--- title: TIMSS slug: timss-fe0d1 url: /detay/timss-fe0d1 type: article language: Türkçe entity: primary: TIMSS type: article disambiguation: TIMSS: Uluslararası matematik ve fen bilimleri değerlendirmesi. 4. ve 8. sınıf öğrencilerinin başarılarını ölçer. categories: - name: Matematik slug: matematik url: /kategori/matematik - name: Eğitim Bilimleri slug: egitim-bilimleri url: /kategori/egitim-bilimleri tags: - Uluslararası Değerlendirme - Eğitim Performansı - TIMSS - fen bilimleri - Matematik - Türkiye author: Ömer Faruk Tuğla created_at: 2025-08-19T23:14:52.668620+03:00 updated_at: 2025-09-05T15:31:52.395536+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/19/DPpH4kvbEaOKeCzYWfMrxJewBokJXF8U.png --- # TIMSS ## KURE Information Cards ![tımms1.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/08/19/zkKskyP2dValPJowbGSOk3ahrbR5fOsH.png) *TIMMS* | Field | Value | |-------|-------| | Kapsam(lar) | Matematik ve fen bilimleri okuryazarlığı | | Zaman Aralığı | Dört yılda bir | | Test Formatı | Çoktan seçmeli, kısa yanıtlı ve bazı döngülerde açık uçlu sorular | | Hedef Grubu | 4. ve 8. sınıf öğrencileri | | Tanım | Uluslararası Matematik ve Fen Bilimleri Eğilimleri Araştırması; öğrencilerin matematik ve fen bilimleri yeterliliklerini ölçen küresel değerlendirme | ## Article Content **TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study)**, Uluslararası Eğitim Başarılarını Değerlendirme Kuruluşu (**IEA – International Association for the Evaluation of Educational Achievement**) tarafından yürütülen bir uluslararası değerlendirme programıdır. 4. ve 8. sınıf düzeyindeki öğrencilerin **matematik ve fen bilimleri** alanındaki bilgi ve beceri düzeylerini ölçer. 1995’ten bu yana gerçekleştirilen [TIMSS](/tr/detay/timss-f894d/llms.txt), öğretim programları, öğretmen nitelikleri, okul ve aile ortamı gibi bağlamsal unsurlarla birlikte, ülkelerin eğitim performans ve politikalarını analiz etmek ve yönlendirmek amacıyla kullanılmaktadır. ### **Tarihsel Gelişim** ##### **Kökeni ve Entegrasyon Süreci** IEA (Uluslararası Eğitim Başarıları Derneği), 1960'lı ve 70'li yıllarda matematik ve fen alanında bağımsız değerlendirmeler (FIMS, SIMS, FISS, SISS) gerçekleştirmiştir. Bu deneyimler temel alınarak, **1995’te ilk kez “Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS)” adıyla** hem matematik hem fen alanını kapsayan birleşik bir çerçevede değerlendirme yapılmaya başlanmıştır. ##### **TIMSS’in Başlangıç Döngüsü: 1995** 1995, TIMSS’in başlangıç yılıdır. Bu döngüde; dört ve sekizinci sınıf öğrencileri değerlendirildi, geniş kapsamlı müfredat analizleri yapıldı, sorular öğretmen ve okul yöneticilerinden gelen ek bilgilerle zenginleştirilmişti. ##### **1999 – TIMSS-R: Tek Sınıf Düzeyi** 1999’da uygulanan TIMSS-R kapsamında yalnızca **8. sınıf düzeyi** değerlendirildi. Bu döngüde yaklaşık 38 ülke katıldı. ##### **2003–2015 Arası Genişleme ve Stabilizasyon** 2003, 2007, 2011 ve 2015 döngülerinde, **hem 4. hem de 8. sınıf düzeyleri** düzenli olarak değerlendirilmeye başlandı. Katılımcı ülke sayısı her döngüde 50 ila 70 arasında değişti. Ayrıca, öğrencinin bağlamı (öğretmen, müfredat, okul ortamı) hakkında bilgi toplandı. 2011’de PIRLS ile aynı yıl uygulanarak okuma, matematik ve fen alanlarında entegre değerlendirme sağlandı. ##### **2015 – TIMSS Advanced ve Ebeveyn Verisi** 2015’te gerçekleştirilen TIMSS döngüsünde, Lise son sınıf öğrencilerine yönelik matematik ve fizik içerikli **TIMSS Advanced** uygulaması ve ilk kez **ebeveyn anketleri** de değerlendirmeye dahil edildi. ##### **Dijital Geçiş – eTIMSS (2019)** 2019 yılı, TIMSS’in kademeli olarak dijital formata geçmeye başladığı ilk uygulama yılıdır. Yaklaşık yarı yarıya ülkeler **eTIMSS** (bilgisayar tabanlı) form ile devam ederken, diğer yarısı klasik kâğıt-tabancası formatı (paperTIMSS) kullandı. İki format arasındaki skor uyumu için “bridge” denemeleri gerçekleştirildi. ##### **TIMSS 2023: Tam Dijital Dönem** 2023 döngüsünde TIMSS, tamamen dijital formata geçmiştir. Bu formatta **etkileşimli soru tipleri**, **senaryo temelli problem çözme ve sorgulama (PSI)** görevleri yer aldı. Yeni soru tipleri ile bilişsel boyutlarda, özellikle uygulama ve akıl yürütme süreçlerinin ölçümünde yenilikler sağlandı. ### **Değerlendirme Kriterleri** TIMSS, öğrencilerin matematik ve fen bilimleri alanlarındaki yeterliliklerini üç ana boyutta ölçer: ##### **Matematik Okuryazarlığı (Mathematics Literacy)** - Kavramsal bilgi ve temel matematiksel kavramların anlaşılması. - Problem çözme becerisi ve bilgiyi yeni durumlara uygulama yeteneği. - Sayılar, cebir, geometri, ölçme ve veri analizi gibi alt alanlarda performans. ##### **Fen Bilimleri Okuryazarlığı (Science Literacy)** - Biyoloji, kimya, fizik ve yer/uzay bilimleri alanlarındaki kavramsal bilgi. - Bilimsel yöntemleri anlama ve gerçek yaşam problemlerine uygulayabilme. - Deney, gözlem ve veri analiz etme gibi uygulamalı becerilerin değerlendirilmesi. ##### **Bağlamsal Faktörler (Contextual Factors)** - Öğrencilerin öğrenme süreçleri, ders içi etkinlikleri ve okul kaynakları. - Öğretim yöntemleri ve sınıf ortamının kalitesi. - Ebeveyn ve okul desteği gibi çevresel etkenlerin etkisi. ##### **Test Formatı ve Ölçek** - Çoktan seçmeli ve kısa yanıtlı soruların yanı sıra, bazı döngülerde açık uçlu sorularla öğrencilerin derinlemesine düşünme ve analiz yetenekleri ölçülür. - Puanlama uluslararası standartlara göre yapılır ve ortalama 500, standart sapma 100 üzerinden değerlendirilir. Düşük (400), Orta (475), Yüksek (550), İleri (625) düzeylerle tanımlanır. Bu yapı, TIMSS’in sadece bilgi ve beceriyi değil, aynı zamanda öğrencilerin öğrenim ortamı ve çevresel etkilerini de dikkate almasını sağlar. ### **Türkiye’nin TIMSS Performansında Son Dönemdeki Gelişmeler** **Türkiye, 2011 yılından itibaren TIMSS’e düzenli olarak katılım göstermekte ve son yıllarda hem puan hem de sıralama açısından kayda değer bir ilerleme kaydetmiştir.** Özellikle 4. ve 8. sınıf düzeylerinde, matematik ve fen bilimleri alanlarındaki başarıları, uluslararası ölçekte [Türkiye](/tr/detay/turkiye-2/llms.txt)’yi daha görünür hale getirmiştir. **4. sınıf düzeyinde** Türkiye’nin performansı son dönemde dikkat çekici bir yükseliş göstermiştir. 2019’a kıyasla, 4. sınıf [matematikte](/tr/detay/matematik-okuryazarligi-5248c/llms.txt) ortalama puan **30 puan artışla 553’e**, [fen bilimlerinde](/tr/detay/science-turkiye-9d457/llms.txt) ise **44 puan artışla 570’e** ulaşmıştır. Bu artışlar, Türkiye’yi matematikte 58 ülke arasında 8., fen bilimlerinde ise 4. sıraya taşımıştır. [OECD](/tr/detay/dunya-bankasi-affc9/llms.txt) ülkeleri ile karşılaştırıldığında, 4. sınıf fen bilimlerinde Türkiye’nin sıralaması **15. sıradan 2. sıraya yükselmiş**, matematikte ise 8. sıraya ulaşmıştır. **8. sınıf düzeyinde** de Türkiye, benzer şekilde ilerleme kaydetmiştir. Matematikte ortalama puan **509’a yükselmiş** ve 44 ülke arasında 13. sırada yer almıştır. Fen bilimlerinde ise ortalama puan **530’a ulaşarak 7. sıraya** gelmiştir. Bu yükselişler, OECD ülkeleri içinde Türkiye’yi en fazla puan artışı gösteren ülkeler arasında konumlandırmıştır. Bu süreçte, **öğrenci yeterlik düzeylerinde de olumlu bir dönüşüm** yaşanmıştır. 4. sınıfta ileri düzeyde başarı gösteren öğrenci oranı matematikte **%24’e**, fen bilimlerinde **%26’ya** yükselmiş; 8. sınıfta ise bu oranlar matematikte **%17**, fen bilimlerinde **%17** olarak gözlemlenmiştir. Öte yandan, alt düzey ve alt düzeyin altındaki öğrencilerin oranı azalmış, bu da Türkiye’nin [eğitimde](/tr/detay/egitimde-basari/llms.txt) kaliteyi artırma yönündeki adımlarını desteklemektedir. Bu başarı artışının temelinde, **eğitim reformları ve altyapı iyileştirmeleri** yer almaktadır. Okul binalarının fiziksel koşullarının iyileştirilmesi, teknoloji entegrasyonu, öğretmen gelişim programları ve müfredat düzenlemeleri gibi kapsamlı çalışmalar, son TIMSS döngülerindeki yükselişi desteklemiştir. Ayrıca, bölgesel farklılıklar giderek azalmakta, öğrencilerin sosyoekonomik durumları ile başarıları arasındaki ilişki daha dengeli hale gelmektedir. Özetle, **Türkiye’nin TIMSS performansı son on iki yılda istikrarlı ve anlamlı bir yükseliş göstermiştir.** 4. ve 8. sınıf düzeylerinde hem matematik hem fen bilimlerinde elde edilen puan artışları ve sıralama yükselişleri, öğrenci yeterlik düzeylerindeki olumlu değişimle birleşerek, Türkiye’yi uluslararası eğitim arenasında daha güçlü bir konuma taşımaktadır. Bu başarı, **sistematik eğitim reformları ve altyapı iyileştirmeleriyle desteklenen uzun vadeli bir stratejinin sonucu** olarak değerlendirilebilir ### **Eleştiriler** TIMSS, uluslararası eğitim karşılaştırmalarında önemli bir araç olmasına rağmen bazı eleştirilerle karşılaşmaktadır: ##### **Kültürel ve Dilsel Farklılıklar** TIMSS, öğrencilerin matematik ve fen bilimleri başarılarını uluslararası karşılaştırma amacıyla tasarlanmıştır. Ancak, her ülkenin **kendi kültürel değerleri, öğrenme biçimleri ve eğitimsel normları** farklıdır. Örneğin, bazı ülkelerde problem çözme ve günlük yaşam bağlamlı sorulara odaklanılırken, diğerlerinde daha soyut ve kurallara dayalı sorular ön plandadır. Ayrıca, testin uygulandığı **dil, öğrencinin anadilinden farklı olabilir**, bu da kavramların yanlış anlaşılmasına ve gerçek bilgi düzeyinin tam olarak ölçülememesine yol açar. Bu durum, özellikle çok dilli ve çok kültürlü ülkelerde TIMSS’in sonuçlarının öğrencilerin gerçek potansiyelini yansıtma kapasitesini sınırlar. ##### **Ölçümün Yüzeysel ve Dar Kapsamlı Olması** TIMSS’in sınav soruları çoğunlukla temel matematik ve fen bilgisi konularına odaklanır ve öğrencilerin **bilgiyi anlamlandırma, yorumlama veya yaratıcı problem çözme yetenekleri** gibi üst düzey bilişsel becerilerini yeterince değerlendirmez. Bu, bazı eğitim sistemlerinde öğrencilerin yalnızca sınav odaklı bilgiye sahip olmalarını teşvik edebilir ve öğrencilerin gerçek öğrenme ve uygulama becerilerini ölçmede eksiklik oluşturur. ##### **Ulusal Eğitim Sistemlerinin Farklılığı** Farklı ülkelerdeki [müfredatlar](/tr/detay/egitim-mufredati-83b4a/llms.txt), öğretim yöntemleri, ders saati sayıları ve öğretmen eğitim düzeyleri önemli ölçüde değişiklik gösterir. TIMSS, bu **ulusal eğitim sistemi farklılıklarını** tam olarak hesaba katmadığı için, sonuçlar bazen yüzeysel bir kıyaslama sunar. Örneğin, iki ülkedeki öğrenciler aynı puanı alabilir, ancak bir ülkede müfredat daha yoğun uygulamalı deneyler içerirken diğerinde daha teorik ve kitap odaklı olabilir. Bu da karşılaştırmayı sınırlayan bir faktördür. ##### **Medya ve Siyasi Etkiler** TIMSS sonuçları sıkça **medya ve politika yapıcılar tarafından yorumlanır ve tartışılır**. Bu yorumlar, bazen sınavın amaçladığı akademik ve ölçme boyutunu aşabilir ve kamuoyunda yanlış algılara yol açabilir. Örneğin, düşük puanlar doğrudan eğitim sisteminin başarısızlığı olarak gösterilebilir, oysa öğrencilerin sosyoekonomik veya altyapısal dezavantajları göz ardı edilmiş olabilir. ##### **Sosyoekonomik Faktörlerin Yetersiz Değerlendirilmesi** Öğrencilerin aile gelir düzeyi, ebeveyn eğitimi, evdeki öğrenme ortamı gibi **sosyoekonomik faktörler** başarı üzerinde güçlü etkiye sahiptir. TIMSS, bu faktörleri anketlerle toplar, ancak bu veriler çoğu zaman sınırlı ve yüzeysel kalır. Derinlemesine analiz yapılmadığında, eğitim politikalarının öğrenci başarısı üzerindeki gerçek etkisi doğru biçimde anlaşılamaz. ##### **Teknolojik ve Altyapı Farklılıklarının Göz Ardı Edilmesi** Dünya genelinde ülkeler arasında okul altyapısı ve teknolojiye erişim büyük farklılıklar gösterir. Laboratuvar imkanları, bilgisayar ve internet erişimi, öğretim materyallerine ulaşım gibi olanaklar öğrenci performansını doğrudan etkiler. TIMSS, bu tür farklılıkları sınırlı şekilde dikkate aldığından, altyapısı zayıf okullarda öğrencilerin başarıları düşük çıkabilir; bu da sonuçların adil karşılaştırılmasını zorlaştırır. ## Academic Sources and References 1. Alpaydın, Yusuf, ve Rıza Akkaya. "Türkiye's Success in TIMSS 2023: Key Policies Behind the Rise in Mathematics and Science Performance." SETA, 21 Aralık 2024. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://www.setav.org/en/turkiyes-success-in-timss-2023-key-policies-behind-the-rise-in-mathematics-and-science-performance 2. Basmaz, Işıl, ve Ömer Kutlu. 2021. “Eleştirel Düşünme Eğilimlerinin Okuduğunu Anlama, Öğrenci, Aile ve Ev Ortamı Değişkenleriyle İlişkisi.” Dijital Ölçme ve Değerlendirme Araştırmaları Dergisi. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://dmer.penpublishing.net/makale\_indir/2843 3. Bütüner, Suphi Önder, ve Mustafa Güler. 2017. “Gerçeklerle Yüzleşme: Türkiye’nin TIMSS Matematik Başarısı Üzerine Bir Çalışma.” DergiPark. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/317332 4. Eğitim Bir Sen. 2023. “TIMSS 2023 Sonuçları Açıklandı.” Erişim: 19 Ağustos 2025. https://www.ebs.org.tr/timss-2023-sonuclari-aciklandi 5. IEA (International Association for the Evaluation of Educational Achievement). 2023. “TIMSS 2023: Trends in International Mathematics and Science Study.” Erişim: 19 Ağustos 2025. https://timss2023.org/ 6. Köklü,Oğuz, Enstitü Sosyal Araştırmalar. 2023. TIMSS 2023 Raporu. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://enstitusosyal.org/uploads/publications\_module/file-1738237742679159581.pdf 7. Millî Eğitim Bakanlığı. 2023. “Türkiye, Timss 2023'te Sıralamasını Yükseltti, 4. Sınıf Fen Bilimleri Alanında Avrupa Birincisi Oldu.” MEB Haber. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://www.meb.gov.tr/according-to-timss-2023-the-proportion-of-students-with-high-and-advanced-proficiency-in-science-and-mathematics-in-turkiye-increased/haber/35662/tr 8. TIMSS 2019 Digital Transition Details. 2019. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://nces.ed.gov/timss/overview.asp 9. TIMSS 2019 PSI Tasks. 2019. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://timss2019.org/psi/introduction/index.html 10. Ünsal, Yasin, Serkan Koşar, ve Ayfer Sayın. TIMSS 2019 Değerlendirme Paneli Sonuç Raporu. Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi, 2019. Erişim: 19 Ağustos 2025. https://gef.gazi.edu.tr/posts/download?id=269161.