--- title: Şehzade Mustafa Mersiyesi (Şiir) slug: sehzade-mustafa-mersiyesi-siir-65047 url: /detay/sehzade-mustafa-mersiyesi-siir-65047 type: article language: Türkçe entity: primary: Şehzade Mustafa Mersiyesi (Şiir) type: article categories: - name: Edebiyat slug: edebiyat url: /kategori/edebiyat - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - mersiye - Şehzade Mustafa - Kanuni Sultan Süleyman author: Duygu Şahinler created_at: 2025-10-06T09:51:51.433685+03:00 updated_at: 2025-10-06T13:15:48.919313+03:00 --- # Şehzade Mustafa Mersiyesi (Şiir) ## Article Content [Taşlıcalı Yahyâ](/tr/detay/taslicali-yahya-2/llms.txt) Bey’in (ö. 1582) **Şehzâde Mustafa Mersiyesi**, [Kanûnî Sultan Süleyman](/tr/detay/suleyman-i/llms.txt)’ın oğlu [Şehzâde Mustafa](/tr/detay/mustafa-celebi-2/llms.txt)’nın 1553’te idamı üzerine kaleme alınmış, Klasik Türk edebiyatının en bilinen mersiyelerinden biridir. Eser, dönemin siyasî atmosferine eleştiri yöneltmesi ve toplumsal infiali şiir diline taşımasıyla öne çıkar. **Kanûnî Hicviyesi** nitelemesiyle de anılır.  ### **Biçim ve Ölçü** Mersiye, onar mısralık yedi bentten oluşan bir terkîb-i benddir. Mefâ‘ilün / fe‘ilâtün / mefâ‘ilün / fe‘ilün vezniyle yazılmıştır. Bu teknik tercih, şiirde yükselip alçalan duygusal dalgalanmayı taşıyan ahengi desteklemek için kullanılmıştır. ### **Tarihî Bağlam** Mustafa’nın öldürülmesi yeniçeriler, aydınlar ve halk arasında büyük üzüntü ve tepki doğurmuş; şairlerce birçok mersiye yazılmış, bunlar içinde [Yahyâ Bey’in mersiyesi](/tr/detay/mersiye-2/llms.txt) en dikkat çeken yankıyı uyandırmıştır. Şair, özellikle [Sadrazam Rüstem Paşa](/tr/detay/rustem-pasa-2/llms.txt)’yı, dolaylı olarak da Kanûnî’yi sorumlu tutan ifadeler kullanarak dönemin hissiyatına tercüman olmuştur. ### **Şehzâde Mustafa Mersiyesi veya Kanûnî Hicviyesi** Şiirin orijinal sözleri ve günümüz Türkçesiyle açıklaması şöyledir: #### **1. Bent** Meded meded bu cihânuñ yıkıldı bir yanı Ecel Celâlîleri aldı Mustafâ Han’ı İmdat! Yardım edin! Bu cihanın bir yanı yıkıldı (zira) Ölüm eşkıyaları [Mustafa Han](/tr/detay/mustafa-i/llms.txt)’ı aldı Tulundı mihr-i cemâli bozuldı dîvânı Vebâle koydılar âl ile Âl-i Osmânı  Yüzünün güneşi battı, divanı dağıldı Osmanlı sultanını hile ile vebale soktular Geçerler idi geçende o merd-i meydânı Felek o cânibe döndürdi şâh-ı devrânı O savaş meydanının yiğidini adı geçtikçe çekiştirirlerdi Felek (gökyüzü), devrin şahını o (iftiracılardan) yana döndürdü Yalancınuñ kuru bühtânı bugz-ı pinhânı Akıtdı yaşumuzı yakdı nâr-ı hicrânı Yalancının kuru iftirası, gizli kini Gözyaşımızı akıttı, ayrılık ateşini yaktı Cinâyet itmedi cânî gibi anun cânı Boguldı seyl-i belâya tagıldı erkânı O (şehzade) bir cani gibi cinayet işlemedi (Fakat) kendi canı bela selinde boğuldu, erkanı dağıldı N’olaydı görmeye idi bu mâcerâyı gözüm Yazuklar aña revâ görmedi bu râyı gözüm  Ne olurdu bu olayı gözüm görmeseydi Yazıklar olsun! Bu muameleyi gözüm ona reva görmedi #### **2. Bent** Ṭonandı aġlar ile nûrdan menâra dönüp Güşâde-ḫâṭır idi şevḳ ile nehâra dönüp Nurdan bir minare gibi ak (giysiler) ile donandı Açık gönülü şevk ile gündüz gibiydi Göründi ḫalḳa dıraḫt-ı şükûfedâra dönüp Yüridi ḳulları yanınca lâlezâra dönüp Çiçek açmış bir ağaç gibi halka göründü Kulları bir lale bahçesi gibi önünde yürüyorlardı Ṭururdı ḥiddet ile şâh-ı cihân nâra dönüp Otaġı ḫaymeleri ḳarlu kûhsâra dönüp Cihan Sultanı kızgınlığından ateşe dönmüş duruyordu Otağının çadırları karlı dağlara benziyordu Müzeyyen idi bedenlerle Aḳḥiṣâra dönüp El öpmege yüridi mihr-i bî-ḳarâra dönüp Bedenlerle süslenmiş beyaz bir hisara benziyordu Yerinde duramayan güneş gibi el öpmeye yürüdü Ṭutuldı gelmedi çünkim o mâh-pâre dönüp Görenler aġladılar ebr-i nev-bahâra dönüp O ay parçası tutuldu, dönüp gelmedi Görenler ilkbahar bulutu gibi ağladılar Bir ejdehâ-yı dü-serdür bu ḫayme-i dünyâ Dehânına düşen olur hemîşe nâ-peydâ Bu dünya çadırı iki başlı bir ejderhadır Onun ağzına düşen elbette görünmez olur #### **3. Bent** Ol bedr-i kâmil ü ol âşinâ-yı baḥr-i ‘ulûm Fenâya vardı telef itdi anı ṭâliʿ-i şûm O olgun dolunay, o ilimler denizinin aşinası Yok oldu, onu uğursuz talih telef etti Dögündi ḳaldı hemân dâġ-ı ḥasret ile nücûm Göyündi şâm-ı firâḳında ṭoldı yaş ile Rûm Yıldızlar dövündü, tamamen hasret yarasıyla kaldı Anadolu onun ayrılığı akşamında yandı, yaşla doldu Ḳara geyürdi Ḳaramana ġuṣṣa itdi hücûm O mâhı ince ḫayâl ile ḳıldılar maʿdûm Gam Karaman’a hücum etti, karalar giydirdi O ayı, ustaca hilelerle yok ettiler Ṭolandı gerdenine hâle gibi mâr-ı semûm Rıẓâ-yı Ḥaḳ ne ise râżî oldı ol merḥûm Zehirli yılan (gibi kement) boynuna hale gibi dolandı O merhum (şehzade), Allah’ın takdiri ne ise razı oldu Haṭâsı ġayr-ı muʿayyen günâhı nâ-maʿlûm Zihî saʿîd ü şehîd ü zihî şeh-i maẓlûm Suçu belirsiz, günahı malum değil Ne kutlu bir şehit ve ne zulme uğramış bir şah Yıḳıldı yer yüzine aṣlına rücuʿ itdi Saʿâdet ile hemân ḳurb-ı ḥażrete gitdi O ay, yüzünü toprağa koydu, aslına döndü Saadet ile hemen Allah’ın huzuruna gitti #### **4. Bent** Getürdi arḳasını yire Zâl-i devr-i zamân Vücûdına sitem-i Rüstem ile irdi ziyân Devrin Zal’i ([şehzadenin](/tr/detay/sehzade-mustafa-turbesi-e744b/llms.txt)) arkasını yere getirdi Vücudana Rüstem’in zülmu ile zarar geldi Döküldi gözyaşı yılduzları çoġaldı fiġân Dem-i memâtı ḳıyâmet güninden oldı nişân Gözyaşı yıldızları döküldü, feryat çoğaldı Ölüm saati kıyamet gününü andırdı Ġırîv ü nale vü zâr ile ṭoldı kevn ü mekân Aḳar ṣu gibi müdâm aġlamakda pîr ü cuvân Kainat feryat, figan ve inilti ile doldu Genç, ihtiyar akarsu gibi durmadan ağlamakta Vücûd iline aḳın ṣaldı aḳdı eşk-i revân Eya serîr-i saʿâdetde padişâh-ı cihân Dökülen gözyaşları vücut iline akın salıp aktılar Ey saadet tahtında oturan cihan padişahı! O cân-ı âdemiyân oldı ḫâk ile yeksân Diri ḳala ne revâdur fesâd iden şeyṭân O insanların canı toprakla bir oldu Fesat edip (fitne çıkaran) şeytanın diri kalması reva mıdır? Nesim-i ṣubḥ gibi yerde ḳoma âhumuzı Ḥaḳâret eylediler nesl-i padişâhumuzı Sabah rüzgarı gibi ahımızı yerde bırakma Padişahımızın soyunu hor gördüler (aşağıladılar) #### **5. Bent** Bir iki egri fesâd ehli nitekim şemşîr Bir iki nâme-i tezvîri ḳıldı ḳatlime tîr Kılıç gibi eğri birkaç fesatçı Birkaç sahte mektubu (şehzadeyi) öldürmek için ok gibi kullandı Gelür ezelde muḳadder olan ḳalîl kesîr Hezâr ḳayserüñ oldı leyâl-i ‘ömri ḳaṣîr Ezelde az ve çok tayin edilen gelir Binlerce kayserin ömür geceleri kısa oldu Eceldür âdeme derbend-i teng ü târ-ı ‘asîr Ẓarûrîdür bu ki uġrar aña cuvân ile pîr Ecel insan için dar ve karanlık zorlu bir geçittir Ona genç ve yaşlı herkesin uğraması zorunludur Yirini zîr-i zemîn eyledi o mihr-i münîr Yirini gitdi cihândan niteki merd-i faḳîr O parlak güneş yer altına yerleşti Dünyadan fakir bir yiğit gibi yerinerek gitti Bu vaḳı’a olımaz ḫalḳa ḳâbil-i taʿbîr Ki Erdişîr-i vilâyetde ola ‘âdet-i şîr Bu olayın halka açıklanması mümkün değildir Ki Erdeşir’in vilayetinde arslan adeti olsun Bunuñ gibi işi kim gördi kim işitdi ‘aceb Ki oġlına ḳıya bir server-i ‘Ömer-meşreb Acaba böyle bir işi kim gördü kim işitti Ki Ömer tabiatlı bir hükümdar oğluna kıysın #### **6. Bent** Ferîd-i ‘âlem idi ‘âlim idi a’lem idi [Muḥammed](/tr/detay/muhammed-2/llms.txt) ümmetine mevti mevt-i ‘âlem idi Alemde biricik idi, alim idi, çok alim idi Onun ölümü Muhammed ümmetine alemin ölümü gibiydi Ziyade mâtem idi ḫaylî emr-i mu’ẓam idi Ṣalâh u zühdi ḳavî i‘tiḳâdı muḥkem idi Şehzadenin ölümü) çok büyük bir yas son derece önemliydi O iyilik, zühd ve takva sahibi idi, inancı sağlam idi Meşâyiḫ ile muṣâḥib ricâle hem-dem idi Kerâmet ile kerîmü’l-ḫıṣâl âdem idi Şeyhlerle sohbet ederdi, rical ile birlikte idi Kerem ve ihsanıyla şerefli huylara sahip biriydi Nücûm gibi cihân-dîde vü mükerrem idi Vücûdı muḥteşem ü şevketi mu’aẓẓam idi Yıldızlar gibi dünya görmüş ve muhteremdi Vücudu ihtişamlı ve heybeti azametli idi Tevaẓuʿ ile selâmında ḫod müsellem idi ‘Aceb o bedr-i tamâmuñ ne ‘âdeti kem idi Şehzadenin) tevazu ile selam alıp vermesi de (herkes tarafından) bilinirdi Acaba o tam dolunayın ne huyu kötüydü (kusurlu idi) Hayflar oldı aña iftirâ ile gitdi Ḥużûr-ı Ḥaḳḳa duʿa vü senâ ile gitdi Yazık oldu ona ki iftira ile gitti Allah’ın huzuruna dua ve övgülerle gitti #### **7. Bent** Sipihrüñ âyinesinde göründi ruy-i fenâ Ḳodı bu kesret-i dünyâyı ḳıldı ‘azm-i baḳâ Feleğin aynasında yokluğun yüzü göründü Bu dünya kesretini bırakarak beka alemine gitti Ġarîbler gibi gitdi o yollara tenhâ Çekildi ‘âlem-i bâlâya hemçü murġ-ı hümâ Kimsesizler gibi o yollara yalnız gitti Hüma kuşu gibi yüce aleme çekildi Ḥaḳîkaten sebeb-i rif’at oldı düşman aña Naṣîbi olmasa ṭañ mı bu cîfe-i dünyâ Hakikatte düşman onun yücelmesini sağladı Bu dünya leşi onun kısmeti olmasa buna şaşılır mı Ḥayât-ı bâḳîye irişdi rûḥı ey Yaḥyâ Şefîḳi rûḥ-ı Muḥammed refîḳı zat-ı Ḫudâ Ey Yahya! (Şehzadenin) ruhu sonsuz hayata erişti Şefkatçisi Muhammed’in ruhu, yoldaşı ise Allah’ın zatı Enîsi gâyib erenler celîsi ehl-i ṣafâ Ziyâde ide yaşum gibi raḥmetin Mevlâ Dostu gayb erenleri, oturup kalktıkları safa ehli Allah rahmetini yaşım gibi çok etsin İlâhî cennet-i Firdevs ana ṭuraġ olsun Niẓâm-ı ‘âlem olan pâdişâh saġ olsun Allah’ım! Mekanı Firdevs cenneti olsun Aleme nizam veren padişah sağ olsun[^1]  ### **Mersiyenin Etkisi** **Çağdaş toplumsal yankı:** Mersiye, yazıldığı anda özellikle kışla/yeniçeri ocağı başta olmak üzere asker ve sivil çevrelerde hızla elden ele, ağızdan ağıza dolaşmış; dönemin infialini şiir diline taşıyan başyapıt olarak anılmıştır. **Kamu vicdanının tercümanı:** Yahyâ Bey, “o zamana dek bir mersiyede söylenememiş” sözleriyle Rüstem Paşa’yı (dolaylı olarak Kanûnî’yi) hedef gösterip fitne tertibine dikkat çekerek geniş kitlelerin duygularına tercüman olmuştur. Böylelikle toplumdaki yas ve adalet talebini görünür kılmıştır. **Resmî tepki ve yaptırım:** Bu söyleyiş, idarenin gözünde “askerî isyana teşvik” eden bir çıkış olarak okunmuş; şair, Rüstem Paşa’nın yeniden sadrazam oluşu sonrasında İzvornik sancağına zeametle sürülmüştür. Böylece eser, şiirin siyasi bedelinin somut örneğine dönüşmüştür. **Metnin dolaşımı ve otosansür:** Mersiye, halk ve asker mahfillerinde korku ve heyecanla dolaşırken, şair Kanûnî ve Rüstem Paşa’nın ölümlerinden sonra dahi metni Divan’ına almaya cesaret edememiştir. Ayrıca eser, “sarayın baskısıyla geri planda kalabilecek tarih kayıtlarının unutuşuna” karşı hafızayı diri tutan bir metin işlevi görmüştür. **Modern çalışmalardaki etkisi**: Mersiye, güncel çalışmalarda hem metaforik çözümleme (kavramsal metaforlar üzerinden toplumun öfke ve yasının işlenişi) hem de ontolojik analiz (katmanlı yapı ve değer dünyası) için paradigmatik örnek olarak incelenmeye devam etmektedir. Bu da metnin çağdaş akademideki yansımasına örnektir. Ayrıca şiirde geçen unsurlar, çağdaş tarih dizisi [Muhteşem Yüzyıl](/tr/detay/muhtesem-yuzyil-dizi-751139/llms.txt)'da [Şehzade Mustafa’nın ölümü](/tr/detay/elegy-for-prince-mustafa-poem-09f08/llms.txt), Yahyâ Bey’in mersiyesindeki fitne–otağa çağrı–dönüşsüzlük eksenini ve kolektif yas duygusunu çağrıştıracak biçimde dramatize edilmiştir. Mersiye, modern kültürde de etkisini sürdürerek sinemaya anlatı kurucu bir kaynak sağlamaya devam etmektedir. ## Academic Sources and References 1. Aktan, Muhammed Felat. “Taşlıcalı Yahya Bey’in Şehzâde Mustafa mersiyesine ontolojik analiz metoduyla bir bakış.” RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, no. 19 (June 2020): 398–412. https://dergipark.org.tr/en/pub/rumelide/article/752374Çelik, Ayşe Nur. Şehzade Mustafa'nın İdamına Yazılan Mersiyeler Üzerinden Şair Hami İlişkileri. Yıldız Teknik Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.  https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=P3dtmmHrq-mzEcmCLi1CqbBRogmLqJkHQUnRq85NKOhOXpdFPFLfySQgiMljkJjlUçan Eke, Nagehan. “Şehzade Mustafa Mersiyesi’nin Metaforik Açıdan İncelenmesi.” Söylem 2, no. 2 (2017): 220–231. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/383780Zavotçu, Gencay. “Bir Ölümün Yankıları ve Yahyâ Bey Mersiyesi.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 33 (2007): 69–80. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/33024 ## Citations [^1]: Ayşe Nur Çelik. Şehzade Mustafa'nın İdamına Yazılan Mersiyeler Üzerinden Şair Hami İlişkileri. Yıldız Teknik Üniversitesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. s. 161-169. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=P3dtmmHrq-mzEcmCLi1CqbBRogmLqJkHQUnRq85NKOhOXpdFPFLfySQgiMljkJjl ## Related Articles - [Muhteşem Yüzyıl (Dizi)](//detay/muhtesem-yuzyil-dizi-751139/llms.txt)