---
title: Tırkaz
slug: tirkaz-8a0fc
url: /detay/tirkaz-8a0fc
type: dictionary
language: Türkçe
entity:
  primary: Tırkaz
  type: dictionary
  disambiguation: Tırkaz: Eski Yunanca kökenli, kapı sürgüsü anlamına gelen tarihi bir kelime. Anadolu ağızlarında hala kullanılır.
  categories:
    - name: Genel Kültür
      slug: genel-kultur
      url: /kategori/genel-kultur
    - name: Diller Ve Dil Bilim
      slug: diller-ve-dilbilim
      url: /kategori/diller-ve-dilbilim
  tags:
    - sürgü
    - Tırkaz
    - Osmanlı
    - anadolu
author: Ayşe İkbal Özsakın
created_at: 2025-06-29T22:54:11.253068+03:00
updated_at: 2025-07-02T17:48:52.488539+03:00
---

# Tırkaz

<!-- CONTEXT: Article Content for "Tırkaz" -->

## Article Content

### **Köken**

*Tırkaz* sözcüğü, Eski Yunanca *trochós* “[tekerlek](/tr/detay/tekerlek-748506/llms.txt), değirmen taşı” kelimesinden Türkçeye geçmiştir. Bu sözcük, Eski Yunanca *trécho* “koşmak” fiilinden türetilmiştir.

### **Kullanım Alanları**

- **Tarihsel Kullanım:&#32;**Orta Çağ ve Osmanlı döneminde kapı ve pencere kilitleme araçlarını belirtmek için kullanılmıştır. Osmanlı dönemi yazılı eserlerinde ve sözlüklerde yer almakta, özellikle kapı sürgüsü veya mandalı anlamında kullanılmıştır. 15. ve 16. yüzyıl Osmanlı Türkçesi metinlerinde “tırkaz” ve türevleri yaygın olarak görülür.
- **Güncel Kullanım:&#32;**Türkçe ağızlarda, özellikle Anadolu’nun bazı yörelerinde kapı veya pencere sürgüsü anlamında kullanılmaktadır. Halk arasında güvenlik amaçlı kapı ve pencereyi sabitleyen araç olarak söylenir. Edebiyat ve halk söyleyişlerinde nadiren yer almaktadır.

<!-- CONTEXT: Academic Sources and References for "Tırkaz" -->

## Academic Sources and References

1. "Tırkaz." Kubbealtı Lugatı. Erişim tarihi: 29 Haziran 2025. https://lugatim.com/s/t%C4%B1rkaz
2. "Tırkaz." Nişanyan Etimolojik Sözlük. Erişim tarihi: 29 Haziran 2025. https://www.nisanyansozluk.com/kelime/t%C4%B1rkaz
3. "Tırkaz." Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. Erişim tarihi: 29 Haziran 2025. https://sozluk.gov.tr/?ara=t%C4%B1rkaz