--- title: Tsarevets Kalesi slug: tsarevets-kalesi url: /detay/tsarevets-kalesi type: article language: Türkçe entity: primary: Tsarevets Kalesi type: article disambiguation: Tsarevets Kalesi: Ortaçağ Bulgar kalesi, tarihi ve mimarisiyle büyüleyici. Tırnova'da mutlaka görülmeli! categories: - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Tsarevets - Tırnova - Bulgaristan - Osmanlı - Kale author: Mehmet Salih Çoban created_at: 2025-01-16T19:59:02.066404+03:00 updated_at: 2025-06-11T16:07:01.172367+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/06/11/qV6zMLcAeKgHj23s7h6oDx1C95Bu7kOJ.png --- # Tsarevets Kalesi ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Tsarevets Kalesi ![Image for "Tsarevets Kalesi"](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/01/16/y8VrNWEo3lTdxhb4BVHvoGM695hbnAXc.jpeg) | Field | Value | |-------|-------| | Ülke(ler) | Bulgaristan | | Şehir(ler) | Tırnova | ## Article Content Tsarevets Kalesi, [Bulgaristan](/tr/detay/bulgaristan-3/llms.txt)’ın Tırnova şehrinde, Tsarevets tepesinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ve İkinci [Bulgar](/tr/detay/bulgar/llms.txt) İmparatorluğu’nun (1185-1396) başkentinin [ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) savunma yapısı olarak hizmet veren bir ortaçağ kalesidir. Bulgaristan'ın siyasi, kültürel ve dini merkezi olarak kabul edilen Tsarevets, Bulgar hükümdarlarının saraylarını, patrikhaneyi ve çok sayıda yerleşim alanını içermektedir. [Kale](/tr/detay/kale-4/llms.txt), tarihi boyunca birçok savaşa, yıkıma ve yeniden yapılanmaya tanıklık etmiş olup günümüzde Bulgaristan’ın en [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) turistik ve kültürel varlıklarından biridir. Tsarevets, Bulgaristan’ın 100 Ulusal Turistik Yeri arasında yer almakta ve yılda binlerce turist tarafından ziyaret edilmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/17/juPI2OdRAb5h23sG8krhI7M3W4KGSqdO.jpeg) *Tsarevets Kalesi (Kaynak: Mehmet Salih Çoban)* ### **Arkeolojik Araştırmalar** Tsarevets üzerindeki ilk arkeolojik kazılar, 1886 yılında Çek [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) insanı Karel Škorpil tarafından başlatılmıştır. Daha sonra 1893 ve 1900 yıllarında kazılar yapılmış ancak bu çalışmalar plansız ve düzensiz bir şekilde yürütülmüştür. 1905 yılında Tırnova’daki arkeolojik derneğin girişimiyle kazılar yeniden başlamış [fakat](/tr/detay/fakat/llms.txt) maddi yetersizlikler nedeniyle süreklilik sağlanamamıştır. 1930’larda Balduin Kulesi’nin restorasyonu öncesinde kazılar gerçekleştirilmiştir. 1946 sonrası dönemde sistematik kazılara geçilmiş ve özellikle 1958-1959 yılları arasında kale surları, kraliyet sarayı ve patriyarkal kompleksin detaylı incelemeleri yapılmıştır. 1974 yılında Bulgar Bilimler Akademisi’nin Arkeolojik Enstitüsü tarafından kapsamlı çalışmalar başlatılmıştır. ### **Kalenin Tarihi** #### **Tarih Öncesi ve Erken Tarih** Tsarevets tepesindeki yerleşim izleri, geç Kalkolitik döneme (M.Ö. 4200) kadar uzanmaktadır. Bronz ve Demir Çağı boyunca tepe yerleşim için kullanılmıştır. Trakya kültürüne ait kalıntılar arasında seramikler, [konut](/tr/detay/konut-2/llms.txt) temelleri ve diğer materyaller bulunmaktadır. Ancak, Roma dönemi boyunca tepenin yerleşim dışı kaldığı düşünülmektedir. Bizans döneminde, 5. yüzyıl sonlarında İmparator I. Anastasius tarafından burada bir kale inşa edilmiş ve tepe yeniden stratejik bir öneme sahip olmuştur. Bu kale, 7. yüzyıldaki Avar-Slav saldırıları sırasında [yok](/tr/detay/yok-749611/llms.txt) edilmiştir. #### **Bizans ve Ortaçağ Dönemi** 8. yüzyılda Slavlar tarafından yeniden iskân edilen Tsarevets tepesi, 12. yüzyıl itibarıyla Bulgarlar tarafından yeniden tahkim edilmiştir. 1185 yılında Bulgar İmparatorluğu’nun başkenti ilan edilmesiyle Tsarevets, siyasi ve dini bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) haline gelmiştir. Kale, Bulgar hükümdarlarının sarayı, patrikhanesi ve idari binaları ile [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) bir [şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt)-kale niteliği kazanmıştır. #### **Osmanlı Dönemi** Osmanlılar, 1388-1389 yıllarında Vezîriâzam Çandarlı Ali [Paşa](/tr/detay/pasa-2/llms.txt)’nın önderliğinde gerçekleştirdikleri bir [kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) seferiyle Tsarevets Kalesi’ni çatışma yaşanmaksızın ele geçirmiştir. Şehir, o dönemde Osmanlı vasalı olan Çar İvan Şişman’a geri verilmişse de, 1393 yılında [Yıldırım](/tr/detay/yildirim/llms.txt) Bayezid liderliğindeki Osmanlı ordusu tarafından [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) bir [kuşatma](/tr/detay/kusatma-2/llms.txt) sonucunda tekrar zapt edilmiştir. Kuşatma sırasında Tsarevets’teki birçok [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) yıkılmış ve bölgedeki soyluların bir kısmı [sürgün](/tr/detay/surgun-2/llms.txt) edilmiştir. Bulgar kilisesinin başı olan [Patrik](/tr/detay/patrik-751770/llms.txt) Evtimi, Osmanlı tarafından itibar görmüş olsa da sonrasında sürgüne gönderilmiştir. Şehrin bir kısmı boşaltılarak yerine [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) ve [Rum](/tr/detay/rum-2/llms.txt) göçmenler yerleştirilmiş, kale içindeki [kilise](/tr/detay/kilise-4/llms.txt) camiye dönüştürülmüş ve bölgede bir zaviye ile [medrese](/tr/detay/medrese/llms.txt) inşa edilmiştir. Bu değişimler, bölgenin kültürel ve dini yapısını önemli ölçüde etkilemiştir. Bununla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), Aziz Dimitrios ve Kırk Şehitler Kilisesi [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) önemli Bulgar dini yapıları korunmuştur. Bu da Bulgar kimliğinin tamamen silinmediğini göstermektedir. Osmanlı yönetimi altındaki Tırnova, özellikle Yıldırım Bayezid’in oğulları arasındaki iç savaşın ardından yeniden imar edilmiştir. II. Murad döneminde, Fîruz [Bey](/tr/detay/bey-5/llms.txt) b. [Abdullah](/tr/detay/abdullah-2/llms.txt) gibi Osmanlı idarecileri, şehrin gelişimine önemli katkılarda bulunmuştur. Bu süreçte, camiler, mescitler, imaret, medrese, [hamam](/tr/detay/hamam-2/llms.txt) ve Yantra Nehri [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) bir [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt) inşa edilmiştir. Bu yapılar, çevredeki köylerin vergi gelirleriyle desteklenmiştir. Ancak 1444 yılında Haçlı ordularının saldırıları sırasında şehir [kısa](/tr/detay/kisa/llms.txt) süreli bir [zarar](/tr/detay/zarar-2/llms.txt) görmüş ve Tsarevets Kalesi güçlü Osmanlı savunması sayesinde ele geçirilememiştir. Bu saldırılar sonrasında şehirde uzun bir barış ve istikrar dönemi başlamıştır. Kalenin önemi zamanla azalarak yapılar ortadan kaybolmaya başlamıştır. ### **Kalenin Yapısı** #### **Savunma Sistemi** Tsarevets Kalesi’nin savunma sistemi, dönemin ileri mühendislik ve askeri teknolojilerini yansıtan bir yapıya sahiptir. Kaleyi çevreleyen surlar 2.4 ila 3.6 metre kalınlığında olup kuleler ve giriş kapılarıyla güçlendirilmiştir. Başlıca giriş, beş [kapı](/tr/detay/kapi-cdb6b/llms.txt) ile korunan ana [batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) kapısıdır. Ana girişin dışında kuzeybatıdaki **Asenova Kapısı** ve güneydoğudaki **Frenk Kapısı** da önemli [bağlantı](/tr/detay/baglanti-2/llms.txt) noktalarıdır. Kaleye girişler, köprüler ve kulelerle desteklenmiş, geçişlerin zorluğu artırılmıştır. Bu savunma yapıları, kaleyi hem doğal hem de insan yapımı bir kale haline getirmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/01/17/rqMYbGBlyRp6scyhigd6l5RsNZcSfSf7.jpeg) *14. yüzyıl Tsarevets Kalesi ve Tırnova Planı (Kaynak: Mehmet Salih Çoban)* #### **Patriyarkal Kompleks** Kalenin en yüksek noktasında bulunan patriyarkal kompleks, Bulgaristan’ın dini liderliğinin merkezi olmuştur. Komplekste, patriyarkal kilise **Voznesenie Gospodne** (Göğe Yükseliş) yer almaktadır. Bu kilise, 13. yüzyılda inşa edilmiş ve 14. yüzyılda genişletilmiştir. İç dekorasyonu, [modern](/tr/detay/modern-2/llms.txt) Bulgar sanatçısı Teofan Sokerov’un yaptığı [duvar](/tr/detay/duvar-3/llms.txt) resimleri ile zenginleştirilmiştir. Patriyarkal kompleks ayrıca savunma surları, kuleler ve idari binalarla çevrili olup, [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) bir kale gibi tasarlanmıştır. #### **Kraliyet Sarayı** Tsarevets Kalesi’nin merkezinde, yaklaşık 5000 m² alana yayılan kraliyet sarayı bulunmaktadır. [Saray](/tr/detay/saray-2/llms.txt), Bulgar hükümdarlarının ikametgâhı ve idari merkezi olarak kullanılmıştır. Yapılar arasında bir [taht](/tr/detay/taht-2/llms.txt) salonu, kraliyet kilisesi ve hükümdarın özel odaları bulunmaktadır. Saray, güçlü savunma surları ve kulelerle çevriliydi ve kuzey ve güneyde iki ana giriş kapısına sahipti. İç dekorasyonunda dönemin mimari ve sanatsal unsurları yoğun bir şekilde kullanılmıştır. ### **Modern Restorasyon Çalışmaları** Tsarevets Kalesi’nin restorasyon çalışmaları, 1930’larda başlamış ve 1981 yılında Bulgar devletinin 1300. kuruluş yıldönümü onuruna tamamlanmıştır. Restorasyon sırasında kale duvarları, kapılar, kraliyet sarayı ve patriyarkal kilise yeniden inşa edilmiştir. Çalışmalarda, arkeolojik kazılar sırasında elde edilen bulgular ve tarihi [belgeler](/tr/detay/belgeler/llms.txt) esas alınmıştır. Restorasyon sürecinde mimari detaylara [sadık](/tr/detay/sadik/llms.txt) kalınmış ve kalenin tarihi atmosferi korunmuştur. #### **Ses ve Işık Gösterisi** 1985 yılında başlatılan "Ses ve [Işık](/tr/detay/isik-2/llms.txt)" gösterisi, dramatik müzik, [renkli](/tr/detay/renkli-47aad/llms.txt) ışıklar ve lazerlerle Bulgaristan’ın tarihini canlandırmaktadır. [Gösteri](/tr/detay/gosteri/llms.txt), özellikle İkinci Bulgar İmparatorluğu'nun kuruluşu ve Osmanlı İmparatorluğu’na karşı verilen mücadeleleri konu almaktadır. Bu gösteri, turistler ve yerel [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) arasında büyük bir ilgi görmektedir ve Tsarevets’in turistik cazibesini artırmaktadır. ## Academic Sources and References 1. "Мултимедийния посетителски център – Царевград Търнов." Museum VT. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025. https://www.museumvt.com/.Косева, Диана. "Мраморен капител с кучета от двореца на Царевец." ХХХІ (2016).Дерменджиев, Евгени. "Столичен комплекс край църква № 10 в средновековната крепост на хълма Царевец във Велико Търново." Известия на Регионален исторически музей–Велико Търново, ХХХ (2015): 15-73.Дерменджиев, Евгени. "За Патриаршеския комплекс, Царския дворец и фортификацията на средновековната крепост на хълма Царевец в предстоличния Търнов." ХХХІ (2016): 39.Ангелов, Н. "Спасителни разкопки на Царевец през 1961 г." Археология, IV 4 (1962): 20-29."Tırnova (Bulgaristan)." İslam Ansiklopedisi. Erişim tarihi: 14 Ocak 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/tirnova--bulgaristan.