--- title: Türk Lirasının Üzerindeki Şahsiyetler (2025) slug: turk-lirasinin-uzerindeki-sahsiyetler-2025 url: /detay/turk-lirasinin-uzerindeki-sahsiyetler-2025 type: article language: Türkçe entity: primary: Türk Lirasının Üzerindeki Şahsiyetler (2025) type: article disambiguation: 2025 Türk lirası üzerindeki Cahit Arf ve Aydın Sayılı gibi önemli şahsiyetleri keşfedin! Türk tarihine ışık tutan banknotlar. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - banknot - Para - Türk lirası author: Halil Furkan Erol created_at: 2025-01-31T22:12:46.985026+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:27:39.260231+03:00 --- # Türk Lirasının Üzerindeki Şahsiyetler (2025) ## Article Content Günlük hayatımızda sürekli kullandığımız banknotlara ne kadar dikkat ediyoruz? Elimize geçtiğinde [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) değeriyle ilgilenirken, üzerinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan isimleri ve onların kim olduğunu bilmiyoruz veya merak etmiyoruz. Oysa, cebimizde taşıdığımız bu banknotlar, sadece birer ödeme aracı değil, aynı zamanda [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) tarihine, kültürüne ve [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) mirasına ışık tutan [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) belgelerdir. Basım ve ihraç yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından [Merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) Bankasına devredilen banknotlarda, ulusal ve uluslararası [değerler](/tr/detay/degerler/llms.txt) yaratmış, tarihe [mal](/tr/detay/mal/llms.txt) olmuş şahsiyetler yer almaktadır.   #### **Aydın Sayılı (1913-1993) - 5 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/0Lb41VnStdxgRiulj7ALpikLEjYPtJE3.jpeg) ***Görsel 1****. 5 Türk Lirası Arka Yüzü* 5 TL üzerinde Ordinaryüs Profesör [Doktor](/tr/detay/doktor-748357/llms.txt) Aydın Sayılı bulunmaktadır. 2009 yılında piyasaya sürülen 5 Türk Lirası banknotlarının arka yüzünde [güneş](/tr/detay/gunes-3/llms.txt) sistemi, atomun yapısı, DNA ve ilk [çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt) [mağara](/tr/detay/magara-2/llms.txt) resimleri, [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) ortasında ise Profesör Doktor Aydın Sayılı yer almaktadır.   Aydın Sayılı, bilim tarihi alanında dünyaca tanınan önemli bir akademisyendir. Harvard Üniversitesi'nde bilim tarihi alanında doktora yapmıştır. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) üzerinde bilim tarihi doktorasını bitiren ilk insandır. Bilimi, yaşam biçimi olarak seçen bir bilim insanıdır. Türkçe’nin gelişmesi için de emekler vermiştir. Yabancı sözcüklere eş anlamlı olmak üzere türettiği sözcükler vardır. Örneğin aktif-[etken](/tr/detay/etken/llms.txt), pasif-[edilgen](/tr/detay/edilgen-2/llms.txt), entelektüel-düşünümsel [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt). Harvard’da ders vermesi istenmiştir, ama ülkesine hizmet etmeyi tercih ederek geri dönmüştür. "Bilim uygar dünyanın [bel](/tr/detay/bel-9/llms.txt) kemiğidir. Uygarlıkta en çok ilerleyen toplumlar, bilime en çok bel bağlayan toplumlar olacaktır." sözü ile bilimin önemini açıklamıştır. #### **Cahit Arf (1910-1997) - 10 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/r5fIlJS0ateCyBisEfnjkiGqCy231RJg.jpeg) ***Görsel 2.**** 10 Türk Lirası Arka Yüzü* 10 TL üzerinde Türkiye'nin en büyük matematikçilerinden, bilim insanı [Cahit Arf](/tr/detay/cahit-arf-749261/llms.txt) bulunmaktadır. 1 [Ocak](/tr/detay/ocak-2/llms.txt) 2009 tarihinde piyasaya sürülen 10 Türk Lirası banknotların arka yüzüne Cahit Arf'ın bir portresi ve "Arf Değişmezi" olarak bilinen formülden bir kesit yer almaktadır. 1910 yılında Selanik’te doğan Cahit Arf, sayılar ve formüllerle dolu bir yaşam sürmüştür. Cahit Arf'ın matematiğe olan ilgisi, İzmir'deki [okul](/tr/detay/okul-2/llms.txt) yıllarında beşinci sınıf öğrencisiyken onu Öklid geometrisi problemlerini çözmeye teşvik eden öğretmeni tarafından [fark](/tr/detay/fark-2/llms.txt) edilmiştir. Lise döneminde arkadaşlarının çözemediği [matematik](/tr/detay/matematik-749282/llms.txt) sorularını çözen Cahit Arf'ın bu yeteneği öğretmenlerinin ilgisini çekmiş ve [Paris](/tr/detay/paris-4/llms.txt)'teki St. Louis Lisesi'nde okumak üzere ailesi tarafından 1926'da [Fransa](/tr/detay/fransa-2/llms.txt)'ya gönderilmiştir. Üç yıllık lise öğrenimini iki yılda bitirip 1928'de Türkiye'ye geri dönmüştür. Yüksek öğrenimini Fransa'da Ecole Normale Superieure'de 1932'de tamamlamıştır. İstanbul'a geri döndüğünde Galatasaray Lisesi'nde matematik öğretmenliği yaptıktan sonra İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesinde doçent adayı olarak çalışmıştır. 1963'te kurulan TÜBİTAK'ın kuruluş ve gelişmesinde büyük emeği olan Cahit Arf, yıllarca bu kurumun Bilim Kurulu Başkanlığı'nda da bulunmuştur. Arf, cisimlerin kuadratik formlarının sınıflandırılmasında ortaya çıkan ve kendi adıyla "Arf Sabiti", "Arf Halkaları" ve "Arf Kapanışları" gibi terimleri bularak, matematik ve bilim dünyasına önemli katkılarda bulunmuştur. Bunların yanında, Alman matematikçi Helmut Hesse'yle Hesse-Arf kuramını geliştirmiştir. ** ** #### **Mimar Kemaleddin (1870-1927) - 20 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/dSQvh6kA0kUDKjuIpHFxnDRIfzQO0uu3.jpeg) ***Görsel 3.**** 20 Türk Lirası Arka Yüzü* 2009 yılında, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından basılan 20 Türk lirası banknotunun arka yüzünde, [Mimar](/tr/detay/mimar-2/llms.txt) Kemaleddin ve onun önemli eserlerinden biri olan Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası yer almaktadır. Mimar Kemaleddin [Bey](/tr/detay/bey-5/llms.txt) diğer adıyla [Ahmed](/tr/detay/ahmed/llms.txt) Kemaleddin, Türkiye Cumhuriyeti'nin en önemli mimarlarından birisidir. Yaşadığı [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) boyunca bir çok önemli esere imza atmış ve ulusal mimarlık anlayışının en önemli temsilcisi olmuştur. Ahmed Kemaleddin 1870 yılında İstanbul Kadıköy’de doğmuştur. Mühendisliğe olan ilgisi eğitimine yansımış ve şimdiki İstanbul [Teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) Üniversitesi’ne ([Hendese](/tr/detay/hendese/llms.txt)-i [Mülkiye](/tr/detay/mulkiye-749813/llms.txt) Mektebi) kaydolmuştur. Bu okulu birincilik derecesi ile bitirerek mimarlık eğitimini [geliştirmek](/tr/detay/gelistirmek/llms.txt) amacıyla [Almanya](/tr/detay/almanya-2/llms.txt)’ya gitmiştir. 1908 yılında mimar ve mühendislerin ilk meslek odası olan "Osmanlı Mimar ve [Mühendis](/tr/detay/muhendis-3/llms.txt) Cemiyeti"ni kurmuştur. Ömrü boyunca yoğun şekilde çalışan Mimar Kemaleddin, çoğunluğu İstanbul’da olan bir çok eserler vermiş ve mimari çalışmalarında bulunmuştur. [Kudüs](/tr/detay/kudus-2/llms.txt)’te Mescid-i Aksa’nın restorasyon çalışmaları için kaldıktan sonra [Ankara](/tr/detay/ankara-2/llms.txt)’ya dönmüş ve yeni başkent için birçok eserler yapmıştır. İstanbul'da Çamlıca Kız Lisesi, Bostancı, Bakırköy, Bebek ve Yeşilköy camilerini inşa etmiştir. Ek olarak, Laleli Harikzedegan ([Tayyare](/tr/detay/tayyare/llms.txt)) Apartmanları ve İstanbul'un çeşitli [Vakıf](/tr/detay/vakif-4/llms.txt) Hanları gibi yapılar da onun imzasını taşımaktadır. Ankara'da Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası, Gazi Eğitim Enstitüsü ve [Devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) Demiryolları Müdürlüğü binalarını tasarlamıştır. Mimar Kemaleddin Bey, başarıları ve eserleri ile Türk mimarlık tarihinin en önemli figürlerinden biri olmuştur. [Modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) Türkiye'nin inşasında önemli bir rol oynamıştır. #### **Fatma Aliye Topuz (1862-1936) - 50 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/bipGnWBiL8kXg1qn84E0HNPfjMTNrtoh.jpeg) ***Görsel 4.**** 50 Türk Lirası Arka Yüzü* 50 Türk Lirası kadın portresi bulunan tek banknottur. Üzerinde ülkemizin ilk kadın filozofu Fatma Aliye yer almaktadır. Fatma Aliye Türk edebiyat tarihinde "ilk kadın romancı" olarak da bilinmektedir. Osmanlı devlet adamlarından hukukçu ve tarihçi Ahmed [Cevdet Paşa](/tr/detay/cevdet-pasa/llms.txt) ile Rabia Adviye Hanım'ın en büyük kızı olarak, 22 [Ekim](/tr/detay/ekim-748436/llms.txt) 1862'de İstanbul'da dünyaya gelmiştir. Kariyerine, 1889 yılında George Ohnet'in “Volonté” adlı romanını “[Meram](/tr/detay/meram-f8c05/llms.txt)” adıyla Türkçeye çevirerek başlamıştır. 1892 yılında “Muhadarat” isimli ilk romanını yayınlamıştır ve romanlarında çoğunlukla duygusal temalara yer vermiştir. Düz yazıya ek olarak şiirler de kaleme almıştır. Şiirlerinde çoğunlukla sevgi, [vatan](/tr/detay/vatan/llms.txt) uğruna fedakarlık, vatan sevgisi, terbiye ve [Allah](/tr/detay/allah-5/llms.txt) sevgisi gibi temaları işlemiştir. Eserleri ve yazıları, yurt içinde olduğu kadar yurt dışında da ilgi uyandıran yazarın birçok eseri yabancı dile çevrilmiştir. Kadınların sosyal hayata girmeleri konusunda önemli çalışmalar yapmıştır. Kız kardeşi Emine Semiyye ile [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) [Şefkat](/tr/detay/sefkat-748922/llms.txt)-i Nisvan (Kadınları Himaye) Derneği’ni kurmuştur. Bu derneği kurarak kadınların eğitimine destek olmayı amaçlamıştır. Yaşadığı dönemde kadın hakları için [çaba](/tr/detay/caba/llms.txt) [sarf](/tr/detay/sarf-2/llms.txt) etmiş ve eserlerinde bu konuyu işleyerek bugüne ışık tutmuştur. ** ** #### **Buhurizade Mustafa Efendi (Itri) (1640-1712) - 100 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/KrzlmLVUUuPxHkBoBi2e1Lgc79MKLNtl.jpeg) ***Görsel 5.**** 100 Türk Lirası Arka Yüzü* 100 Türk Lirasının üzerinde bulunan resim Itri’ye aittir. Asıl ismi Buhurizade Mustafa’dır. Çiçekçilik ve meyvecilikle uğraştığı için Itri lakabını almıştır. Itri Arapça bir kelimedir ve "kokulu" anlamına gelmektedir. Buhurizade Mustafa Efendi, [Klasik](/tr/detay/klasik/llms.txt) Türk müziğinin kurucusu olarak bilinmektedir. Müzik konusunda yüksek kuramsal bilgiye sahiptir. [Peşrev](/tr/detay/pesrev-2/llms.txt), [saz](/tr/detay/saz/llms.txt) semaisi, [kâr](/tr/detay/kar-4/llms.txt), [beste](/tr/detay/beste-2/llms.txt) ve ilahi başta olmak üzere Türk müziğinin çeşitli türlerinde eserler vermiştir.  [Bayram](/tr/detay/bayram-2/llms.txt) namazlarında toplu olarak okunan “[Segâh](/tr/detay/segah/llms.txt) [Kurban](/tr/detay/kurban-2/llms.txt) Bayramı Tekbiri”, [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) emanetlerin ziyareti sırasında okunan “Segâh Salât-ı Ümmiye” ve “Segâh Ayin-i Şerif-i Mevlevi”; sanatçının en çok bilinen eserleri arasında yer almaktadır. Yahya Kemal, Buhurizade Mustafa Efendi’yi  aşağıdaki dizelerle anlatmıştır: *Büyük Itrî’ye eskiler derler,* *Bizim öz mûsıkîmizin pîri;* *O kadar halkı sevkedip yer yer,* *O şafak vaktinin cihangîri,* *Nice bayramların sabâh erken,* *Göğü, top sesleriyle gürlerken,* *Söylemiş saltanatlı Tekbîr’i.*   #### **Yunus Emre (1238-1321) - 200 Türk Lirası** ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/31/ZteOrz6Cahk1X5x0O9SwWy8jfgMNdpK5.jpeg) ***Görsel 6.**** 200 Türk Lirası Arka Yüzü* 200 Türk Lirası üzerinde Yunus Emre’nin portresi yer almaktadır. Yunus Emre Türkiye'nin en büyük ozanlarından biridir. Hayatı hakkında çok az [şey](/tr/detay/sey-2/llms.txt) bilinen Yunus Emre'nin, on üçüncü yüzyılın ikinci çeyreği ile on dördüncü yüzyılın ilk çeyreğinde yaşadığı düşünülmektedir. Bazı araştırmacılar Sarıköy'de yaşadığını, bazılarıysa Karamanlı olduğunu düşünür. Hacı Bektaş Veli'nin bir eserine dayanarak Sarıköy'de yaşadığı ihtimali daha güçlü görünmektedir. Ölümü 1320 olarak kabul edilen Yunus Emre'nin seksen iki yaşında öldüğü iddia edilmektedir. Mevlana'yı gördüğü, eserlerinde geçen cümlelerden anlaşılmaktadır. Yunus Emre dünya [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) ve medeniyet tarihine adını sevgiyle yazdırmış [tasavvuf](/tr/detay/tasavvuf-3/llms.txt) ve [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) şairidir. Yunus Emre’nin felsefesi [gönül](/tr/detay/gonul-2/llms.txt) kırmamak, hiçbir canlıyı incitmemek, kibirden uzak olmak, hoşgörülü olmak, bilgili olmak gibi erdemler üstünde yücelir.  UNESCO kararı ile 1991 yılı, “Yunus Emre Sevgi Yılı” olarak ilan edilmiştir. ## Academic Sources and References 1. Canbaz Yumuşak, F.  "Muhafazakar Müslüman bir kadın portre: Fatma Aliye Hanım." Muhafazakar Düşünce Dergisi, no. 37, 2018: 103-112.Erdal, G. "Tasarım unsuru olarak banknot." Ejovoc (Electronic Journal of Vocational Colleges) 2, no. 1, 2012: 145-153.Güray, C., & Tokaç, M. S. "XVII. Yüzyıl Osmanlı müzik geleneği ve Buhurizade Mustafa Itrî Efendi." Folklor/Edebiyat, no. 75, 2013: 193-210.Kâhya, E. "Ord. Prof. Dr. Aydın Sayılı’nın ardından." OTAM-Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, no. 6, 1995: 427-450.Oğuz, M. Ö. "Çok mekanlı ve/veya çok mezarlı anlatı kahramanları: Yunus Emre." Milli Folklor Dergisi 12, no. 91, 2011: 5-11.Yavuz Y. "Mimar Kemalettin Bey." ODTÜ Mimarlık Fakültesi Dergisi 7, no. 1, 1981: 53-76.