--- title: Tombul Cami (Şerif Halil Paşa Cami) slug: tombul-cami-serif-halil-pasa-cami-5 url: /detay/tombul-cami-serif-halil-pasa-cami-5 type: article language: Türkçe entity: primary: Tombul Cami (Şerif Halil Paşa Cami) type: article disambiguation: Şumnu'daki Tombul Cami (Şerif Halil Paşa Cami): Osmanlı mimarisinin etkileyici örneği. Tarihi külliye ve mimari detaylar. categories: - name: Mimari slug: mimari url: /kategori/mimari - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih - name: İslam slug: islam url: /kategori/islam tags: - Şerif Halil Paşa - Tombul Cami - Şumnu - 1744 author: Meryem Şentürk Çoban created_at: 2024-11-02T20:37:38.692605+03:00 updated_at: 2025-09-17T18:48:25.903023+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/17/xP7sfxXBQagCoDl6akN4cClnKdChGPm0.jpg --- # Tombul Cami (Şerif Halil Paşa Cami) ## KURE Information Cards ![a7a98122-4b51-4099-b912-b5b9cd5cccd6 1.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/17/g8dD90uMhdMY44Ewkb2UVE3ngEtgDTdb.jpg) *Tombul Cami (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* | Field | Value | |-------|-------| | İnşa Tarihi(Metin) | 1744 | | Diğer Ad(lar) | Şerif Halil Paşa Camii | | Kurucu(lar) | Şerif Halil Paşa | | Mimari Üslup | Osmanlı Barok ve Rokoko Etkileri, Lale Devri Sonrası Süsleme Anlayışı | | Konum | Şumnu,Bulgaristan | ## Article Content [Tombul Cami](/tr/detay/tombul-mosque-serif-halil-pasa-mosque-1f142/llms.txt), [Bulgaristan](/tr/detay/bulgaristan-3/llms.txt)’ın [Şumnu](/tr/detay/sumnu-2/llms.txt) (Shumen) kentinde 1744 yılında Sadrazam Kethüdası Şerif Halil Paşa tarafından inşa ettirilen Osmanlı dönemi külliye yapısıdır. Barok ve Rokoko üsluplarının Osmanlı mimarisine girmeye başladığı 18. yüzyılın karakteristik örneklerinden olan [cami](/tr/detay/cami-7/llms.txt), günümüzde Balkanlar’da ayakta kalan en büyük Osmanlı dini yapılarından biridir. Halk arasında “Tombul Cami” olarak anılması, kubbesinin geniş ve yayvan formundan kaynaklanır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/17/BfCAqf0nyovEvTUCuGVcG67snLwng9Qa.jpg) *Tombul Cami İçi (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* ### **Tarihçe** Tombul Cami, diğer adıyla [Şerif Halil Paşa Camii](/tr/detay/serif-halil-pasa-kulliyesi/llms.txt), 1744 yılında Şumnulu devlet adamı Şerif Halil Paşa tarafından yaptırılmıştır. Vakfiyesinde camiyle birlikte şadırvan, mektep, medrese ve kütüphane de yer almaktadır. Cami, Barok ve Rokoko üsluplarının Osmanlı mimarisine girmeye başladığı bir dönemde inşa edilmiş olup, Lale Devri sonrası estetik anlayışı yansıtan süslemeleriyle dikkat çeker. Kurulduğu günden itibaren Şumnu’nun en önemli dini merkezi olan yapı, 18. yüzyılda Osmanlı vakıf kütüphaneleri arasında önemli bir yere sahipti. İlk koleksiyonunu Şerif Halil Paşa’nın bağışladığı 220 cilt el yazması kitap oluşturmuş, ilerleyen yıllarda halkın katkılarıyla zenginleşmiştir. 19. yüzyılda Osmanlı vakıf kütüphanelerinin yeniden düzenlenmesi sırasında Şumnu’daki diğer kütüphaneler de bu külliyeye bağlanmış ve şehir ölçeğinde merkezi bir koleksiyon ortaya çıkmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/17/uFsw4bvkfC7d84LNbKBb9BEdCXS3B6PW.jpg) *Tombul Cami İçi (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* Osmanlı hâkimiyetinin sona ermesinden sonra cami, [Bulgaristan](/tr/detay/bulgaristan-2/llms.txt)’daki pek çok Osmanlı eserinin akıbetini paylaşmıştır. 1878’den itibaren bölgedeki vakıf kitaplarının bir bölümü [Sofya](/tr/detay/sofya/llms.txt)’ya taşınmış, bir kısmı da İstanbul’a götürülmüştür. Böylece külliyenin kütüphane koleksiyonu parçalanmış olsa da önemli bölümü günümüzde Sofya’daki Millî Kütüphane’de muhafaza edilmektedir. 20. yüzyılda cami, Bulgaristan’daki pek çok Osmanlı yapısı gibi dönem dönem kapatılmış, özellikle sosyalist yönetim yıllarında işlevsiz bırakılmıştır. Ancak tamamen yıkılmamış, mimari bütünlüğünü korumuştur. Bu yönüyle ülkede en iyi muhafaza edilen Osmanlı camilerinden biri olarak değerlendirilmiştir. 2004 yılında başlatılan restorasyon çalışmaları, caminin uzun yıllar süren bakımsızlığını gidermeyi hedeflemiştir. Ancak çalışmalar tamamlanamamış, cami kısmen onarılsa da hâlen tam ölçekli restorasyonu bitmemiştir. Buna rağmen yapı günümüzde hem ibadete hem de ziyarete açıktır. ### **Mimari** #### **Plan ve Kütle Kompozisyonu** Cami kare plan üzerine kuruludur. Ortada yer alan ana mekân, büyük bir kubbe ile örtülmüş ve bu kubbe sekiz payanda kulesi ile desteklenmiştir. Bu düzenleme yapıya hem sağlamlık hem de görkemli bir siluet kazandırmıştır. Yapı plan ve teşkilat bakımından Nevşehir’deki [Damat İbrahim Paşa Camii](/tr/detay/damad-ibrahim-pasa-kulliyesi-2/llms.txt) ile benzerlik göstermektedir. #### **Örtü Sistemi** Merkezî kubbeye geçişler dilimli tromplarla sağlanmıştır. Kubbeyi çevreleyen payanda kuleleri, yan mekânların tonozlarla örtülmesine imkân verir. Böylece ana kubbe mekânı ile çevresindeki hacimler arasında dengeli bir bütünlük kurulmuştur. #### **Giriş ve Son Cemaat Yeri** Caminin batı cephesinde yer alan son cemaat yeri beş kubbeyle örtülüdür. Bu bölüm dört mermer sütun üzerine oturtulmuştur. Avlu ve giriş bölümü Osmanlı klasik cami mimarisinin geleneksel özelliklerini sürdürürken, süslemelerde 18. yüzyılın Batı etkileri görülür. #### **Minare** Caminin tek şerefeli minaresi batı tarafında yükselmektedir. İnce gövdeli bir görünüme sahip olan minarenin yüksekliği yaklaşık 40 metredir. Bu ölçü, onu Bulgaristan’daki Osmanlı camileri arasında dikkat çekici kılar. #### **Mihrap ve İç Düzenleme** Mihrap duvarında Mekke ve Medine’yi temsil eden levhalar bulunur. İç mekân genelinde hat levhalarıyla birlikte ayet ve hadisler pencerelerin üst kısımlarında dörtgen çerçeveler içinde sıralanmıştır. Hatların siyah zemin üzerine bronz renkle yazılması süslemelere canlılık katmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/17/aH50psHz7Pa2vrRMgDJeC1vK7SNvWRyL.jpg) *Tombul Cami İçi (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* #### **Süslemeler** İç mekân süslemelerinde Lale Devri sonrası Osmanlı sanatında yaygınlaşan barok ve rokoko etkileri görülür. Natüralist üslupta işlenmiş çiçekler, kıvrık dallar, yapraklar, palmet ve rumi motifleri kırmızı, mavi, lacivert, kiremit kırmızısı, kahverengi, açık yeşil, turuncu, sarı ve kobalt mavisi gibi renklerle bezenmiştir. Bu süslemeler özellikle kubbe içleri, pencere kemerleri ve duvar yüzeylerinde yoğunlaşır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/17/bg2PclpiqMHBCj6Yynrh5iuUaTYmHykA.jpg) *Tombul Cami İçi (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* #### **Külliye Unsurları** Cami, yalnız başına değil, bir külliye olarak tasarlanmıştır. - **Medrese:** İslami eğitim için inşa edilmiş olup kütüphaneyle bağlantılıdır. - **Mektep:** İlk öğretim için ayrılmıştır. - **Kütüphane:** 1744 tarihli vakfiyede 220 cilt kitabın vakfedildiği belirtilmiştir. Kitapların önemli kısmı dini ilimler ve dilbilim üzerinedir. Koleksiyon, bağışlarla genişlemiş ve Şumnu’nun en büyük kitap hazinelerinden biri olmuştur. - **Şadırvan:** Avlu içinde yer alan şadırvan, abdest ihtiyaçlarını karşılamak için yapılmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/17/SKJOepbusOzqllJ15drB2kihmznEH7e6.jpg) *Tombul Cami Şadırvanı (Fotoğraf: Meryem Şentürk Çoban)* ## Academic Sources and References 1. Konuk, Neval. "Şerif Halil Paşa Külliyesi". Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. C. 38. İstanbul (2010): 583-584. https://kureansiklopedi.com/tr/detay/serif-halil-pasa-kulliyesiKahraman, Nurcihan. Şumnu Şerif Halil Paşa Camisi (Tombul Cami). Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi,Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü. İstanbul 2005. https://www.proquest.com/openview/ba8609d26c65692f0a961d1f2e4e2b80/1?pq-origsite=gscholar&cbl=2026366&diss=yKenderova, Stoyanka. "The Library of the Tombul Cami in the Town of Shumen Formation of the Collection and Its Current State." Annual of the Faculty of History of ”St. Cyril and St. Methodius” University of Veliko Tarnovo, Cilt: 6, Sayı: 1 (2022): 325-335. https://journals.uni-vt.bg/fhyb/eng/vol2/iss1/art23Veysal Hasanova, Selime. "Şumnu Şerif Halil Paşa Cami Duvarlarına Nakşedilen Hadisler." Kafkas Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. Cilt: 6, Sayı: 11, Kars (2019): 75-88. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/634980Sabev, Orlin. "Bulgaristan’daki Osmanlı Vakıf Kütüphanelerinin Tarihi Seyri ve Osmanlı Sonrası Kaderi." Vakıflar Dergisi. Sayı: 60. (2023): 123-141. https://dergipark.org.tr/tr/pub/vakiflar/issue/82327/1328734 ## Related Articles - [ŞERİF HALİL PAŞA KÜLLİYESİ](//detay/serif-halil-pasa-kulliyesi/llms.txt) - [Bulgaristan](//detay/bulgaristan-3/llms.txt) - [1989 Bulgaristan Türklerinin Zorunlu Göçü](//detay/1989-bulgaristan-turklerinin-zorunlu-gocu-8e541/llms.txt)