--- title: Safranbolu İlçesinde Geyik Motifi slug: safranbolu-ilcesinde-geyik-motifi url: /detay/safranbolu-ilcesinde-geyik-motifi type: article language: Türkçe entity: primary: Safranbolu İlçesinde Geyik Motifi type: article disambiguation: Safranbolu'da Geyik Motifi: Türk mitolojisinde kutsal hayvan geyiğin Safranbolu'daki kültürel önemini keşfedin. categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur tags: - Geyik - Efsaneler - Safranbolu author: Ayşe Feyza Çelik created_at: 2025-02-10T21:20:05.222057+03:00 updated_at: 2025-04-17T12:11:35.414816+03:00 --- # Safranbolu İlçesinde Geyik Motifi ## Article Content Türkler, tarih boyunca doğayla iç içe bir yaşam sürmüş; hayvanlar, bitkiler ve doğal unsurlarla kurdukları ilişkilerle kültürlerini biçimlendirmişlerdir. Özellikle konargöçer yaşam biçimini benimseyen Türkler, hayvanlara yönelik tutumlarında hem maddi hem de manevi unsurları ön plana çıkarmışlardır. Bu bağlamda geyik, [sadece](/tr/detay/sadece-e8b50/llms.txt) bir [hayvan](/tr/detay/hayvan-2/llms.txt) değil, aynı zamanda Türklerin inanç dünyasında derin anlamlar taşıyan bir simge olarak karşımıza çıkar. [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) mitolojisinde ve [halk](/tr/detay/halk-2/llms.txt) inanışlarında geyiğin [kutsal](/tr/detay/kutsal-2/llms.txt) bir [varlık](/tr/detay/varlik-4/llms.txt) olarak kabul edilmesi, onun tarih boyunca Türk kültüründe [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) edinmesini sağlamıştır.(ASOBİD,14) ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/11/iHZvuYEpA4SAgnvs3ZNg4k5UkPdk6zOJ.png) *Yapay zeka ile oluşturulmuş Türk motifleri ve geyik tasviri* Türk, Moğol ve Altay mitolojilerinde "Geyik [Ata](/tr/detay/ata-5/llms.txt)" adı verilen ve geyik sürülerinin koruyucusu olarak görülen bir mitolojik figür bulunmaktadır. Geyik Ata, tanrısal bir varlık olarak algılandığı [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt), tanrılara hizmet eden kutsal bir yaratık olarak da değerlendirilmiştir.(Çoruhlu, 2017) Geyik, eski Türkler için çoğu [zaman](/tr/detay/zaman-2/llms.txt) iyi vasıflı, merhametli ve yardımsever bir varlık olarak tanımlanmış; hatta hanedanlarla ve hükümdarlarla ilişkilendirilmiştir. Bu kutsiyet, İslamiyet'in kabulünden sonra da korunmuş; geyiğin halk inançlarındaki yeri, tasavvufi hikâyeler ve menkıbelerle pekişmiştir.(ASOBİD, 14) Örneğin, [Abdal](/tr/detay/abdal-2/llms.txt) Musa ve [Kaygusuz Abdal](/tr/detay/kaygusuz-abdal-2/llms.txt) menkıbelerinde olduğu gibi, geyik evliyalar ile özdeşleştirilmiş, insanlara [rehberlik](/tr/detay/rehberlik/llms.txt) eden bir figür olarak hikâyelerde yer almıştır. Geyiğin Türk mitolojisinde ve halk inanışlarındaki bu kutsal rolü, onun avlanmasını ve [zarar](/tr/detay/zarar-2/llms.txt) görmesini de toplumsal bir [tabu](/tr/detay/tabu-2/llms.txt) haline getirmiştir. Geyiğe zarar verenlerin lanetlendiği, avlayanların büyük felaketlerle karşılaştığı inancı, halk arasında [yaygın](/tr/detay/yaygin-748456/llms.txt) bir şekilde aktarılmıştır. Bu [durum](/tr/detay/durum-5/llms.txt), halk edebiyatı ve yazılı eserlerde de kendine yer bulmuştur. [Yaşar Kemal](/tr/detay/yasar-kemal-2/llms.txt)’in [ünlü](/tr/detay/unlu-749478/llms.txt) Alageyik Destanı adlı eseri, bu inancın edebi bir yansıması olarak karşımıza çıkar. Destanda, kahraman Halil’in geyik avına olan düşkünlüğü ve bu nedenle yaşadığı [trajik](/tr/detay/trajik/llms.txt) olaylar anlatılarak, geyiğe zarar vermenin manevi boyutları vurgulanmıştır.(Kemal, Y.2009) [Safranbolu](/tr/detay/safranbolu-2/llms.txt) ve çevresinde de geyiğin mitolojik ve efsanevi bir yere sahip olması, bu bölgedeki halk kültürünün zenginliğini gözler önüne sermektedir. Safranbolu'nun doğal ve kültürel dokusu içinde şekillenen geyik efsaneleri, bölgenin [tarihsel](/tr/detay/tarihsel-2/llms.txt) ve kültürel kimliğinin ayrılmaz bir parçasıdır. ### **Safranbolu Efsaneleri** Safranbolu ve çevresi, tarih boyunca çeşitli kültürlere [ev](/tr/detay/ev-2/llms.txt) sahipliği yapmış bir [bölge](/tr/detay/bolge-2/llms.txt) olduğundan, bölgedeki geyik sembolizmi ve efsaneler de bu kültürlerin etkilerini yansıtır. Geyik, özellikle [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) mitolojisinde ve halk hikâyelerinde kutsal bir hayvan olarak görülmüştür. Safranbolu'nun civarında anlatılan geyiklerle ilgili birkaç yerel efsane de bulunur. Bu efsanelerden biri, ormanda kaybolan bir avcının, gizemli beyaz bir geyik tarafından kurtarıldığı hikâyesidir. Geyik, avcıyı tehlikelerden uzaklaştırmış ve güvenli bir yola yönlendirmiştir. Avcı, bu deneyimin ardından geyiğin kutsal olduğuna inanmış ve ona zarar vermekten kaçınarak, tüm bölgeye geyikleri koruması gerektiğini anlatmıştır. Geyik, aynı zamanda doğanın yenilenmesi ve döngüselliğinin bir sembolüdür. Safranbolu ve [Karabük](/tr/detay/karabuk-2/llms.txt) civarında doğanın cömertliği, ormanların verimliliği ve insan-doğa uyumu, geyik figürü ile ifade edilir. Ayrıca geyiklerin zarafeti ve özgürlüğü, insanlara ruhani bir [özgürlük](/tr/detay/ozgurluk-2/llms.txt) ve saflık çağrıştırır. Safranbolu çevresinde tasavvufi anlayışa dair efsaneler anlatılagelir ve bu efsanelerde bahsi geçen şahsiyetler veli bir kişi olarak [değer](/tr/detay/deger-2/llms.txt) görür. Safranbolu ilçesinde geyikle ilgili efsanelerde araştırıp tespit ettiğimiz evliyaların türbeleri şunlardır: Bahattin Gazi Türbesi (Geyikli [Dede](/tr/detay/dede-4/llms.txt) Hazretleri), Yazıköy [Keşkek](/tr/detay/keskek-750269/llms.txt) Dede Türbesi ve Göğeren [Baba](/tr/detay/baba-2/llms.txt) [Abdullah](/tr/detay/abdullah-2/llms.txt) Efendi Türbesi. #### **Bahattin Gazi Türbesi (Geyikli Dede)** Bahattin Gazi, Karabük ilinin manevi kurucusu ve sahibi olarak kabul edilir. Yöreye yaklaşık üç yüz yıl önce geldiği kabul edilen Bahattin Gazi, Horasanlı bir [Allah](/tr/detay/allah-5/llms.txt) dostudur. Bölgeye [çoban](/tr/detay/coban-3/llms.txt) olarak gelmiştir ve on üç haneli bir [köy](/tr/detay/koy-3/llms.txt) olan şimdiki Karabük Mahallesi’ne yerleşmiştir. Karabük’e yaptırdığı cami ve köprüyle adına efsaneler anlatılagelmiştir. Bahattin Gazi, efsaneye göre Karabük’ün Öğlebeli Köyü’nde eşiyle beraber yaşayan fakir bir çobandır. Çoban sığırlarına bölgedeki otlakların hayvanlara yetersiz gelmesi sebebiyle [Araç](/tr/detay/arac-3/llms.txt) Çayı’nın diğer tarafından faydalanabilmek maksadıyla bir [köprü](/tr/detay/kopru-3/llms.txt) [yapmak](/tr/detay/yapmak-7583b/llms.txt) ister. Çalışmaya başlayan çoban, ormandan kesebildiği ağaçları büyükbaş hayvanları yardımıyla taşımak ister. Az hayvanı olduğu sebebi ile bir müddet sonra bitkin düşer ve çoban, Allah’a [dua](/tr/detay/dua-4/llms.txt) ederek köprünün yapımının bir [an](/tr/detay/an-2/llms.txt) [evvel](/tr/detay/evvel/llms.txt) bitmesi için yardım diler. Allah duasını kabul eder ve hizmetine birçok geyik verir. Gece olduğunda geyikler, ağaçları taşıyarak köprü yapımına yardım ederler (ASOBİD, 14). Köprünün bu kadar [hızlı](/tr/detay/hizli/llms.txt) bir şekilde tamamlanmasına [anlam](/tr/detay/anlam-3/llms.txt) veremeyen köy ahalisi, bu durumu anlayabilmek için gece vakti nöbet tutarlar. Köylüler, köprü [yapı](/tr/detay/yapi-2/llms.txt) malzemelerinin geyikler tarafından yüklenip taşındığını görürler. Kerameti [fark](/tr/detay/fark-2/llms.txt) edilen çoban, ailesine “Eğer üç [gün](/tr/detay/gun-4/llms.txt) içinde dönmezsem danamı peşime salıverin.” Diye vasiyet eder ve evden ayrılır. Çoban evden ayrılalı iki gün olur ve çoban eve dönmez. Eşi danayı salar. Dana önce mezarlıkta durur. Ardından Karabük’e yirmi yedi kilometre uzaklıkta olan Dede Yaylası’na kadar yürür. O civarlarda gezerken aniden düşer ve ölür. Dananın öldüğü yer, ermiş çobanın vefat ettiği yer olarak kabul edilmiştir. Bahattin Gazi Türbesi günümüzde hâlâ ziyarete açıktır. (ASOBİD, 14) ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/11/Xl8JD65F1Ch9XNYAfJlU72yGkjR0cguX.png) #### **Yazıköy Keşkek Dede Türbesi** Karabük’ün Safranbolu ilçesinde yer alan Yazıköy, kültürel açıdan en köklü köydür. Ayrıca nüfusu en kalabalık ikinci köydür. Köyün simgesi haline gelen keşkek bayramların, düğünlerin, özel günlerin yemeğidir. Bilhassa bayramlarda keşkek ikram edildiğinden dolayı [çevre](/tr/detay/cevre/llms.txt) köylerden Yazıköy’e ziyaretçiler gelmiştir. Köyde keşkek pişirmek için birçok [taş](/tr/detay/tas/llms.txt) [fırın](/tr/detay/firin-2/llms.txt) yapılmıştır. Halk arasında fırınların adı keşkek fırını olarak kalmıştır. Köyde Keşkek Dede adında bir evliyaya ait olduğu düşünülen bir [türbe](/tr/detay/turbe-3/llms.txt) bulunmaktadır. Türbenin yanında yöre halkının “sunak taşı” olarak isimlendirdiği bir taş bulunmaktadır. Rivayete göre Keşkek Dede, sunak taşının [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) geyiklerin yemesi için keşkek bırakırmış. Geyikler de buna karşılık olarak evliyanın her türlü işine yardım edermiş. [Süreç](/tr/detay/surec-2/llms.txt) içinde evliyanın kerameti, yöre halkı tarafından bilinmeye başlayınca geyikler bir daha gözükmemiş. Keşke Dede de bir [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) sonra vefat etmiş. (ASOBİD, 14). ![Image](https://files.oaiusercontent.com/file-XNUX9cHkaU7xPvvDhxtL4V?se=2025-02-11T10%3A30%3A50Z&sp=r&sv=2024-08-04&sr=b&rscc=max-age%3D604800%2C%20immutable%2C%20private&rscd=attachment%3B%20filename%3Dc802acd0-b7f2-4162-b18d-065ed8816320.webp&sig=o/tDJTRN%2BFTc7vioR2IJGifa8l%2B%2BjJnlokiKknYwmNs%3D) *Yapay zeka ile oluşturulmuş Yazıköy Keşkek Dede Türbesi tasviri* #### **Göğeren Baba Abdullah Efendi Türbesi** Göğeren Baba Abdullah Efendi Türbesi’nde [keramet](/tr/detay/keramet-2/llms.txt) sahibi bir Allah dostu olan Abdullah Efendi ve hanımının kabri bulunmaktadır. Abdullah Efendi; geyikleri sevmesi, onlara yardımcı olması, onları korumasıyla bilinir. Abdullah Efendi ve hanımı; köyde yaşayan, vakitlerinin çoğunu ibadet ve zikirle geçiren fakir bir çifttir. Geçimlerini hayvancılık ile uğraşarak sağlarlar. Geyikler, geceleri dağdan inip çifte sütlerini sağdırırlar. Geyiklerin sütünden yaptıkları yağ ve peyniri çift, pazarda satar. Köylüler bu duruma [hayret](/tr/detay/hayret/llms.txt) eder çünkü çifte ait mandıra hayvanı bulunmadığını bilirler. Çiftin hırsızlık suçuna yeltendiğini sanarlar ve çifti kadıya [şikayet](/tr/detay/sikayet-2/llms.txt) ederler. Abdullah Efendi ve hanımı, mahkemeye kadının karşısına çıktıklarında kerametlerini kadıya anlatma mecburiyetinde kalırlar. Kadı çifte inanır ve onların suçsuz olduğu kararına varır. [Fakat](/tr/detay/fakat/llms.txt) geyikler sırlarını herkes öğrendiği bir daha çifte yanaşmaz ve gözlerine görünmezler. Geyiklerin desteği kesildiği için çift geçim sıkıntısı çekmeye başlar. Kendilerini suçlayan ve şikayet eden köylülere kızan çift, “Allah bu köyün hanesini altıdan yediye çıkarmasın.” şeklinde [beddua](/tr/detay/beddua/llms.txt) etmişlerdir. Yapılan röportajlar sonucu çiftin bedduasının tuttuğu ve köy hanesinde artma olmadığı anlaşılmıştır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/02/11/9VT8Jn4cVkV5NMX3Nxn6Vd5vBQ0p7GAM.png) ### **Evlerin ve Türbelerin Dışına Asılan Geyik Boynuzları** Geyik, kültürel kapsamda değer gördüğü için geyik boynuzları Anadolu’da [bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) dahi birçok evde duvarlara ve kapının üstüne asılır. Türbelerde ise iyileştirme amacıyla yine geyik boynuzları bulunur. Geyik boynuzu yenilenmeyi ve ölümsüzlüğü temsil eder. Hastaları boynuzla temas ettirerek iyileştirdiklerine inanılır (Kumartaşlıoğlu, 2015, s.138). Hastaları iyileştiren bu güç, İslamiyet öncesi şaman geleneği ile bağdaştırılır. Çünkü geyik boynuzunun kendi kendini iyileştirme, yenileme özelliği vardır. Bunların haricinde, türbelerin dışına asılan geyik boynuzlarının manasını açıklamak üzere türbede kabirleri bulunan kişiler hakkında efsaneler anlatılır. Bu efsanelerde veliler; geyiğe binerek, geyiği koşum hayvanı gibi kullanarak ve geyiğin sütünü sağarak geyiğe hükmetmekte ve velayetlerini ispatlamaktadırlar (Kumartaşoğlu, 2015, s.139). Bu anlatılan efsaneler geyiğin kutsallığının mahiyetini pekiştirir. Safranbolu evlerinde de evlerin çatılarında geyik boynuzları uğur ve [nazar](/tr/detay/nazar-2/llms.txt) amacıyla asılıp aynı zamanda evde bir avcının ikamet ettiğine işaret ederdi. ## Academic Sources and References 1. Kumartaşlıoğlu, S. (2015). Geyik boynuzlarının yatırlardaki anlamı üzerine Anadolu efsanesi: Köroğlu, Karacaoğlan.Kemal, Y. (2009). Alageyik. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı: 14, Aralık 2023.