--- title: Sardunya (Pelargonium spp.) slug: sardunya-pelargonium-spp-1cbb8 url: /detay/sardunya-pelargonium-spp-1cbb8 type: article language: Türkçe entity: primary: Sardunya (Pelargonium spp.) type: article disambiguation: Sardunya (Pelargonium spp.): 280'den fazla türü bulunan, güzel çiçekli bitki. Bahçelerde, balkonlarda ve aromaterapide kullanılır. categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji tags: - Sardunya - Pelargonium - Geraniaceae author: Mustafa Özdemir created_at: 2025-05-02T23:38:47.715862+03:00 updated_at: 2025-05-19T11:50:30.954025+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/19/I5HmXaUbzd6f8llzBOl0I627ghN6z2Cb.jpg --- # Sardunya (Pelargonium spp.) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Sardunya (Pelargonium spp.) ![geraniums-2488057_1920.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/19/i1xKvquNp67UK6oafIUONaHgNJ3jcxRN.jpg) | Field | Value | |-------|-------| | Menşei(ler) | Güney Afrika | | Familya(lar) | Geraniaceae | | Islah Yöntemi | Klasik melezleme | | Çoğaltma Yöntemi | Çelikle ya da tohumla | | Toprak İsteği | İyi drene edilmiş hafif nemli topraklar | | Çiçeklenme Dönemi | İlkbahar – Yaz | | Tür Sayısı | Yaklaşık 280–300 | | Kullanım Alanı(ları) | Süs bitkisi,Geleneksel tıp,Esansiyel yağ üretimi | ## Article Content **Geraniaceae** (Turnagagasıgiller) familyasına ait [Pelargonium](/tr/detay/geranium-pelargonium-spp-a0078/llms.txt) cinsi, çoğunlukla çok yıllık otsu ya da yarı odunsu bitkilerden oluşur. Yaklaşık 280–300 türü bulunan bu cins, esas olarak Güney Afrika’nın güneybatısında yoğunlaşmakla birlikte, Avustralya, Namibya ve Orta Doğu gibi bölgelerde de doğal yayılış gösterir. Çeşitli türleri süs bitkisi olarak dünya çapında yaygın biçimde yetiştirilmektedir. ### **Morfolojik Özellikler** Pelargonium türleri genellikle 20–100 cm arasında boylanır. Gövdeleri etli yapıdadır. Yaprakları loblu veya parçalı, yüzeyi tüylüdür ve bazı türlerde belirgin aromatik kokular taşır. Çiçekler beş taç yapraklı, zigomorfik (asimetrik) ve parlak renklidir. Renk skalası kırmızı, pembe, beyaz, mor ve leylak tonlarını kapsar. Çiçeklenme dönemi genellikle ilkbahar ve yaz aylarına rastlar. ### **Taksonomi ve Tür Çeşitliliği** Pelargonium cinsi, Geranium cinsinden çiçek yapısı (hipantiyumlu, zigomorfik) ve kromozom düzeyi gibi özelliklerle ayrılır. En bilinen türler arasında şunlar yer alır: - **Pelargonium × hortorum**: Bahçe sardunyası olarak bilinir, melez kökenlidir. Geniş renk yelpazesiyle yaygın süs bitkisidir. - **Pelargonium peltatum**: Sarkıcı gövde yapısıyla balkon bitkisi olarak kullanılır. - **Pelargonium graveolens**: Aromatik yaprakları nedeniyle uçucu yağ üretiminde değerlidir. - **Pelargonium radens** ve **P. capitatum**: Esansiyel yağ üretiminde ikinci derecede öneme sahiptir. - **Pelargonium sidoides**: Güney Afrika’ya özgü bu tür, bazı geleneksel kullanımlarıyla tanınmakla birlikte, bronşit ve soğuk algınlığı gibi rahatsızlıklarda etkili olabileceğine dair sınırlı bilimsel kanıtlar bulunmaktadır. EPs 7630 özütü üzerine bazı kontrollü çalışmalar yapılmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/19/lhpnqZLDN1eTtCEPCjIiiAdVlUh9Bla1.jpg) *Sardunya (Pixabay)* ### **Türkiye’de Doğal Türler** Türkiye’de doğal yayılış gösteren iki Pelargonium türü mevcuttur: - **P. endlicherianum (Solucanotu): **Yaklaşık 60 cm boya ulaşabilir, gösterişli pembe çiçeklidir. Soğuklara dayanıklı, kayalık ve yüksek rakımlı bölgelerde yayılış gösterir. Geleneksel kullanımda solucan düşürücü olarak anılmıştır. - **P. quercetorum (Hakkâri sardunyası): **100 cm’yi aşabilen boyuyla dikkat çeker. Çok sayıda çiçeğe sahiptir ve yüksek rakımlarda yetişir. Doğal yayılışı Hakkâri, Kuzey Irak ve İran’la sınırlıdır. ### **Ekolojik Uyum** Pelargonium türleri kuraklığa dayanıklı olup, iyi drene edilen toprakları ve güneşli ortamları tercih eder. Aşırı sulama kök çürümesine yol açabilir. Ilıman bölgelerde dış mekânda yetiştirilebilir; don riski olan alanlarda ise iç mekân ya da sera koşulları önerilir. ### **Kullanım Alanları** Pelargonium türleri peyzaj mimarlığında, bahçe ve balkon süslemesinde yaygın şekilde kullanılır. Özellikle **P. graveolens** gibi türlerden elde edilen esansiyel yağlar parfümeri ve aromaterapi alanında değerlidir. Türkiye’de doğal türlerin hem süs hem de halk hekimliği kullanımına yönelik potansiyelleri saptanmıştır. ### **Islah ve Yetiştirme Teknikleri** Sardunyalar tohumla ya da daha yaygın olarak çelikle çoğaltılır. Türkiye’de yerli çeşit geliştirme çalışmaları 2020’li yıllarda başlamış olup, klasik melezleme teknikleriyle **P. alchemilloides**, **P. peltatum**, ve **P. zonale** türleri arasında melez kombinasyonları denenmiştir. Melez tohumların çimlenme oranları %0–100 arasında değişiklik göstermiştir. En başarılı kombinasyon **P. alchemilloides × P. zonale (A504 × Z6)** olmuştur; bu çaprazlamadan meyve başına ortalama 3,67 tohum elde edilmiştir. ## Academic Sources and References 1. Moyo, M., ve J. Van Staden. “Medicinal Properties and Conservation of Pelargonium sidoides DC.” Journal of Ethnopharmacology 152, no. 2 (2014): 243–255. Son erişim tarihi: 13 Mayıs 2025.  https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0378874114000373WebMD. “Pelargonium Sidoides - Uses, Side Effects, and More.” Son erişim tarihi: 13 Mayıs 2025. https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1135/pelargonium-sidoidesAlp, Şükran. “Türkiye’nin doğal Sardunya [Pelargonium L’Hér. Geraniaceae] türleri ve kullanımı.” Bağbahçe Bilim Dergisi 4, no. 3 (2017): 14–19. Son erişim tarihi: 19 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/bagbahce/issue/53962/727689 Sallahoğlu, Eda, ve Hakan İlbi. “Sardunya Türlerinde (Pelargonium spp.) Klasik Melezleme.” Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi 20, özel sayı (2024): 83–94. Son erişim tarihi: 19 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/pub/duzceod/issue/88724/1540442 Pixabay. “Çiçek, Çiçekler, Sardunyalar görseli JPG.” Pixabay. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2025. https://pixabay.com/tr/photos/%C3%A7i%C3%A7ek-%C3%A7i%C3%A7ekler-sardunyalar-bitki-143429/  Pixabay. “Sardunyalar, Çiçek, Çiçek duvar kağıdı JPG.” Pixabay. Erişim tarihi: 19 Mayıs 2025. https://pixabay.com/tr/photos/sardunyalar-%C3%A7i%C3%A7ek-%C3%A7i%C3%A7ekler-pembe-2488057/ ## Related Articles - [Gelincik (Bitki)](//detay/gelincik-bitki-78464/llms.txt) - [Sarı Yasemin Çiçeği (Jasminum mesnyi)](//detay/sari-yasemin-cicegi-jasminum-mesnyi-7dd40/llms.txt) - [Bitkilerde Aşılama](//detay/bitkilerde-asilama-3e8e8/llms.txt) - [Ayçiçeği (Helianthus annuus L.)](//detay/aycicegi-helianthus-annuus-l-7e430/llms.txt)