llms.txt), Tire ve Vezirköprü gibi yerlerde [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) ölçekli atölyeler bu mesleği yaşatmaya çalışmaktadır. ## Academic Sources and References 1. Denizli İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. "Yöresel El Sanatları." erişim tarihi 4 Ocak 2025. https://denizli.ktb.gov.tr/TR-211846/yoresel-el-sanatlari.html. 2. Gül, Seyfullah, ve Bünyamin Kıvrak. "Kültür Coğrafyası Bağlamında Vezirköprü'de Kendircilik ve Urgancılık." Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi (International Journal of Afro-Eurasian Research), Cilt 6, Sayı 2, Haziran 2018, s. 201. E-ISSN: 2602-215X. 3. Gül, Seyfullah. Antik Çağ’dan Günümüze Urgancılık. Ondokuz Mayıs Üniversitesi. Erişim tarihi 4 Ocak 2025. https://gzt.adu.edu.tr/haber/antik-cag-dan-gunumuze-urgancilik-9159. 4. Gürçay, Hikmet. "Geleneksel Meslekler: Urgancılık." Chapter, Şubat 2022.