--- title: Sedefkarlık slug: sedefkarlik-2 url: /detay/sedefkarlik-2 type: article language: Türkçe entity: primary: Sedefkarlık type: article disambiguation: Sedefkarlık: Deniz kabuğundan sanat. Eski bir teknik, şık süslemeler. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - KakmaSanatı - Sedef - Sedefkarlık - code7-12 - Osmanlı - Dekorasyon author: Sümeyra Uzun created_at: 2024-12-25T15:36:03.798649+03:00 updated_at: 2025-10-31T16:21:58.529910+03:00 --- # Sedefkarlık ## Article Content Sedefkârlık, istiridye ve midye gibi kabuklu deniz canlılarının iç yüzeylerindeki parlak tabakadan elde edilen sedefin, [ahşap](/tr/detay/ahsap-2/llms.txt) yüzeylere kakma yöntemiyle yerleştirilmesiyle yapılan bir ahşap süsleme sanatıdır. “[Sedef](/tr/detay/sedef-2/llms.txt)” kelimesi Arapça *sadef* kökünden gelir ve Kur’an’da inciyle birlikte saflık, güzellik ve berraklığın simgesi olarak geçer. Osmanlı kültüründe sedef, temizliğin ve zarafetin sembolü sayılmış; Hz. Peygamber’in doğumunu anlatan Süleyman Çelebi’nin *Mevlid*’inde “Ol Sadeften Doğdu Ol Dür Dânesi” ifadesiyle Hz. Muhammed sedef içinde doğan inciye benzetilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/17/eDP6GNKcds3d2inJb6cxzuYvtzBRrkfq.png) *Sedefkârlık (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)* Sedefkârlık, temel olarak ahşap üzerine açılan yuvalara sedef, [bağa](/tr/detay/baga-2/llms.txt), [fildişi](/tr/detay/fildisi-2/llms.txt), kemik, pirinç ya da gümüş tellerin kakılmasıyla oluşturulur. Bu teknik, tarih boyunca hem işlevsel hem de estetik amaçlarla kullanılmış; mobilya, sandık, [ayna](/tr/detay/ayna-2/llms.txt), [rahle](/tr/detay/rahle-2/llms.txt), kapı kanadı, minber, Kur’an mahfazası gibi eşyaları süslemeye yarayan bir sanat dalı olmuştur Sedefin süsleme malzemesi olarak kullanımı Mezopotamya ve Sümer uygarlıklarına kadar uzanır; Ur kentinde yapılan kazılarda, ahşap eşyalara ziftle yapıştırılmış sedef kakmalı oyun tahtaları ve çalgılar bulunmuştur. İslam sanatında sedef kullanımına ilk kez IX. yüzyılda Sâmerrâ Sarayı’ndaki mozaik bezemelerde rastlanır. XV. yüzyılda Edirne II. Bayezid Camii kapılarında geometrik sedef kakmalar görülür; XVI. ve XVII. yüzyıllarda Osmanlı saray atölyelerinde bu sanat olgunlaşarak Türk-Osmanlı sedefkârlığı adını almıştır. Osmanlı döneminde Dalgıç Ahmed, Sedefkâr Mehmed Ağa, II. Abdülhamid gibi isimler hem mimar hem sedef ustası olarak öne çıkmıştır. Topkapı Sarayı, [Sultan Ahmed Camii](/tr/detay/sultan-ahmed-camii-ve-kulliyesi/llms.txt) ve Yenicami’nin kapıları; IV. Murad’ın Bağdat Seferi tahtı; Hırka-i Saadet Dairesi kapıları bu sanatın doruk örnekleridir. XIX. yüzyılda II. Abdülhamid’in kurduğu Yıldız Sarayı [Sedef Atölyesi](/tr/detay/sedefkarlik/llms.txt), modern dönemde kurumsal sedef üretiminin merkezidir Sedefkârlığın Türkiye’de en yoğun biçimde yaşadığı merkez [Gaziantep](/tr/detay/gaziantep-2/llms.txt)’tir. Bu sanatın kentteki kökleri, araştırmalara göre 1963 yılına dayanır. İlk örnekler, tabanca kabzalarının sedefle tamir edilmesi sırasında ortaya çıkmıştır. Zamanla bu uygulama bağımsız bir zanaat haline gelmiş, 1970’lerden itibaren şehirde onlarca atölye faaliyete geçmiştir ### **Teknik Özellikler** Sedefkârlıkta en çok kullanılan ahşap türü ceviz ağacıdır; kolay işlenebilmesi, düzgün lif yapısı ve dayanıklılığı sebebiyle tercih edilir. Bunun yanında [abanoz](/tr/detay/abanoz-2/llms.txt), gürgen ve maun da kullanılır. Sedefin yanı sıra pirinç, bakır, gümüş teller, kadife kumaş (özellikle sandık içlerinde), tutkal ve kezzap da üretim sürecinin temel unsurlarıdır Sedef elde etme süreci; midye veya istiridye kabuklarının iç kısmının çıkarılıp asitle temizlenmesi, plaka haline getirilmesi, ardından kıl testereyle motiflere uygun biçimde kesilmesiyle başlar. Bu parçalar, istiridye tozu ve yumurta akından yapılan geleneksel bir tutkalla yerine sabitlenir. Yüzey zımparalanıp cilalanarak son rötuş yapılır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/10/17/JwpeVCkpz8QntTSyZkzhRpFJqBBEHezK.png) *Sedefkârlık (T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı)* Sedefkârîde kullanılan motifler genellikle geometrik, bitkisel ve kaligrafik niteliktedir. On kollu yıldızlar, [şemse](/tr/detay/semse-2/llms.txt), rûmî ve palmet dizileri, lale, gül ve karanfil gibi bitkisel bezemeler ile kûfî hat kuşakları en yaygın örneklerdir. Üslup bakımından eserler “İstanbul işi, Şam işi, Kudüs işi, Viyana işi” gibi adlarla sınıflandırılır. Bu tanımlar, hem teknik hem de kompozisyon anlayışındaki yerel farklılıkları belirtir. [Gaziantep işi sedefkârî](/tr/detay/gaziantep-sedef-el-islemeciligi-b5d2d/llms.txt), Osmanlı geleneğini sürdürmekle birlikte ceviz ağacı, pirinç tel ve yoğun geometrik düzen kullanımıyla ayırt edilir ### **Günümüzde Sedefkârlık ve UNESCO Tescili** [Sedef kakma sanatı](/tr/detay/sedef-kakma-sanati-e853f/llms.txt), Türkiye’de özellikle Gaziantep, Şam, Kudüs ve Viyana etkili ekollerinin devamı olarak varlığını sürdürmektedir. Günümüzde geleneksel yöntemlerle üretim yapan az sayıda usta kalmıştır. Ancak yerel yönetimler, üniversiteler ve mesleki eğitim merkezleri bu sanatı yaşatmak amacıyla kurslar açmakta, ürünler turistik pazarlarda değerlendirilmektedir. Bu sanatın evrensel değeri, 2023 yılında Türkiye ve Azerbaycan ortak dosyasıyla UNESCO İnsanlığın Somut Olmayan Kültürel Mirası Temsili Listesi’ne kaydedilmesiyle uluslararası düzeyde tescillenmiştir. Böylece sedefkârlık hem Anadolu zanaatkârlığının ustalığını hem de Türk-İslam estetik mirasının sürekliliğini temsil eden bir sanat olarak koruma altına alınmıştır. ## Academic Sources and References 1. Diyanet İslam Ansiklopedisi. “Sedefkârlık.” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV İA). Erişim 17 Ekim 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/sedefkarlik 2. Eser, Faruk, ve Bekir Cihad Bal. “Sedef Kakma Süslemesi ve Gaziantep Bölgesindeki Sedef Kakma Atölyelerinin Durumu Üzerine Bir Araştırma.” Journal of Advanced Technology Sciences (Ocak 2017). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi. Erişim 17 Ekim 2025. https://www.researchgate.net/publication/322056805\_SEDEF\_KAKMA\_SUSLEMESI\_ve\_GAZIANTEP\_BOLGESINDEKI\_SEDEF\_KAKMA\_ATOLYELERININ\_DURUMU\_UZERINE\_BIR\_ARASTIRMA 3. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yaşayan Kültür Envanteri. “Sedef Kakma Sanatı.” Yaygın Kültürel Değerler ve Geleneksel El Sanatları Portalı. Erişim 17 Ekim 2025. https://yakegm.ktb.gov.tr/TR-359148/sedef-kakma-sanati.html. 4. Özdemir, Melda, ve Şaban Yıldırım. “Gaziantep İlinde Sedef Kakmacılığının İncelenmesi.” Akdeniz Sanat Dergisi 9, no. 17 (2016): 416–423. Erişim 17 Ekim 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/383411. 5. Şahan, Şirin, ve Feryal Söylemezoğlu. “Gaziantep İlinde Sedef Kakmacılığı Üzerinde Bir Araştırma.” Kültür ve Turizm Bakanlığı e-Kitap Koleksiyonu, Cumhuriyet Üniversitesi El Sanatları Bölümü, 2002. Erişim 17 Ekim 2025. https://ekitap.ktb.gov.tr/Eklenti/13820,68pdf.pdf.