--- title: Siirt (İl) slug: siirt-il-2 url: /detay/siirt-il-2 type: article language: Türkçe entity: primary: Siirt (İl) type: article disambiguation: Siirt: Güneydoğu Anadolu'nun tarihi şehri. Zengin kültürü ve tarihiyle büyüleyici bir destinasyon. categories: - name: Seyahat Ve Turizm slug: seyahat-ve-turizm url: /kategori/seyahat-ve-turizm - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Botan Vadisi - Osmanlı - şehir - Tarım - Mezopotamya - Siirt author: Mehmet Salih Çoban created_at: 2025-02-15T09:17:45.332029+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:01:47.096263+03:00 --- # Siirt (İl) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Siirt ![Ekran görüntüsü 2025-02-15 093532.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/02/15/DcQCRMwMxD7ZqGUwJtPggm3nYfJgOUoF.png) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 5.406 km² | | Vali(ler) | Kemal Kızılkaya | | Ülke(ler) | Türkiye | | Plaka Kodu(Metin) | 56 | | İklim(ler) | Karasal İklim | | Bölge(ler) | Güneydoğu Anadolu Bölgesi | | Belediye Başkanı(ları) | Kemal Kızılkaya (Vekil) | | Alan Kodu(ları)(Metin) | 484 | | Nüfus(Metin) | 336.453 | | Önemli Yapı(lar) | Deliklitaş Şelalesi ve Mağarası,Botan Köprüsü,İsmail Fakirullah Türbesi ve Tillo Kalesi,Veysel Karani Türbesi,Siirt Ulu Camii | ## Article Content Siirt, Türkiye’nin Güneydoğu [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) Bölgesi’nde [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan ve tarih boyunca çeşitli medeniyetlerin hâkimiyetine giren bir ildir. Coğrafi konumu itibarıyla Anadolu ile Mezopotamya arasında bir geçiş noktasıdır. Tarih boyunca farklı kültürlerin etkileşim alanı olan Siirt, Osmanlı Devleti döneminde [sancak](/tr/detay/sancak-2/llms.txt) merkezi olmuş, Cumhuriyet’in ilanı ile [birlikte](/tr/detay/birlikte/llms.txt) il statüsü kazanmıştır. Günümüzde tarım, hayvancılık ve ticaretin ön planda olduğu il, aynı zamanda belirli tarihi ve kültürel yapılarıyla da dikkat çekmektedir. ### **Tarih** Siirt, Anadolu ile Mezopotamya arasında bir geçiş bölgesi olması nedeniyle tarih boyunca farklı uygarlıkların hâkimiyetine girmiştir. [Neolitik](/tr/detay/neolitik/llms.txt) [Çağ](/tr/detay/cag-4/llms.txt)’a kadar uzanan geçmişiyle, çeşitli kültürel ve etnik grupların etkileşim alanında yer almıştır. Bölgedeki ilk yerleşimlere dair arkeolojik bulgular, **Tel Halaf** ve **El-Ubeyd kültürleri** ile ilişkilidir. #### **Antik Çağ: İlk Uygarlıklar** Siirt ve çevresi, Mezopotamya uygarlıklarının etkisi altında kalmıştır. Tarih boyunca **Sümerler, Akadlar, Gutiler, Asurlar, Babilliler, Mitanniler ve Hurriler** [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) devletler bu bölgeyi denetim altına almıştır. - **M.Ö. 3000'ler:** Hurri kültürü bölgeye hâkimdir. - **M.Ö. 2000'ler:** Hititler ve Urartular bölge üzerinde etkili olmuştur. - **M.Ö. 1000'ler:** Urartuların zayıflamasıyla birlikte Asurlular bölgeyi ele geçirmiştir. - **M.Ö. 612:** Medler, Asur İmparatorluğu’nu yıkmış ve Siirt’i de kapsayan bölgeyi ele geçirmiştir. - **M.Ö. 550:** Persler, Med Krallığı’nı ortadan kaldırarak Siirt’i topraklarına katmıştır. Siirt, Pers hâkimiyeti döneminde **Satraplık Sistemi** içinde yer almış ve idari bir [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) olarak yönetilmiştir. **M.Ö. 334’te** Büyük İskender’in Persleri yenmesiyle [şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt) [Makedonya](/tr/detay/makedonya-2/llms.txt) Krallığı’nın kontrolüne girmiş, ardından **Selevkoslar** ve **Partlar** arasında el değiştirmiştir. ##### **Roma ve Sasani Dönemi** Siirt, **Roma ve Sasani İmparatorlukları** arasında birçok kez el değiştirmiştir. - **İ.S. 300’lerde**, Hristiyanlık bölgede yayılmaya başlamış, ancak Sasani İmparatorluğu Zerdüşt inancını yaymak adına baskı uygulamıştır. - **İ.S. 395’te**, Roma İmparatorluğu ikiye bölününce, bölge **Bizans İmparatorluğu**’nun kontrolüne geçmiştir. - **6. yüzyılda**, Bizans-Sasani savaşları bölgeyi büyük ölçüde etkilemiş, Siirt Sasani hâkimiyetine girmiştir. #### **İslam Hakimiyeti** 639 yılında **Halid bin Velid** ve **İyad bin Ganem** komutasındaki İslam ordularının bölgeyi fethetmesiyle Siirt, Müslümanların yönetimine geçmiştir. Bölgedeki Hristiyan yönetici, şehri teslim ederek çatışmayı önlemiştir. - **661-750:** Emevi yönetimi altında kalmıştır. - **750-1258:** Abbasiler döneminde bölge, önemli bir İslamî ilim ve kültür merkezi hâline gelmiştir. - **10. yüzyılda**, bölge **Mervaniler**’in kontrolüne girmiştir. - **1085’te**, Büyük Selçuklu Devleti, Siirt’i ele geçirmiştir. #### **Türk-İslam Devletleri ve Osmanlı Dönemi** Siirt, Malazgirt Zaferi’nden (1071) sonra bölgeye yerleşen [Türkmenler](/tr/detay/turkmenler-2/llms.txt) tarafından Selçuklu topraklarına katılmıştır. Ardından **Artuklular, Zengiler ve Eyyübiler** gibi çeşitli beyliklerin egemenliği altına girmiştir. - **1231’de**, Moğollar bölgeyi istila ederek tahrip etmiştir. - **14. yüzyılda**, bölge İlhanlılar ve Celâyirliler’in egemenliğine girmiştir. - **1462’de**, Akkoyunlular bölgeyi kontrol altına almıştır. - **1514 Çaldıran Savaşı** sonrası Osmanlı Devleti, Siirt’i Safevîlerden alarak Osmanlı topraklarına katmıştır. Osmanlı döneminde Siirt, önce **Diyarbekir Eyaleti’ne** bağlı bir [kaza](/tr/detay/kaza-2/llms.txt), ardından **Bitlis Vilayeti’ne** bağlı bir sancak olmuştur. 19. yüzyılda Osmanlı’nın idari reformları çerçevesinde sancak statüsünü korumuştur. #### **Cumhuriyet Dönemi** 1923’te Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanıyla birlikte Siirt, il statüsü kazanmıştır. - **1990 yılında**, Batman ve Şırnak’ın ayrılmasıyla bugünkü sınırlarına ulaşmıştır. - Günümüzde **tarım, hayvancılık ve ticaretin** ön planda olduğu bir il olarak varlığını sürdürmektedir. ### **Coğrafya** Siirt, Türkiye’nin **Güneydoğu Anadolu Bölgesi**’nde yer almakla birlikte, [doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) ve kuzeydoğu kesimleri **Doğu Anadolu Bölgesi**’ne de uzanmaktadır. Coğrafi konumu nedeniyle hem **Mezopotamya’nın alçak düzlükleri** hem de **Anadolu’nun engebeli yükseltileri** ile iç içe bir yapıdadır. ##### **Konum ve Sınırlar** Siirt, **36° 36’ - 37° 55’ kuzey enlemleri** ile **41° 57’ - 43° 12’ doğu boylamları** arasında yer almaktadır. - **Kuzeyde** Bitlis ve Van, - **Doğuda** Şırnak, - **Güneyde** Mardin, - **Batıda** Batman illeri ile komşudur. İlin yüzölçümü **5.406 km²** olup, doğu-[batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) yönünde **130 km**, kuzey-güney yönünde ise **110 km** genişliğindedir. ##### **Yeryüzü Şekilleri** Siirt’in büyük bir bölümü **dağlık ve engebeli** bir yapıya sahiptir. **Güneydoğu Toroslar**’ın uzantıları ilin kuzey ve doğu kesimlerinde yükselirken, güneybatıya doğru yükselti azalarak **Mezopotamya Ovası’na** geçiş sağlanır. Siirt’in en yüksek noktaları **doğu ve kuzeydoğuda** yoğunlaşmıştır. Başlıca dağlar şunlardır: - **Yazlıca Dağı (Herekol Dağı) - 2.838 m** (Siirt’in en yüksek noktası) - **Meydan-ı Süleyman Tepesi - 2.444 m** - **Doğruyol Dağı (Beknovi Dağı) - 2.741 m** - **Kapılı Dağı - 2.631 m** - **Koran Dağı - 2.350 m** - **Yassı Dağı - 2.280 m** - **Şeyh Ömer Dağı - 1.409 m** Kuzeydoğudaki dağlık alanlar, Bitlis Çayı ve Dicle Nehri’nin oluşturduğu vadilerle parçalanmıştır. **Güneyde** yükselti azalırken, **Kurtalan** ve **Baykan** ilçelerinde geniş düzlükler yer almaktadır. Siirt’te geniş düzlükler bulunmamakla birlikte, yükseltisi düşük platolar ve vadi tabanlarındaki [küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) ovalar yer almaktadır. - **Siirt Ovası**, ilin en önemli tarım alanlarından biridir. - **Garzan Ovası**, Batman ile sınır bölgesinde yer alır ve geniş tarım arazilerine sahiptir. - **Şirvan Platosu**, hayvancılığın yaygın olduğu engebeli alanlardan biridir. - **Pervari Yaylaları**, hayvancılığın yapıldığı yüksek rakımlı platolardır. ##### **Akarsular ve Göller** Siirt, **Dicle Nehri** ve kolları tarafından şekillendirilmiş bir araziye sahiptir. - **Dicle Nehri**, Siirt’in doğusunda kuzeyden güneye doğru akar. - **Botan Çayı**, Dicle Nehri’nin önemli kollarından biridir. - **Bitlis Çayı**, ilin kuzeydoğusunda akar ve Dicle’ye karışır. - **Uluçay ve Zorava Çayı**, doğudaki yüksek dağlardan doğarak Dicle’ye ulaşır. Siirt’te doğal [göl](/tr/detay/gol-3/llms.txt) bulunmamakla birlikte, **baraj gölleri** ve sulama göletleri mevcuttur. - **Alkumru Barajı ve Hidroelektrik Santrali** (HES), Botan Çayı üzerindedir. - **Çetin Barajı ve HES**, Dicle Nehri üzerinde enerji üretimi amacıyla kurulmuştur. - **Keban Barajı’na bağlı göletler**, il sınırları içinde bazı sulama alanlarını besler. ##### **Jeolojik Yapı ve Depremsellik** Siirt, **doğal afetler açısından deprem riski düşük bölgelerden biridir.** Ancak, **Güneydoğu Anadolu Bindirme Kuşağı**’na yakınlığı nedeniyle [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) zaman küçük ölçekli sarsıntılar yaşanabilir. Bölgede en [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) kayaç türleri **karstik kireç taşları ve bazalt tabakaları**dır. #### **İklim** Siirt’te **karasal iklim ile Akdeniz iklimi arasında geçiş özellikleri** görülmektedir. ##### **Yazlar:** - Sıcak ve kurak geçer. - Ortalama sıcaklık **35-40°C** arasındadır. - Temmuz ve Ağustos aylarında **45°C’yi aşan** sıcaklıklar gözlemlenebilir. ##### **Kışlar:** - Soğuk ve kar yağışlıdır. - Ortalama sıcaklık **0-5°C** arasındadır. - Özellikle yüksek rakımlı ilçelerde yoğun kar yağışı görülür. ##### **Geçiş Mevsimleri:** - Sonbahar ve ilkbahar kısa sürer. - İlkbaharda yağışlar yoğunlaşır ve sel baskınları görülebilir. Yükselti farklarına bağlı olarak, **Kurtalan ve Baykan gibi düşük rakımlı bölgelerde** daha ılıman bir iklim gözlemlenirken, **Pervari ve Şirvan gibi yüksek kesimlerde** sert karasal iklim koşulları hâkimdir. **Yağışlar:** - Yıllık ortalama yağış miktarı **600-1000 mm** arasındadır. - En fazla yağış **ilkbahar ve sonbahar** aylarında düşer. #### **Bitki Örtüsü ve Doğal Hayat** Siirt’in [bitki](/tr/detay/bitki-2/llms.txt) örtüsü, iklim koşullarına bağlı olarak çeşitlilik gösterir. ##### **Ormanlar:** Siirt’in kuzeydoğusundaki dağlık alanlarda **meşe ormanları** bulunur. - **Şirvan ve Pervari çevresinde** seyrek ormanlık alanlar yer alır. - **Kurtalan ve Baykan ilçelerinde** orman örtüsü oldukça seyrektir. ##### **Bozkırlar ve Step Bitkileri:** Siirt’in güney kesimlerinde [bozkır](/tr/detay/bozkir-3/llms.txt) bitki örtüsü yaygındır. - Yüksek rakımlarda **yayla bitkileri**, - Kurak bölgelerde **çalı ve dikenli bitkiler** görülür. ##### **Yaban Hayatı:** Siirt, **Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin vahşi yaşam açısından en zengin illerinden biridir.** - **Kurt, tilki, çakal, ayı, yaban domuzu** gibi büyük memeliler yaygındır. - **Dağ keçisi ve Anadolu leoparı**, yüksek rakımlarda gözlemlenebilir. - **Botan Vadisi**, endemik bitkiler ve yırtıcı kuş türleri açısından önemli bir bölgedir. **Koruma Alanları:** - **Botan Vadisi Milli Parkı**, nesli tükenmekte olan türlerin korunması amacıyla ilan edilmiştir. - **Şeyh Musa Ormanı**, yerel fauna ve flora açısından zengin bir bölgedir. ### **Nüfus** Siirt’in toplam nüfusu **336.453** olup, ilçelere göre dağılımı şu şekildedir: - **Merkez:** 181.118 - **Baykan:** 24.168 - **Eruh:** 18.932 - **Kurtalan:** 61.004 - **Pervari:** 27.407 - **Şirvan:** 19.563 - **Tillo:** 4.261 Şehirde **Türkler, Kürtler ve Araplar** gibi çeşitli etnik gruplar yaşamaktadır. Siirt, özellikle kırsal [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) nedeniyle [nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) kaybı yaşarken, il merkezi büyümeye devam etmektedir. ### **Ekonomi** Siirt’in ekonomisi büyük ölçüde **tarım, hayvancılık, ticaret ve küçük ölçekli sanayi** sektörlerine dayanmaktadır. Coğrafi yapısı nedeniyle sanayileşme sınırlı olup, tarım ve hayvancılık temel geçim kaynakları arasında yer almaktadır. Son yıllarda [baraj](/tr/detay/baraj-748818/llms.txt) projeleri ve ulaşım altyapısındaki gelişmeler, il ekonomisinin farklı sektörlerde büyümesini sağlamıştır. #### **Tarım ve Hayvancılık** Siirt’te tarımsal [üretim](/tr/detay/uretim-750525/llms.txt) **iklim ve toprak koşullarına** bağlı olarak çeşitlenmektedir. ##### **Tarım Ürünleri:** - **Siirt Fıstığı:** Bölgenin en önemli tarımsal ürünü olup, Gaziantep fıstığından farklı bir aromaya sahiptir. - **Buğday ve Arpa:** Tahıl üretimi özellikle **Kurtalan, Baykan ve Siirt Merkez ilçelerinde** yaygındır. - **Nar ve Meyvecilik:** **Zivzik Narı**, Pervari ve Şirvan ilçelerinde yetiştirilen yerel bir nar türüdür. - **Bağcılık:** Üzüm üretimi özellikle kırsal alanlarda yapılmaktadır. **Sulama projelerinin yaygınlaşması** ile birlikte sebze üretimi de artış göstermektedir. ##### **Hayvancılık:** Siirt’in **yüksek rakımlı platoları ve geniş meraları**, hayvancılık için uygun [ortam](/tr/detay/ortam/llms.txt) sağlamaktadır. - **Küçükbaş Hayvancılık:** Tiftik keçisi yetiştiriciliği yaygındır. **Siirt battaniyesi**, bu keçilerin tüylerinden dokunmaktadır. - **Arıcılık:** **Pervari Balı**, yüksek rakımlı yaylalarda üretilen ve kendine özgü aromasıyla bilinen bir üründür. - **Besi Hayvancılığı:** Son yıllarda büyükbaş hayvancılık artış göstermektedir. #### **Sanayi ve Enerji** Siirt sanayisi, genellikle **küçük ve orta ölçekli işletmeler** [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) kuruludur. Büyük [sanayi](/tr/detay/sanayi-2/llms.txt) kuruluşları bulunmamakla birlikte, **tarımsal ve hayvansal üretime dayalı sanayi tesisleri** [faaliyet](/tr/detay/faaliyet-abc4c/llms.txt) göstermektedir. - **Gıda Sanayi:** Un, yem, süt ürünleri üretimi yapılmaktadır. - **Mermer İşleme:** İl sınırlarında mermer yatakları bulunmaktadır. - **Kilim ve Battaniye Üretimi:** Geleneksel **Siirt Battaniyesi**, küçük ölçekli atölyelerde dokunmaktadır. **Enerji sektörü**, son yıllarda yapılan baraj ve hidroelektrik santrali yatırımları ile gelişim göstermektedir. - **Alkumru ve Çetin Barajları**, elektrik üretiminde önemli tesislerdir. #### **Ticaret ve Ulaşım** Siirt’te [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) genellikle **tarım ve hayvancılık ürünleri** üzerine kuruludur. İl, **Batman ve Diyarbakır gibi sanayi merkezlerine yakın olması nedeniyle ticaret ağlarıyla entegre durumdadır.** - **Siirt Fıstığı**, iç ve dış pazarda önemli bir ihraç ürünüdür. - **Pervari Balı ve Zivzik Narı**, yerel pazarlarda yüksek talep görmektedir. Siirt’in ulaşım altyapısı büyük ölçüde [kara](/tr/detay/kara-749397/llms.txt) yollarına dayanmaktadır. - **Siirt Havalimanı**, 1998’de açılmış ve tarifeli uçuşlara ev sahipliği yapmaktadır. - **Diyarbakır ve Batman üzerinden demiryolu bağlantısı**, kara taşımacılığı için önemlidir. Son yıllarda yapılan **Batman-Siirt otoyolu ve köprü projeleri**, ulaşım altyapısını güçlendirmiştir. ### **Turizm** Siirt, **tarihî yapıları, doğal güzellikleri ve kültürel mirası** ile belirli bir turistik potansiyele sahiptir. Ancak, turizm sektörü gelişmekte olup, [altyapı](/tr/detay/altyapi-3/llms.txt) eksiklikleri nedeniyle [tam](/tr/detay/tam/llms.txt) anlamıyla değerlendirilememektedir. #### **Tarihî ve Kültürel Yerler** **1. Siirt Ulu Camii** - 1129 yılında Selçuklular tarafından inşa edilmiştir. - Osmanlı döneminde eklemeler ve onarımlar görmüştür. - Geometrik süslemeleri ve çini işçiliği, Selçuklu mimarisinin örneklerindendir. **2. Veysel Karani Türbesi** - Tillo ilçesinde yer alan türbe, İslam dünyasında önemli bir ziyaret noktasıdır. - Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde restorasyon geçirmiştir. **3. Tillo Kalesi ve İsmail Fakirullah Türbesi** - Tillo ilçesinde bulunan kale, tarih boyunca savunma amaçlı kullanılmıştır. - İsmail Fakirullah Türbesi, astronomi bilginlerinin çalışmalarına ev sahipliği yapmıştır. - Güneş Hadisesi, Tillo’da ekinoks dönemlerinde yaşanan gölge oyunları ile tanınmaktadır. **4. Botan Vadisi Milli Parkı** - Dicle Nehri ve Botan Çayı’nın birleştiği bölgede yer almaktadır. - Doğa sporları, yürüyüş parkurları ve kamp alanları, turistler için alternatif oluşturmaktadır. - Vadideki yaban hayatı, ekoturizm açısından önem taşımaktadır. #### **Doğal Alanlar ve Ekoturizm** Siirt, **doğal güzellikleri ve vadileri** ile sınırlı düzeyde ekoturizme [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmaktadır. **1. Botan Vadisi** - Yüksek kayalıklar ve su kaynakları, doğa fotoğrafçılığı için uygundur. - Trekking, rafting ve kaya tırmanışı, vadide yapılan aktiviteler arasındadır. **2. Siirt Şelaleleri** - Sağırsu Şelalesi ve Deliklitaş Şelalesi, ilin önemli su kaynaklarındandır. **3. Pervari Yaylaları** - Yayla turizmi açısından potansiyele sahip olan bölge, özellikle yaz aylarında doğa sporları ve kampçılık için uygundur. #### **Kültürel Miras ve El Sanatları** Siirt, geleneksel el sanatları açısından zengin bir geçmişe sahiptir. - Siirt Battaniyesi: Tiftik keçisi yününden üretilen geleneksel bir dokuma türüdür. - Siirt Kilimleri: El yapımı kilimler, yerel motiflerle bezenmiştir. #### **Siirt Mutfağı** Siirt mutfağı, **et ve tahıl ağırlıklı yemekleriyle** Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin karakteristik özelliklerini taşır. **1. Büryan Kebabı (Perive)** - Kuyu tandırında pişirilen kuzu etiyle yapılır. - Et, köz ateşinde asılı şekilde pişirilir ve yağları bir kazan içine damlar. **2. Pirtike Çorbası** - Buğday, yoğurt ve et ile yapılan geleneksel bir çorbadır. **3. Varak Keşkeği** - Buğday ve etin uzun süre kaynatılmasıyla hazırlanan bir yemektir. **4. Zivzik Narı** - Yumuşak kabuklu, tatlı ve sulu bir nar türüdür. **5. Pervari Balı** - Siirt’in yüksek rakımlı yaylalarında üretilen doğal çiçek balıdır. ## Academic Sources and References 1. Metin Tuncel. "Siirt." TDV İslâm Ansiklopedisi. Erişim 15 Şubat 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/siirt.Siirt Valiliği. "Buryan Perive." Erişim 15 Şubat 2025. http://www.siirt.gov.tr/buryan-perive-.Siirt Belediyesi. "Coğrafi Yapı." Erişim 15 Şubat 2025. https://www.siirt.bel.tr/cografi.Kültür ve Turizm Bakanlığı. "Siirt Genel Bilgiler." Erişim 15 Şubat 2025. https://www.kulturportali.gov.tr/turkiye/siirt/genelbilgiler.Türkiye İstatistik Kurumu. "Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları 2024." Erişim 15 Şubat 2025. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Adrese-Dayali-Nufus-Kayit-Sistemi-Sonuclari-2024-53783.