--- title: Tarih Metodolojisi slug: tarih-metodolojisi url: /detay/tarih-metodolojisi type: article language: Türkçe entity: primary: Tarih Metodolojisi type: article disambiguation: Tarih Metodolojisi: Geçmişi anlamak, yorumlamak ve araştırmak için kullanılan yöntemler. categories: - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - Tarih Metodolojisi - tarih author: Mustafa Cem İnci created_at: 2025-03-12T15:16:25.534176+03:00 updated_at: 2025-04-17T11:13:57.821440+03:00 --- # Tarih Metodolojisi ## Article Content Tarih, [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) ve zemin sınırlandırması içinde [deney](/tr/detay/deney-751283/llms.txt) yapılmadan vakıaların teşhisiyle gerçekliği kuran bir [bilim](/tr/detay/bilim-2/llms.txt) dalıdır. Tarih biliminde tarih ile [geçmiş](/tr/detay/gecmis-750335/llms.txt) birbirinden farklıdır. Tarih, tarihçi süzgecinden geçirilmesinden sonra ortaya çıkar. Tarihçiler yaptıkları çalışmalarla [hakikat](/tr/detay/hakikat-748803/llms.txt) arayışında olsalar da hiçbir zaman [somut](/tr/detay/somut/llms.txt) bir hakikat tespit edilemez. Tarih metodolojisinde anlatıcı, tekilci, açıklamacı, anlamacı yaklaşımlar vardır. Bunlar evrilerek bazı ekleme ve çıkarmalarla tarih bilimi ve metodolojisinin gelişim sürecinde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) almışlardır. Bunun yanı [sıra](/tr/detay/sira-3/llms.txt) tarih metodolojisi uygularken metin çözümlemesi farklı şekillerde yapılır. Bunlar; yazılan cümlelerin direk anlamına bakmak, metinden yazılan dolaylı anlamlar ile iş görmek, metinde gizlenen anlamları deşifre etmek ve psiko-tarih denebilecek bir şekilde yazarı iyi tanımakla beraber metindeki gerçekleri ifşa etmektir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/12/PNoQtGAvHjoXlM4xQaKd0Fs9l2qTz6jY.jpg) *(Kaynak: Türkiye Yazarlar Birliği-https://www.tyb.org.tr/ibn-haldun-ve-tarih-metodolojisi-35332h.htm)* Tarih biliminin geçmişi incelemesinin amacı şuurlu olmak, zamanla değişmeye hazır olmak ve farklılık oluşturmaktır. Tarih metodolojisi belgeleri sınıflandırmayı [kaynak](/tr/detay/kaynak-2/llms.txt) belge, birincil belge ve ikincil belge olarak yapmaktadır. Kaynak belgede gerçekliğe tanıklık etmiş [yazı](/tr/detay/yazi-2/llms.txt), [söz](/tr/detay/soz/llms.txt), resim [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) unsurlar vardır. Birincil belgede olayın [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) içinden veya en azından olayla arasında başka bir kaynağın olmadığı bir [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt) vardır. İkincil [belgeler](/tr/detay/belgeler/llms.txt) ise bir olayın yaşandığı dönemden birincil kaynaklardan [bağımsız](/tr/detay/bagimsiz-2/llms.txt) veya onlardan yararlanılarak oluşturulan belgeler olarak tanımlanmaktadır. Paradigma da tarih metodolojisinde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yer teşkil eder. Paradigma, tarih biliminde model olarak bilinen, [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) deneyimler sonucu genel geçer kabul edilen olgulardır. Ayrıca tarih toplumla ilgili meselelere yönelmeye başladıkça sosyolojiyle bağlantısı artmıştır. İktisat da tarihi vakalarla iç içe girerek tarihle bir [bağlantı](/tr/detay/baglanti-2/llms.txt) kurmuştur. Tarih bilimi ve metodolojisinin daha kabul edilir olması için [sosyoloji](/tr/detay/sosyoloji-2/llms.txt), iktisat gibi birçok bilim dalından [veri](/tr/detay/veri-2/llms.txt), deney olarak faydalanması lazımdır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/03/12/XKhDJWLsN48Cef19JfJTmzFflrPVj4KI.jpeg) *(Kaynak: Typelish-https://typelish.com/b/pozitivist-metodoloji-ile-yorumlayici-metodolojinin-arasindaki-fark-nedir-105043)* Tarih metodolojisinin ilgilendiği bir diğer konu da etik [kural](/tr/detay/kural/llms.txt) olarak intihalden kaçınmaktır. İntihal olmaması için başkalarından alınan katkıların belirtilmesi gerekmektedir. Spesifik bir konuda bilginin kullanıldığı yerde yardım alınmışsa yazarın bunu dipnotla belirtmesi gerekir. Bununla [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) yazarın transkripsiyon ve tercümeler yapılırken metnin aslına bağlı kalmada elinden gelen gayreti göstermesi gerekmektedir. Tarih metodolojisinde menakıbnâmeleri tam olarak kabul etmek yerine birçok unsurundan faydalanılabilir. Yer, zaman, bazı motifler, bazı olayların bazı kısımları yazarlara ve okuyuculara ışık tutabilir. Bunun yanı sıra görsel eserlerden faydalanırken analizcinin hangi gözle ve birikimle baktığı önemlidir. Böylece kaynak olan o resimden faydalanılabilir. Tarih biliminde araştırmak oldukça önemlidir. [Literatür](/tr/detay/literatur/llms.txt) incelemesi de konunun etraflıca doğru bir şekilde biçimlendirilmesi için gereklidir. [Yazar](/tr/detay/yazar-749526/llms.txt) bunları yaparken araştırmasını alansal, zamansal ve mekânsal sınırlandırma temelinde inşa eder. [Araştırma](/tr/detay/arastirma-751311/llms.txt) yaparken bazen internetteki ve arşivdeki bilgiler uyuşmayabilir. Araştırmanın sağlıklı olması için bu konuda titiz bir metot belirlenmelidir. Tarihçiler üzerinde çalıştıkları konuları ellerindeki malzemelere göre, gözleme dayalı olarak ve temel kaynaklara göre yapmalıdırlar. Temel kaynakların çoğu zaten [gözlem](/tr/detay/gozlem-2/llms.txt) sonucunda ortaya çıkmıştır. Tarihçiler bunları uygulamadan önce kaynağa soru sormaktan kendisini alıkoymamalıdır. Kaynakları birbirleriyle karşılaştırarak kullanmalıdır. Bunları gerçekleştirmekle beraber en önemli hususlardan biri de kaynağın üretildiği dönemi iyi [anlamak](/tr/detay/anlamak-751178/llms.txt) gereklidir. Bunun yanında yazar önemli noktaları unutmaması için not alırsa bu onun için bir avantaj olur. Ayrıca bir konu yazılmadan önce literatürü görmemezlikten gelinmemelidir, konu ilk defa yazılıyormuş gibi anlatılmamalıdır. Yazılacak metin çok zaman almayacaksa bir taslak plan hazırlamanın avantajı vardır.   Tarih alanında ideal bir kitabın boyutu 200-250 civarında kabul edilmektedir. Kitap kritiğinde işin özetleme değil çeşitli açılardan eleştirel bir perspektifle kitaba yaklaşılması doğru görülmektedir. Kitap kritiği [makale](/tr/detay/makale/llms.txt) gibi uzun olmamalı 3-6 [sayfa](/tr/detay/sayfa-915a0/llms.txt) aralığı uygun görülmektedir. Eserde aşırı süs olarak kullanılan görseller okuyucunun ilgisini dağıtacağından pek [makul](/tr/detay/makul-750541/llms.txt) görülmemektedir. ## Academic Sources and References 1. Ertaş, Mehmet Yaşar (ed.). Tarih Bilimi ve Metodolojisi. İstanbul: İdeal Kültür Yayınları, 2019.