--- title: Türk Kültüründe Deve Güreşi slug: turk-kulturunde-deve-guresi url: /detay/turk-kulturunde-deve-guresi type: article language: Türkçe entity: primary: Türk Kültüründe Deve Güreşi type: article disambiguation: Türk kültürünün önemli bir parçası olan Deve Güreşi'nin tarihini, geleneklerini ve anlamını keşfedin. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - havut giydirme - deve güreşi - Kültürel miras - gelenek - Deve - Spor author: Duygu Şahinler created_at: 2025-04-01T17:27:31.585258+03:00 updated_at: 2025-04-17T10:15:20.361198+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/01/Rsv0x9Soo4FbG6ETYh5z0LC0gKE3eGTm.jpg --- # Türk Kültüründe Deve Güreşi ## Article Content [Deve güreşi](/tr/detay/deve-guresi-752287/llms.txt), [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt)’da yüzyıllar boyunca şekillenen ve günümüzde hâlâ yaşatılan geleneksel bir kültürel faaliyettir. Özellikle [Batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) Anadolu’da yoğun olarak görülen bu etkinlik, yalnızca bir [spor](/tr/detay/spor/llms.txt) müsabakası değil; aynı zamanda Yörük-Türkmen kültürünün bir uzantısı, yerel dayanışmanın bir aracı ve [somut](/tr/detay/somut/llms.txt) olmayan kültürel mirasın (SOKÜM) yaşayan bir örneğidir. Devecilik kültürü çevresinde gelişen bu [ritüel](/tr/detay/rituel/llms.txt), toplumsal hafızada derin izler bırakmakta, kuşaktan kuşağa aktarılan değerleri içinde barındırmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/BwTukqb2BU4oC9cyF7NbBgZjAfB6KE8o.jpg) [Deve Güreşi (AA)](https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/deve-guresinde-renkli-goruntuler#!) ### **Tarihî Kökeni ve Devecilik Kültürünün Gelişimi** Develer, binlerce yıl boyunca [Asya](/tr/detay/asya-2/llms.txt)'dan Anadolu'ya uzanan coğrafyada ekonomik, kültürel ve sosyal [değerler](/tr/detay/degerler/llms.txt) taşımıştır. Anadolu’da [deve](/tr/detay/deve-2/llms.txt) yetiştiriciliği ve taşımacılığı, özellikle Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yere sahip olmuş; bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) zamanla “devecilik” adı verilen özel bir yaşam tarzını da beraberinde getirmiştir. Devecilik kültürü, yalnızca [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) yetiştiriciliğiyle sınırlı kalmamış; aynı zamanda müzik, el sanatları, şiir ve spor [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) birçok alanda kültürel üretimi tetiklemiştir. Bu [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt), günümüzde büyük ölçüde [güreş](/tr/detay/gures-2/llms.txt) festivalleri aracılığıyla yaşamaya devam etmektedir.[^1]  Anadolu’da deve güreşlerinin ne [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) başladığı kesin olarak bilinmemekle [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), yazılı ve sözlü kaynaklar bu geleneğin en az 200 yıllık bir geçmişe sahip olduğunu göstermektedir. Osmanlı dönemine ait arşiv belgelerinde, güreş maksadıyla develerin alıkonulmasına dair kayıtlar mevcuttur. II. Mahmut döneminde Gediz’deki [şap](/tr/detay/sap-2/llms.txt) taşıyan develerin Tire’de yapılacak güreş için tutulması, bu organizasyonların 19. yüzyılın ilk yarısında dahi yaygınlaştığını göstermektedir.[^2]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/01/0z2cswbGfMAwFiUxajl4LdweXuf5BBk4.jpg) [Deve Güreşi, İzmir (AA)](https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/deve-guresinde-renkli-goruntuler#!) ### **Deve Güreşinin Türk Kültüründeki Yeri ve Anlamı** Deve güreşi, [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) kültürünün [göçebe](/tr/detay/gocebe/llms.txt) yaşam tarzı ve hayvancılıkla iç içe [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt) tarihî yapısının bir yansımasıdır. Orta Asya kökenli Türk toplulukları arasında deve yalnızca bir ulaşım aracı değil, aynı zamanda mitolojik ve sembolik anlamlar taşıyan bir varlıktır. Nitekim Türk mitolojisinde erkek deve, [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) hayvanlar arasında [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almakta; buğra adıyla ejder veya yırtıcı kuş gibi totemlerle ilişkilendirilmektedir.[^3]  Anadolu’ya yerleşen [Türkmenler](/tr/detay/turkmenler-2/llms.txt) arasında göçebe yaşam tarzı [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) devam etmiş ve bu süreçte deve güreşleri, toplumsal bir [eğlence](/tr/detay/eglence/llms.txt) ve [rekabet](/tr/detay/rekabet-2/llms.txt) aracı olarak şekillenmiştir. Günümüzde özellikle Aydın, İzmir, Manisa, Denizli ve [Muğla](/tr/detay/mugla-2/llms.txt) illerinde yoğunlaşan güreş organizasyonları, bu kültürel sürekliliğin somut göstergeleridir.[^4]  ### **Güreşin Yapısı ve Ritüel Özellikleri** Deve güreşleri, belirli bir [düzen](/tr/detay/duzen-3/llms.txt) ve kurallar çerçevesinde gerçekleşir. Güreşler, genellikle [Aralık](/tr/detay/aralik-748440/llms.txt) ve [Mart](/tr/detay/mart-749833/llms.txt) ayları arasında, develerin kızgınlık döneminde yapılır. Güreşten önce "havut giydirme töreni" düzenlenir. Bu, develerin yeni sezon için hazırlandığını simgeler. Her deveye özgü bir isim verilir ve bu isimler, hayvanın cesaretini, fiziksel gücünü veya [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) arasında tanınmış bir kişiliği yansıtacak şekilde seçilir. Örneğin, 1970’lerde güreşen "Okçulu" adlı devenin sempatik hareketlerinden dolayı adı seyirciler tarafından “Kolombo”ya çevrilmiştir.[^5]  Güreşler sırasında develerin ağızları bağlanır ve üzerlerinde süslü havutlar, işlemeli çanlar ve [renkli](/tr/detay/renkli-47aad/llms.txt) halılar bulunur. Develer, çoğunlukla tek hörgüçlü dişi ile çift hörgüçlü erkek devenin melezi olan “tülü” cinsinden seçilir. Güreş alanında yapılan müzikli geçit töreni, halk dansları, yerel yemeklerin sunumu ve el sanatları ürünlerinin sergilenmesi, bu etkinliği [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) bir spor müsabakası olmaktan çıkarır; [adeta](/tr/detay/adeta-7cdd7/llms.txt) bir kültürel [festival](/tr/detay/festival-2/llms.txt) atmosferi yaratır.[^6]  ### **Somut Olmayan Kültürel Miras ve Sürdürülebilirlik** Deve güreşi, UNESCO’nun 2003 tarihli Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi’nde belirtilen kriterlere büyük ölçüde uyan bir gelenektir. Toplumsal uygulamalar ve ritüeller başlığı altında değerlendirilebilecek bu etkinlik, kuşaktan kuşağa aktarılan bir [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) ve beceri birikimi ile sürekliliğini korumaktadır. Ancak, günümüzde artan kentleşme, hayvancılığın gerilemesi ve [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) yaşam tarzları, bu geleneğin sürdürülebilirliğini tehdit etmektedir. Deve güreşleri yerel ekonomiye ve kültürel turizme ciddi katkılar sağlamaktadır. Özellikle İzmir, Selçuk, Tire ve [Bergama](/tr/detay/bergama-2/llms.txt) gibi ilçelerde düzenlenen festivaller, [kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında bölgeye turist çekmekte ve konaklama, yeme-içme gibi sektörlere ekonomik hareketlilik kazandırmaktadır.[^7]  UNESCO listelerine girmesi için çeşitli girişimlerde bulunulan bu geleneğin korunabilmesi, ancak kapsamlı bir kültürel envanter çalışması ve kamu desteğiyle mümkün olacaktır. Zira deve yetiştiriciliği ve güreşçiliği, Türkiye’de ekonomik ve sosyal açıdan güçlü bir zemin bulmakta zorlanmaktadır. Özellikle dar gelirli deve sahiplerinin maliyetleri karşılayabilmesi için [devlet](/tr/detay/devlet-3/llms.txt) desteğine ihtiyaç duyduğu vurgulanmaktadır.[^8]  Deve güreşi, Türk kültürünün göçebe geçmişine dayanan, yerel değerlerle şekillenmiş ve günümüzde de halk arasında yaşatılmaya devam eden nadir geleneklerden biridir. Sadece bir spor etkinliği değil, aynı zamanda bir ritüel, bir toplumsal buluşma ve bir kültürel [hafıza](/tr/detay/hafiza-751632/llms.txt) mekânı olarak önemini korumaktadır. Yörük kültürünün bugüne ulaşan temsilcisi olan deve güreşleri, tarihî miras ve geleceğe taşınması gereken [özgün](/tr/detay/ozgun-750487/llms.txt) bir folklorik değerdir. Bu nedenle, deve güreşinin bir somut olmayan kültürel miras öğesi olarak tescillenmesi ve korunması, hem yerel kimliklerin devamlılığı hem de kültürel çeşitliliğin yaşatılması adına büyük [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşımaktadır. ## Academic Sources and References 1. Anadolu Ajansı "İzmir'de Deve Güreşi Festivali" Son Erişim: 1.4.2025 https://www.aa.com.tr/tr/pg/foto-galeri/deve-guresinde-renkli-goruntuler#!Atasoy, Fatih, ve Fatma Tülin Özbaşer. “Anadolu’da Deve Yetiştiriciliği ve Deve Güreşleri.” Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi 54, no. 2 (2014): 85–90.Çalışkan, Vedat. “Somut Olmayan Kültürel Bir Mirasın Güncel Bir Değerlendirmesi: Anadolu Devecilik Kültürü ve Geleneksel Deve Güreşi Şenlikleri.” TÜBA-KED, no. 11 (2013): 137–153.Çulha, Osman. “Kültür Turizmi Kapsamında Destekleyici Turistik Ürün Olarak Deve Güreşi Festivalleri Üzerine Bir Alan Çalışması.” Yaşar Üniversitesi Dergisi 3, no. 12 (2008): 1827–1852.Yılmaz, Orhan, ve Mehmet Ertuğrul. “Türk Kültüründe Deve Güreşleri.” BEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4, no. 1 (2015): 157–167.Yılmaz, Orhan, ve Mehmet Ertuğrul. “Deve Güreşi mi, Deve Dövüşü mü?” Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 12, no. 2 (2015): 117–123. ## Citations [^1]: Vedat Çalışkan, “Anadolu Devecilik Kültürü ve Geleneksel Deve Güreşi Şenlikleri,” TÜBA-KED, no. 11 (2013): 137–139.] [^2]: [Çalışkan, 140.] [^3]: Orhan Yılmaz ve Mehmet Ertuğrul, “Türk Kültüründe Deve Güreşleri,” BEÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 4, no. 1 (2015): 158. [^4]: Fatih Atasoy ve Fatma Tülin Özbaşer, “Anadolu’da Deve Yetiştiriciliği ve Deve Güreşleri,” Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi 54, no. 2 (2014): 88. [^5]: [Yılmaz ve Ertuğrul, 162. [^6]: Atasoy ve Özbaşer, 88. [^7]: Osman Çulha, “Kültür Turizmi Kapsamında Destekleyici Turistik Ürün Olarak Deve Güreşi Festivalleri Üzerine Bir Alan Çalışması,” Yaşar Üniversitesi Dergisi 3, no. 12 (2008): 1828. [^8]: Yılmaz ve Ertuğrul, 159.