--- title: Tarihsel Perspektifte Risk Kavramı ve Askeri Risk Yönetimi slug: tarihsel-perspektifte-risk-kavrami-ve-askeri-risk- url: /detay/tarihsel-perspektifte-risk-kavrami-ve-askeri-risk- type: article language: Türkçe entity: primary: Tarihsel Perspektifte Risk Kavramı ve Askeri Risk Yönetimi type: article disambiguation: Tarihsel risk kavramı ve askeri risk yönetimi. Eski çağlardan günümüze risk algısı ve yönetimi. Askeri operasyonlardaki risk analizi. categories: - name: Psikoloji slug: psikoloji url: /kategori/psikoloji tags: - Askeri Risk Yönetimi - Risk - Risk yönetimi author: Yücel Özel created_at: 2025-02-15T09:05:17.609613+03:00 updated_at: 2025-06-17T16:06:16.903073+03:00 --- # Tarihsel Perspektifte Risk Kavramı ve Askeri Risk Yönetimi ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Tarihsel Perspektifte Risk Kavramı ![rşi,sk.webp](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/17/h0IynGQ2B24BrjY0roXJ6SwT6dj79jxN.webp) | Field | Value | |-------|-------| | Tanım ve Etimoloji | Türk Dil Kurumu’na göre "zarara uğrama tehlikesi" olarak tanımlanmıştır.,Etimolojik olarak Latince "Riscum" ve Arapça "Rızık" kelimelerinden türediği düşünülmektedir.,Risk belirli bir hedefe ulaşamama olasılığı ile ilişkilidir. | | Açıklama | Risk insan faaliyetleri veya olayların sonuçları nedeniyle zarar görme olasılığı olarak tanımlanır. Tarihsel süreçte farklı şekillerde yorumlanmış olup günümüzde ölçülebilir ve yönetilebilir bir kavram olarak ele alınmaktadır. | ## Article Content Eski çağlarda yaşayan insanlar ve liderler, riski şanstan kaynaklanan ve insanın kontrol edemediği unsurların [sebep](/tr/detay/sebep/llms.txt) olduğu bir [kavram](/tr/detay/kavram-2/llms.txt) olarak algılamışlardır. Yüzyıllar önce [risk](/tr/detay/risk-2/llms.txt), insan kontrolü dışındaki şansın engellenemez oluşumu olarak kabul edilmiştir. İlerleyen dönemlerde uygarlığın, [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) ve teknolojinin gelişmesi ile karar vericiler; en doğru kararları verebilmek, [zarar](/tr/detay/zarar-2/llms.txt) ve kayba uğramamak için riski tanımlamaya ve riskin seviyesini ölçmeye başlamışlardır. İnsanların [bilgi](/tr/detay/bilgi-4/llms.txt) ve görgüsü geliştikçe deneme yanılma yoluyla riski tanımlamak ve ölçmek için değişik yollar geliştirmişlerdir. [Tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) süreçte riske dair farklı bakış açılarına rastlanılmasına rağmen, kavramın kullanılışında [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) [ortak](/tr/detay/ortak/llms.txt) noktalar dikkat çekmektedir. ### **Tanım** Riskin, “İnsanların sahip oldukları değerlerin, insan faaliyetleri veya olayların sonuçları nedeniyle zarar görmesi olasılığı” şeklinde [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) bir tanımı mevcuttur. Yine başka bir tanıma göre, diğer bir ifadeyle, belirli bir [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) aralığında, belirli bir hedefe ulaşamama ve dolayısıyla zarara uğrama olasılığı olarak tanımlanan riskin en belirgin özellikleri; “[tam](/tr/detay/tam/llms.txt) ve net olarak bilinememesi, zamanla değişkenlik göstermesi, olumsuz sonuçlar doğurma olasılığına sahip olması ve yönetilebilir olması” seklinde sıralanabilmektedir. Bu açıdan bir organizasyon için çeşitli risklerin mevcut olabileceği ve bunların küresel, çevresel, sosyal, kültürel, finansal, [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) ve [kısa](/tr/detay/kisa/llms.txt) vadeli, paydaşlardan kaynaklı ya da [teknik](/tr/detay/teknik-2/llms.txt) olarak sınıflandırılabileceği ileri sürülmektedir. Bütün insan faaliyetleri risk unsuru taşımaktadır. Bununla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt), askeri [operasyon](/tr/detay/operasyon/llms.txt) ve faaliyetler diğer alanlara göre daha büyük riskler içerir. Riskler, potansiyel fırsatlarla mantıklı hale geldiğinde veya [birlik](/tr/detay/birlik-751140/llms.txt), muhtemel sonuçlara katlanabilecekse kabul edilmelidir. [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) Dil Kurumu (TDK) tarafından yayımlanan Türkçe Sözlükte, Risk; “Zarara uğrama tehlikesi, riziko” olarak tanımlanmıştır. TDK Bilim ve [Sanat](/tr/detay/sanat/llms.txt) Terimleri [Ana](/tr/detay/ana-751169/llms.txt) Sözlüğü (2006)ne göre Risk; "İktisadi karar birimlerinin verecekleri kararlar sonucunda ortaya çıkacak getiriyi olumsuz etkileyebilecek olayların gerçekleşme olasılığı", diğer bir deyişle olayların gerçekleşme olasılığının bilindiği [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) olarak tanımlanmıştır. Risk kelimesinin etimolojik olarak; Latince “Riscum” veya Arapça “Rızık” kelimelerinden türediği ileri sürülmüştür. Buna karşın Fransızca’da Risk kavramı daha çok olumlu bir [anlam](/tr/detay/anlam-3/llms.txt) taşır ve kayıptan [ziyade](/tr/detay/ziyade/llms.txt) fırsata [yakın](/tr/detay/yakin-750943/llms.txt) olmayı ifade eder. İngilizcede ise bu kavram daha negatif bir anlama sahiptir. Askeri risk, bir [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) veya olayın [olasılık](/tr/detay/olasilik-2/llms.txt) ve etkileri veya potansiyel maddi olumlu ya da olumsuz sonuçları olarak tanımlanmaktadır. AAP-6 [NATO](/tr/detay/nato-4/llms.txt) Glossary of Terms and Definitions (2020) sözlüğünde risk; belirsizliklerin ve potansiyel olayların hedeflere ulaşılmasını ne ölçüde etkileyebileceği, Risk Yönetimi ise; operasyonel faktörlerden kaynaklanan riskin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve kontrol edilmesi ve risk maliyeti ile görev faydaları arasında [denge](/tr/detay/denge-2/llms.txt) kuran bilinçli kararlar alınması süreci olarak tanımlanmıştır. Risk diğer bir çok kaynakta ise genel olarak [tehlike](/tr/detay/tehlike-2/llms.txt) veya kayba, zarara uğrama olasılığı olarak tanımlanmıştır. ### **Boyutları** Tehlikeler, olasılık ve şiddet terimleri içinde karakterize edilmesine rağmen, risk, belirsizliğin bir ölçüsü olarak görülebilmektedir. [Subjektif](/tr/detay/subjektif-6f6af/llms.txt) yaklaşımlar ve riskin objektif ölçümleri üzerinde daha çok karışıklık oluşmaktadır. Risk her zaman olumsuz sonuçları olan bir kavram değildir. Risk bazen Şekil-1’de belirtildiği üzere kazanca da dönüşebilir. Yaşamın her alanında ve her faaliyette mutlaka bir risk olduğu personel tarafından devamlı göz önünde bulundurulmalıdır. Risk hem fırsatları, hem de tehditleri içerir.14 Fırsatlardan el de edilen [kazanç](/tr/detay/kazanc/llms.txt), tehditlerden oluşan maliyetlerden fazla olmadığı sürece risk kabul edilmemelidir. Risk ve belirsizlik arasında yakın bir ilişki vardır. Riskin var olduğu her yerde belirsizlikten de [söz](/tr/detay/soz/llms.txt) etmek mümkündür. Risk ve belirsizlik birbiri ile ilintili ancak farklı iki kavramdır. Herhangi bir kararın muhtemel sonuçları ve bu sonuçlara ait ihtimalleri hesaplanabiliyorsa, burada riskten söz etmek mümkündür. Risk kavramını daha iyi anlayabilmek için “belirsizlik” kavramının anlaşılması gerekir. Belirsizlik; etki veya faaliyetlerin birden fazla çıktısının olması ve bu sonuç veya çıktıların olasılığının veya olma ihtimalinin bilinememesi durumudur.15 Risk ise; bu etki veya faaliyetlerin birden fazla çıktısının olması ve bu sonuç veya çıktıların olasılığının veya şiddetinin bilindiği durumlar için söz konusudur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/15/JdQrHWMHQi3wWmCQTVpwdD4jbuywEQEJ.png) *Belirsizlik-Risk Kavramlarının Karşılaştırılması Tablosu* Bu açıdan bakıldığında riskin iki yönü mevcuttur. Birincisi riskin meydana gelme olasılığı, ikincisi ise [sistem](/tr/detay/sistem-2/llms.txt) üzerinde oluşturduğu etkinin büyüklüğüdür. Genel manada riski, etki ve olasılığın bir fonksiyonu olarak tanımlayabiliriz. ### **Çeşitleri** Risk, toplam ve kalan (artık) risk olarak iki kategoride sınıflandırılmaktadır. Ayrıca literatürde subjektif ve objektif risk tanımları da mevcuttur. #### **Saptanmış Risk** Belirlenmiş ve tanımlanmış risklerdir. Başka bir ifadeyle, çeşitli analiz yöntemleri ile tespit edilen risktir. Saptanmış riskin, kabul edilebilir ve kabul edilemez risk olarak sınıflandırılan iki türü vardır. Bu kapsamda; ##### **a) Kabul Edilebilir Risk** Saptanmış riskin, ilave kontrollere gerek olmaksızın var olmasına izin verilen kısmıdır. ##### **b) Kabul Edilemez Risk** Göz ardı edilemeyen risktir. Bu riskler, [mutlak](/tr/detay/mutlak-2/llms.txt) suretle ortadan kaldırılır veya kontrol edilir. #### **Saptanmamış Risk** [Henüz](/tr/detay/henuz/llms.txt) tespit edilememiş risktir. [Gerçek](/tr/detay/gercek-2/llms.txt) ve önemli olmasına rağmen bilinebilir ve ölçülebilir değildir. #### **Kalan Risk** Tehlikeler için belirlenen tedbirlerin uygulanmasından sonra varlığını devam ettiren risktir. Risk yönetimi çalışmalarının ve faaliyetlerinin uygulaması tamamlandıktan sonra kalan risktir. Başka bir ifadeyle, kalan (artık) risk, kabul edilebilir risk ile saptanmamış riskin toplamıdır. Risk çeşitlerini gösteren diyagram aşağıda sunulmuştur. Risk yönetimi faaliyetlerinde üzerinde özellikle durulması gereken risk çeşidi, “saptanmış risk” olmalıdır. risk Risk azaltma tedbirlerinin ve risk yönetiminin asıl gayreti Saptanmış kabul edilemez risklerin azaltılması üzerinedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/15/sT3ZtfJaKnNa68oX45l0Moq58iLPyIi0.png) *Risk Çeşitleri* #### **Sübjektif ve Objektif Risk** Literatürde riski çeşitli bakış açılarıyla farklı türlere ayıran ve sınıflandıran kaynaklar mevcuttur. Bu kapsamda, “[Askerî](/tr/detay/askeri-2/llms.txt) Risk Değerlendirme” adlı eserinde Johnson riski, objektif risk ve sübjektif risk olarak incelemiştir Johnson’a göre sübjektif risk; [lider](/tr/detay/lider/llms.txt) veya bireylerin tehlike algısından kaynaklanan [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt) tecrübeler, [medya](/tr/detay/medya/llms.txt) veya çevresel faktörlerin etki veya baskısından doğan bir risk algısıdır. Objektif risk ise; mühendislik bakış açısı ve metodolojisine, bilimsel, [analitik](/tr/detay/analitik-3/llms.txt) verilere ve araçlara dayanarak tespit edilen risktir. Bu risk, laboratuvar çalışmalarını, sayısal olasılık hesaplarını ve istatistiksel verileri içermektedir. ## Academic Sources and References 1. Merna, T., & Al-Thani, F. F. (2005). "Corporate Risk Management: An organisational perspective." Erişim Adresi. 2. NATO, AAP-6. (2020). "NATO Glossary of Terms and Definitions." Erişim Adresi. 3. UK Ministry of Defence. (2014). JDP 01 UK Joint Operations Doctrine. "The Development, Concepts and Doctrine Centre." Erişim Adresi.