---
title: Türkmençay Antlaşması
slug: turkmencay-antlasmasi-748608
url: /detay/turkmencay-antlasmasi-748608
type: article
language: Türkçe
entity:
  primary: Türkmençay Antlaşması
  type: article
  disambiguation: Türkmençay Antlaşması (1828): Rus-İran Savaşı sonrası imzalanan barış antlaşması.  Azerbaycan'ın bölünmesi ve Rus nüfuzunun artması.
  categories:
    - name: Tarih
      slug: tarih
      url: /kategori/tarih
  tags:
    - Rusya
    - Ermenistan
    - Azerbaycan
    - Karabağ
    - İran
author: Mustafa Cem İnci
created_at: 2025-03-12T13:00:07.723013+03:00
updated_at: 2025-04-17T11:14:57.526983+03:00
---

# Türkmençay Antlaşması

<!-- CONTEXT: Article Content for "Türkmençay Antlaşması" -->

## Article Content

Türkmençay Antlaşması, 1826-1828 yılları arasında süren Rus-İran Savaşı'nın ardından, 10 [Şubat](/tr/detay/subat-748380/llms.txt) 1828 tarihinde Rus İmparatorluğu ile İran'ın Kaçar Hanedanı arasında imzalanmış bir barış antlaşmasıdır.

### **Antlaşmanın Sebebi**

Rus-İran Savaşı, İran’ın [Rusya](/tr/detay/rusya-2/llms.txt) ile olan [toprak](/tr/detay/toprak-2/llms.txt) mücadelesinin bir parçasıydı. Savaşın başlangıcı, Rus İmparatorluğu'nun 1826'da İran'a karşı başlattığı askeri seferle başlamıştır.

Rusya, İran’ın topraklarında etkisini artırmaya ve özellikle [Kafkasya](/tr/detay/kafkasya-2/llms.txt) bölgesinde nüfuzunu pekiştirmeye çalışıyordu. İran ise, Rusya’nın bu genişlemeci politikalarına karşı koymak amacıyla direniş göstermişti. Ancak İran, [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) süren çatışmalar ve Rus ordusunun üstünlüğü karşısında zor durumda kalmıştır.

Rusya’nın 19. yüzyıldan itibaren yayılma politikasında Kafkasya bölgesi [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) tutmuştur. Ruslar kendisi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) bir Hristiyan [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) olan Gürcistan’ın hamiliğini kabul ederek bölgeye daha iyi [nüfuz](/tr/detay/nufuz/llms.txt) etmiştir. Gürcistan, Rusya’nın Kafkasya’daki bir askeri üstüne dönüşmüştür. Böylece Rusya bölgedeki dağınık ve [parça](/tr/detay/parca-702ab/llms.txt) parça bulunan Türki hanlıkları işgal eder ve bölgede bir otorite [tesis](/tr/detay/tesis-748455/llms.txt) etmiştir. 

Bunun sonucunda topraklarını aldığı İran ile Türkmençay antlaşmasını imzalamıştır.

#### **Antlaşmanın Maddeleri**

1828’de imzalanan Türkmençay antlaşması bölgenin daha sonra kültürel, demokrasiyel vs. olarak şekillenmesinde temeli teşkil etmiştir. Antlaşmada tahta çıkmayı arzulayan İranlı hanedan şehzadelerine destek çıkılmıştır. Ayrıca Hazar Denizi’nde iki devletinde [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) gemilerinin bulundurulabilmesinin yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) Rusya’nın [savaş](/tr/detay/savas-3/llms.txt) gemilerinin de bulundurulabileceği belirtilmiştir. [Azerbaycan](/tr/detay/azerbaycan-3/llms.txt) bu [antlaşma](/tr/detay/antlasma-3/llms.txt) ile ikiye bölünmüştür. Kuzey Azerbaycan Rusya tarafında kalmıştır.

Böylece Kuzey Azerbaycan’daki Türkler İran’daki Türklerle birleşememiştir. İran’da 30 milyon [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) varken Azerbaycan’da da 10 milyon Türk kalmıştır. Müslüman Türkler’in Kuzey ve Güney Azerbaycan olarak ikiye ayrılmış şeklinde bu parçalanması Türkmençayı’nın antlaşmasının en önemli sonuçlarından birisi olarak görülmektedir. Günümüzü etkileyen bir diğer önemli sonuç ise bölgede Ermenistan Devleti’nin kurulmuş olmasıdır. Rusya bununla yetinmeyip bölgeye çevreden önemli Ermeni göçleri yaptırmıştır. Bununla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) antlaşmayla  İran, Rusya’ya tazminat ödemiştir. (20 milyon [gümüş](/tr/detay/gumus-2/llms.txt)) Bunun yanı sıra Rusya’nın işgal ettiği bölgelere Rusya’nın tasvip etmediği kişilerin İran tarafından yerleştirilmesine izin verilmemiştir.

![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/12/Snanmbj7ySqc2bVp1arlI0BbNcWIquQu.jpg)
*(Kaynak: Fikirturu)*

#### **Sonuçları ve Günümüze Etkileri**

Antlaşma sonrası direnen türk ve müslüman hanlıklar işgalle birlikte isim olarak değiştirildiler ve hepsi birleştirilerek Müslüman Eyaletler Birliği Eyaleti altında bir Rus subayın kontrolü altına verildiler.
 
Antlaşmanın getirdiği durumlar arasında Türkler Azerbaycan’ın ancak beşte birinden faydalanabiliyordu. Ruslara verilen parasal imkanlar Türkler’e verilmiyordu. Müslüman Türkler’in toprakları rahatça başkalarına verilebiliyordu. Bölgede kurulan Çarlık mahkemelerinde Rusça konuşulması ve kanunların Müslümanların aleyhine olması da antlaşmanın getirdiği dezavantajlardandır. Bölgelere Ruslar iskan ettirilerek [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) ruslaştırılmıştır. Ayrıca Türkler, Rus kızlarıyla evlendirilerek kültürlerinden koparılmak amacı güdülmüştür.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Türkmençay Antlaşması" -->

## Academic Sources and References

1. Yeşilot, Okan. Ateş Çemberinde Azerbaycan, İstanbul: Yeditepe Yayınları, 2021