--- title: Sakız Ağacı (Pistacia Lentiscus) slug: sakiz-agaci-pistacia-lentiscus-c77fd url: /detay/sakiz-agaci-pistacia-lentiscus-c77fd type: article language: Türkçe entity: primary: Sakız Ağacı (Pistacia Lentiscus) type: article disambiguation: Sakız Ağacı (Pistacia lentiscus): Akdeniz'e özgü, damla sakızıyla ünlü herdem yeşil ağaç. Sağlık, gıda ve kozmetikte kullanılır. categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Sakız Ağacı - Damla Sakızı - Tıbbi kullanım - gıda sektörü - Akdeniz iklimi author: Ayşe İkbal Özsakın created_at: 2025-05-31T12:31:54.420050+03:00 updated_at: 2025-06-12T16:08:09.810643+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/31/f6fqgX2zM2N4A2g5SXaYAOlu3TN9mbJs.png --- # Sakız Ağacı (Pistacia Lentiscus) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Sakız Ağacı (Pistacia lentiscus L.) ![sa bk.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/05/31/h4XOEhGW2HsCgQ9wFjLVWeDd3zfLgYuC.png) | Field | Value | |-------|-------| | Boy(Metin) | 2–6 metre | | Bilimsel Ad(lar) | Pistacia lentiscus L. | | Kullanım Alanı(ları) | Parfümeri,Kozmetik,Modern farmakoloji,Gıda,Geleneksel tıp | | Aile | Anacardiaceae (Sumakgiller) | | Koruma Projeleri | Sakız Klon Parkı (2012–2015),Sakız Eylem Planı (2014–2019) | | Kimyasal İçerik | Uçucu yağlar,Fenoller,Monoterpenler,Triterpenler | | Çoğaltma Yöntemleri | Aşılama,Çelikle üretim,Tohum (düşük verimli) | | Çiçeklenme Dönemi | Nisan,Mart | | AB Coğrafi İşareti | “Chios Mastic Gum” – 1997, Sakız Adası | | Meyve Tipi | Drupa; olgunlukta siyah | | Yayılış Alanı | Akdeniz Havzası (Türkiye: İzmir, Muğla, Mersin, Hatay; Yunanistan: Sakız Adası) | | Tür Özelliği | Dioik (erkek ve dişi bireyler ayrı); her dem yeşil | ## Article Content **Sakız Ağacı (*Pistacia lentiscus* L.),** Anacardiaceae (Sumakgiller) familyasına ait, çalı veya küçük ağaç formunda, her dem yeşil, dioik (iki evcikli) bir türdür. Özellikle Akdeniz iklimine özgü kıyı bölgelerde yayılış gösterir ve ekonomik değeri yüksek [reçinesi](/tr/detay/recine-751917/llms.txt) olan damla sakızı ile tanınır. [YouTube Video](https://www.youtube.com/watch?v=JtOqOLuibR0) *Sakız Ağacı Tanıtım Videosu (T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı YouTube Kanalı)* ### **Morfolojik ve Biyolojik Özellikler** Sakız ağacı 2–6 metre boyunda, sık dallı, bileşik yapraklı bir türdür. Erkek ve dişi bireyler ayrı ağaçlardır. Mart ve nisan aylarında çiçeklenir. Drupa tipi meyvesi olgunlaştıkça siyah renge dönüşür. Epigeik tip çimlenme gösteren tohumlarının çimlenme oranı düşüktür ve genetik varyasyon gösterdiğinden üretimde tohumla çoğaltma tercih edilmez. Çelikle çoğaltma ve aşılama gibi vejetatif yöntemler, üretim kalitesini artırmak amacıyla kullanılmaktadır. ### **Doğal Yayılış ve Ekolojik Adaptasyon** [Sakız ağacının](/tr/detay/mastic-tree-pistacia-lentiscus-27d15/llms.txt) doğal yayılışı Akdeniz Havzası’dır. Türkiye'de İzmir (Çeşme, Karaburun), Muğla, Antalya, Mersin ve Hatay gibi kıyı illerinde yetişmektedir. En verimli varyete, Yunanistan’a bağlı Sakız (Chios) Adası’nda bulunur. Bu varyetenin yüksek kaliteli reçine üretmesinde adayı çevreleyen su altı volkanlarının etkili olduğu düşünülmektedir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/05/31/c5XzPhZTR0ZiUzehRdcx8sVulUsOk79F.jpg) *Gövdeye Açılan Kesiklerden Akan ve Havayla Temasla Katılaşan Sakız Reçinesi (AA)* ### **Damla Sakızının Üretimi ve Kimyası** Yaz aylarında gövde ve dallara açılan yatay kesiklerden çıkan reçine, havayla temas ettiğinde kuruyarak katılaşır. Bu maddeye damla sakızı denir. Reçine, triterpenler (özellikle *masticin*), monoterpenler, uçucu yağlar, reçine asitleri, fenolik bileşikler ve fitosteroller gibi birçok biyoaktif bileşen içerir. Kaliteli damla sakızı berrak, camsı görünümde olup, okside olmuş sarı renkliler tercih edilmez. ### **Tarihçe ve Kültürel Önemi** Arkeolojik bulgular, Sakız Adası'nda 6000 yıl öncesine ait sakız ağacı yaprak fosillerini ortaya koymuştur. Eski Yunan, Roma ve Osmanlı dönemlerinde [sakız reçinesi](/tr/detay/cam-recinesi-92856/llms.txt); sağlık, mutfak ve kozmetik alanlarında kullanılmıştır. Osmanlı'da Sakız Adası’ndan elde edilen en kaliteli ürün saraya gönderilir, kalanı ise ticarete konu olurdu. 1997 yılında [Sakız Adası damla sakızı](/tr/detay/sakiz-adasi-2/llms.txt), Avrupa Birliği tarafından “Chios Mastic Gum” adıyla coğrafi işaret tesciline alınmıştır. ### **Kullanım Alanları** #### **Gıda Sektörü** [Türk mutfağında](/tr/detay/essence-69858/llms.txt) damla sakızı; sütlü tatlılar (sütlaç, muhallebi), unlu mamuller (ekmek, kek, bisküvi), şekerleme ürünleri (lokum, helva), içecekler (Türk kahvesi, salep, soda) gibi birçok üründe aroma ve koruyucu amaçla kullanılmaktadır. Ayrıca, damla sakızı yağının içeceklerde tat verici olarak kullanımı da yaygındır. #### **Tıp ve Sağlık** Antik dönem hekimlerinden Hipokrat ve İbn Sînâ’dan itibaren sakız reçinesi mide, karaciğer, diş ve solunum yolu rahatsızlıklarının tedavisinde değerlendirilmiştir. Modern çalışmalarda ise antienflamatuar, antimikrobiyal ve antioksidan etkileri belirlenmiştir. *Helicobacter pylori* gibi patojen bakterilere karşı etkilidir. Avrupa Tıp Ajansı tarafından geleneksel bitkisel tıbbi ürün olarak sınıflandırılmıştır. #### **Kozmetik ve Diğer Alanlar** Damla sakızı, sabun, parfüm, diş macunu, krem gibi kozmetik ürünlerde kullanılmaktadır. Ayrıca sakız ağacının odunu, özellikle çöp şiş yapımında geleneksel olarak değerlendirilmektedir. ### **Türkiye'de Üretim ve Koruma Çalışmaları** TEMA Vakfı, İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü ve Orman Genel Müdürlüğü iş birliğiyle “Bozuk Sakız Ağacı Rehabilitasyonu Projesi” ve “Sakız Ağacı Klon Parkı” gibi çalışmalar yürütülmüştür. 2012–2015 arasında yürütülen bu projelerde toplam 124 klon ve 935 birey koruma altına alınmıştır. Ayrıca 2014–2019 yıllarında “[Sakız Eylem Planı](/tr/detay/zamk-c4459/llms.txt)” ile doğal popülasyonların korunması ve üretimin artırılması hedeflenmiştir. Sakız üretimi, hem kırsal kalkınma hem de [biyolojik çeşitliliğin korunması](/tr/detay/biological-diversity-of-spil-mountains-national-pa/llms.txt) açısından stratejik önemdedir. ## Academic Sources and References 1. Akdemir, Ömer Faruk, Engin Tilkat, Ahmet Onay, Fatih Mehmet Kılınç, Veysel Süzerer, ve Yelda Özden Çiftçi. “Geçmişten Günümüze Sakız Ağacı (Pistacia lentiscus L.).” Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 3, no. 2 (2013): 1–28. Erişim 31 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/313422. 2. Anadolu Ajansı. “Urla’da 10 Yıl Önce Dikilen Sakız Ağaçlarında İlk Hasat Yapıldı.” Fotoğraf. Yayınlanma 20 Eylül 2023. Erişim 31 Mayıs 2025. https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/urlada-10-yil-once-dikilen-sakiz-agaclarinda-ilk-hasat-yapildi/2978956. 3. Kılıç, Mazlum Umut. Farklı Sakız Ağacı (Pistacia lentiscus L.) Genotiplerine Ait Sürgün Ucu Eksplantlarında İn Vitro Kültürlerin Başlatılması ve Mikroçoğaltım Olanaklarının Araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Biyoteknoloji Programı, Danışman: Dr. Öğr. Üyesi Hüseyin Uysal, 2021. Erişim 31 Mayıs 2025. http://adudspace.adu.edu.tr:8080/jspui/bitstream/11607/4527/1/3136.pdf. 4. Onay, Ahmet, Hakan Yıldırım, ve Mehmet Ali Yavuz. “Sakız Ağacı (Pistacia lentiscus L.) Yetiştiriciliği ve Reçinesi.” Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi 3, no. 2 (2013): 29–47. Erişim 31 Mayıs 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/313672. 5. Sakız Üreticileri Birliği. Mastiha Harvesting Process in Chios. YouTube video, 3:28. Yayınlanma 21 Ocak 2017. Erişim 31 Mayıs 2025. https://www.youtube.com/watch?v=JtOqOLuibR0. 6. TEMA Vakfı. “Sakız Ağacı Güvenli Ellerde.” Görsel materyal. Erişim 31 Mayıs 2025. https://www.tema.org.tr/basin-odasi/basin-bultenleri/sakiz-agaci-guvenli-ellerde\_1. 7. TEMA Vakfı. “Sakız Ağacı Klon Parkı Tesisi Projesi.” Görsel materyal. Erişim 31 Mayıs 2025. https://www.tema.org.tr/agaclandirma-projeleri/tamamlanan-projeler/sakiz-agaci-klon-parki-tesisi-projesi.