--- title: Türk Yaratılış Destanı (Radloff Derlemesi) slug: turk-yaratilis-destani-radloff-derlemesi-82297 url: /detay/turk-yaratilis-destani-radloff-derlemesi-82297 type: article language: Türkçe entity: primary: Türk Yaratılış Destanı (Radloff Derlemesi) type: article disambiguation: Türk mitolojisinin temel anlatısı olan Yaratılış Destanı'nın Radloff derlemesini keşfedin. Evrenin, iyiliğin ve kötülüğün kökenini öğrenin. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Edebiyat slug: edebiyat url: /kategori/edebiyat tags: - Yaratılış - Erlik - Kara Han - Türk mitolojisi - Şamanizm author: Nursena Şahin created_at: 2025-06-18T15:12:52.993602+03:00 updated_at: 2025-06-24T12:55:04.626979+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/06/18/FOWH2wa68c16B8Y1aWUzIt2nI2vQtRxC.jpg --- # Türk Yaratılış Destanı (Radloff Derlemesi) ## Article Content **Yaratılış Destanı**, [Türk mitolojisinin](/tr/detay/turk-mitolojisi-9ac82/llms.txt) en eski ve temel anlatılarından biridir. Evrenin yaratılışını, iyilik ve kötülüğün kaynağını ve kozmik düzenin nasıl kurulduğunu açıklayan bu sözlü anlatı, 19. yüzyılda **Wilhelm Radloff** **tarafından Altay Türkleri arasında derlenmiştir.** Destan, yalnızca mitolojik bir kurgu değil, aynı zamanda eski Türk inanç sistemlerinin ve dünya görüşünün sembolik bir ifadesidir. ### **Mitolojik Bağlam** [Yaratılış Destanı](/tr/detay/yaratilis-destani-77cfc/llms.txt), özellikle [Şamanizm](/tr/detay/samanizm-2/llms.txt) etkileriyle şekillenmiştir. Şamanizm, başta Türkler ve Moğollar olmak üzere Orta ve Kuzey Asya kavimleri arasında ortak olan bir inanç sistemidir. Bu inanç sistemine göre iyi ruhlar ölümden sonra göğe, ışık âlemine; kötü ruhlar ise yer altındaki karanlık dünyaya giderler. Bu ikili yapı, destanın genel çatısını oluşturan iyi-kötü, yukarı-aşağı, ışık-karanlık gibi karşıtlıklara temel teşkil eder ### **İçerik ve Yapı** Yaratılış Destanı’na göre başlangıçta yalnızca [Tanrı](/tr/detay/tanri-2/llms.txt) [Kara Han](/tr/detay/kara-749397/llms.txt) (veya bazı kaynaklarda Kayra Han) ve uçsuz bucaksız su vardır. Kara Han’ın yalnızlıktan sıkılması üzerine su dalgalanır ve Ak Ana (veya Ak Ene) ortaya çıkar. Ak Ana, Tanrı’ya "Yarat!" emrini verdikten sonra yeniden suya döner. Bunun üzerine Kara Han, "Kişi" adını verdiği bir varlık yaratır. Kara Han ve Kişi, su üstünde kara kazlar gibi uçarlar; ancak Kişi, Tanrı’dan daha yükseğe çıkmak ister. Bu isyan, onun gökten düşmesine ve "[Erlik](/tr/detay/erlik-han-6d525/llms.txt)" ismini alarak yer altı dünyasına sürülmesine neden olur. Tanrı daha sonra Kişi’yi affederek onu görevlendirir; sudan toprak çıkarmasını ister. Ancak Kişi, gizlice bir miktar toprağı ağzında saklar. Avucundaki toprakla dünya yaratılır fakat ağzındaki toprak büyüyerek onu boğacak hâle gelir. Tanrı'nın "tükür" emriyle bu toprak dışarı atılır ve yeryüzünün engebeleri oluşur. Kişi’nin bu hilesi nedeniyle Tanrı onu ışık âleminden kovar ve karanlıklar ülkesinin efendisi yapar. ### **Kozmogonik Unsurlar ve Toplumsal Kodlar** Yaratılış Destanı'nda geçen dokuz dallı ağaç ve her daldan türeyen insan soyu, Türk mitolojisinde yer alan [ağaç kültünün](/tr/detay/turk-mitolojisinde-hayat-agaci-a7763/llms.txt) ve dokuz boy sisteminin bir yansımasıdır. Ağaç, kozmik eksen olarak dünya ile gökyüzünü ve yer altını birleştirirken, aynı zamanda toplumsal hiyerarşinin ve soy birliğinin sembolüdür Erlik’in, bu insanların güzelliğini kıskanarak onları kendi tarafına çekmeye çalışması ise kötülüğün ve dünyevî arzuya yönelmenin mitolojik temsili olarak okunabilir. Destanda evren, katmanlı bir yapı olarak betimlenmiştir. Kara Han, on yedinci kat göğü yaratır ve burada ikamet ederken; [Ay Ata](/tr/detay/ayaz-ata-03597/llms.txt) ve [Gün Ana](/tr/detay/gunes-2/llms.txt) gibi figürler alt katmanlarda yer alır. Bu yapı, eski Türklerin evreni gök (üst dünya), yeryüzü (orta dünya) ve yer altı (alt dünya) olarak üç ana bölmeye ayırdığını gösterir. Erlik ise en alt, karanlık ve ışıksız katmanda yer alır. Bu yapıyla birlikte, Türk mitolojisinin kozmolojisinde göksel ve yeraltı varlıklarının hiyerarşik olarak düzenlendiği görülmektedir. ## Academic Sources and References 1. Millî Eğitim Bakanlığı. İslamiyet Öncesi Türk Destanları: 9. Sınıf Ders Notu. Ordu İl Milli Eğitim Müdürlüğü. Erişim tarihi 17 Haziran 2025. https://orduodm.meb.gov.tr/meb\_iys\_dosyalar/2022\_06/02113147\_9-YSLAMYYET\_ONCESYDESTAN.pdf. 2. Turan, Metin. Türk Destanları: Özetler. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayını. Erişim 24 Haziran 2025. http://www.insulaelibertatis.com/KitaKita/Turk\_Destanlari\_Ozetleri.pdf. 3. Çokal, Zeynep. “Türklerin Yaratılış Destanları.” İçinde Genel Mitoloji, Cilt 1: Ortadoğu • Yunan • Anadolu • Türk Mitoloji ve Destanları, 470–483. Ankara: 2021. Erişim 24 Haziran 2025. http://acikerisim.nevsehir.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.11787/6611/2021-%20T%C3%BCrklerin%20Yarat%20l%20%20%20Destanlar%20.pdf?sequence=1. ## Related Articles - [Türk Mitolojisi](//detay/turk-mitolojisi-9ac82/llms.txt) - [Türk Mitolojisinde Hayat Ağacı](//detay/turk-mitolojisinde-hayat-agaci-a7763/llms.txt) - [Türk Mitolojisinde Üçlü Dünya Tasavvuru](//detay/turk-mitolojisinde-uclu-dunya-tasavvuru-4f8a3/llms.txt)