--- title: Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti slug: refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti-48a4d url: /detay/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti-48a4d type: blog language: Türkçe entity: primary: Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti type: blog categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Spor slug: spor url: /kategori/spor - name: Tarih slug: tarih url: /kategori/tarih tags: - refetbele - refetpaşa - tarih - Fenerbahçe author: Gözde Cabadak created_at: 2026-03-28T19:52:27.177813+03:00 updated_at: 2026-05-08T17:37:39.054280+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2026/05/08/zBQkUTNhRu5fiRJwmKZlFkogKWe9KEcv.jpg --- # Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti ## Article Content Anadolu’da yürütülen Milli Mücadele’nin askeri safhasının 30 Ağustos zaferiyle tamamlanması ve [Mudanya Mütarekesi](/tr/detay/mudanya-mutarekesi-2/llms.txt)’nin imzalanmasının ardından, [Türkiye Büyük Millet Meclisi](/tr/detay/turkiye-buyuk-millet-meclisi-2/llms.txt) temsilcisi sıfatıyla Refet Paşa 19 Ekim 1922 tarihinde [İstanbul](/tr/detay/istanbul-4/llms.txt)’a intikal etmiştir. 16 Mart 1920 tarihinden bu yana işgal altında bulunan İstanbul’da halk ve sivil toplum kuruluşları tarafından karşılanan Refet Paşa, şehre gelişinden kısa bir süre sonra spor camiasıyla temas kurmuş ve 3 Kasım 1922 tarihinde [Fenerbahçe Spor Kulübü](/tr/detay/fenerbahce-spor-kulubu-muzesi-45f9d/llms.txt)’ne gerçekleştirdiği tarihi ziyaretle, yeni dönemde sporun ve gençliğin toplumsal ve siyasi yerini belirleyen sembolik bir adım atmıştır.[^1] ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/05/08/NhQUZ55s7d6pK4WgZpCktSc69YRYpNhr.jpg) *Refet Paşa (T.C. Milli Savunma Bakanlığı)* ### **Tarihsel Arka Plan ve Refet Paşa’nın İstanbul’a Gelişi** Anadolu’daki kurtuluş mücadelesinin zaferle sonuçlanması üzerine imzalanan mütareke uyarınca Refet Paşa, 19 Ekim 1922’de Mudanya’dan İstanbul’a gelmiştir. İstanbul, 16 Mart 1920 tarihinden itibaren işgal kuvvetlerinin kontrolü altında bulunmaktaydı. TBMM adına temsilci sıfatıyla şehre gelen Refet Paşa, burada çeşitli resmi ve sosyal temaslarda bulunmuştur. Bu temaslar kapsamında, şehirdeki spor kulüplerinin yöneticileri paşanın gelişinden iki gün sonra, 21 Ekim 1922 tarihinde kendisine bir selamlama ziyareti gerçekleştirmişlerdir. Spor camiası, işgal döneminin sona ermesine dair beklentilerini bu görüşmeler aracılığıyla ortaya koymuştur.[^2] ### **Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı Heyeti ile İlk Görüşme** 21 Ekim 1922 Cumartesi günü öğleden sonra, [Türkiye](/tr/detay/turkiye-2/llms.txt) İdman Cemiyetleri İttifakı (TİCİ) Başkanı Ali Sami Bey (Yen) başkanlığındaki bir heyet Refet Paşa tarafından kabul edilmiştir. Heyette Fenerbahçe delegesi Hasan Kamil Bey (Sporel) ile birlikte Burhaneddin, Fethi, Nuri, Hikmet, Saib ve Hamdi Beyler yer almıştır. Ayrıca fahri üyelerden Abidin Daver ve Spor Alemi dergisini temsilen Sait Bey görüşmede hazır bulunmuştur. Refet Paşa bu kabulde, İstanbul sporcularının işgal kuvvetlerine karşı kazandıkları başarılardan memnuniyet duyduğunu ifade etmiştir. Milletlerin zihinsel gelişimlerinin yanı sıra bedensel gelişimlerini de tamamlamaları gerektiğini, sağlam bir dimağın ancak sağlam bir bedende bulunabileceğini belirtmiştir. Milli Mücadele dönemindeki görevleri nedeniyle spor çalışmalarını yakından izleyemediğini ancak teşebbüs kabiliyetini koruyan toplumların felaketlerden kurtulabileceğini vurgulamıştır.[^3] ### **Saltanatın Kaldırılması ve Milli Egemenlik Süreci** Refet Paşa’nın spor heyetiyle yaptığı ilk görüşmeden kısa bir süre sonra, 1 Kasım 1922’de TBMM tarafından [Osmanlı Saltanatı’nın kaldırılması](/tr/detay/padisah-2/llms.txt) kararı kabul edilmiştir. Refet Paşa, bu kararı 2 Kasım 1922 tarihinde Dolmabahçe Sarayı’nda Padişah Vahdettin’e resmen tebliğ etmiştir. Bu tebligat ile Türkiye’nin hakimiyeti resmen Türk milletine geçmiştir. Siyasi gelişmenin hemen ertesi günü olan 3 Kasım 1922 tarihinde paşa, ilk resmi ziyaretlerinden birini Fenerbahçe Kulübü’ne gerçekleştirmiştir.[^4] ### **3 Kasım 1922 Tarihli Kadıköy Programı ve Hazırlıklar** 3 Kasım 1922 Cuma günü, sporcular için bir bayram günü olarak planlanmış ve sabah saatlerinden itibaren kitleler [Kadıköy](/tr/detay/kadikoy-ilce-40551/llms.txt) İskelesine hareket etmiştir. Müsabakaların yapılacağı İttihat Kulübü sahası bayraklarla donatılmış, saha girişinden binaya kadar halılar serilmiştir. Kuşdili’ndeki [Fenerbahçe Kulüp binası](/tr/detay/halkin-takimi-fenerbahce-3daa0/llms.txt) ise beyaz-kırmızı ve sarı-lacivert renkli süslemelerle hazırlanmıştır. Refet Paşa, Kadıköy İskelesine Nil istimbotu ile ulaşmış, burada Kızılay ve sporcu heyetleri tarafından karşılanmıştır. Zaman kısıtlılığı nedeniyle önce müsabakaların izlenmesine karar verilerek İttihat Kulübü sahasına geçilmiştir. Saha girişinde Altınordu ve Fenerbahçe sporcuları karşılıklı saf tutarak paşayı selamlamışlardır.[^5] ### **Refet Paşa’nın Sporculara Hitabı ve Siyasi Beyanları** Refet Paşa, stadyum balkonunda kendisi için hazırlanan yere geçerek sahada toplanan sporculara hitaben bir konuşma yapmıştır. Konuşmasında kazanılan zaferde gençliğin payının büyük olduğunu vurgulamıştır. Bir gün önceki saltanatın kaldırılması kararına atıfta bulunarak, Türkiye’de artık sadece milletin saltanatının geçerli olduğunu beyan etmiştir. Hitabını "Gençler! Saltanat sizindir" sözleriyle tamamlamış ve o günü hayatının en mutlu günü olarak nitelendirmiştir.[^6] ### **Fenerbahçe - Altınordu Müsabakası ve Kulüp Merkezi Ziyareti** Stadyumdaki hitabetin ardından Fenerbahçe ve Altınordu futbol takımları arasında bir maç oynanmış ve müsabaka 0-0 beraberlikle sonuçlanmıştır. Maçın bitiminde düzenlenen çay ziyafetinden sonra Refet Paşa, Fenerbahçe Kulübü’nün Kuşdili’ndeki merkez binasına geçmiştir. Binaya giriş yapıldığı sırada kulüp orkestrası tarafından İstiklal Marşı icra edilmiştir. Program dahilinde eskrim müsabakaları yapılmış, paşaya kulüp binası gezdirilerek üst katta idare heyeti ve sporcularla tanışma gerçekleştirilmiştir. Kulübün o dönemdeki orkestrası çeşitli eserler seslendirmiştir. 1932 yılındaki yangında yok olan bu tarihi binadaki ziyaret, paşanın tezahüratlar eşliğinde ayrılmasıyla sona ermiştir.[^7] ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2026/05/08/eLrvxftrdHjUkpRVC4XVEDM1e3AvY32D.png) *Refet Paşa İnfografik (Görsel Yapay Zeka ile Oluşturulmuştur)* ### **Kulüp Hatıra Defteri Kayıtları ve Ziyaretin Tarihsel Önemi** Ziyaret esnasında Refet Paşa, kendisine takdim edilen Fenerbahçe Kulüp Hatıra Defteri’ne şahsi notunu kaydetmiştir. Paşa deftere, "En büyük günü beraber geçirdiğim Fenerbahçe’ye. 3 Kasım 1922 Refet Paşa" ifadesini yazarak imzasını atmıştır. Ali Sami Yen’in döneme ait değerlendirmeleri, işgal yıllarında yabancı ekiplere karşı kazanılan spor galibiyetlerinin İstanbul halkı için bir moral kaynağı olduğunu ve [milli mücadelenin](/tr/detay/milli-mucadele/llms.txt) spor sahalarındaki yansımasını oluşturduğunu teyit etmektedir. Refet Paşa’nın saltanatın kaldırılmasını tebliğ ettikten hemen sonra gerçekleştirdiği bu ziyaret, spor camiasının milli egemenlik sürecindeki toplumsal konumuna verilen önemi ve Fenerbahçe Kulübü’nün bu süreçteki temsil gücünü belgelemektedir.[^8] ## Academic Sources and References 1. Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ 2. T.C. Milli Savunma Bakanlığı. "TÜMGENERAL İBRAHİM REFET BELE." Erişim Tarihi 8 Mayıs 2026. https://www.msb.gov.tr/DevletBuyuklerimizDetay/ibrahim-refet-bele ## Citations [^1]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^2]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^3]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^4]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^5]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^6]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^7]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/ [^8]: Fenerbahçe Tarihi. "Refet Paşa’nın Fenerbahçe Kulübü’nü Ziyareti." Erişim Tarihi 28 Mart 2026. https://fenerbahcetarihi.org/2020/11/12/refet-pasanin-fenerbahce-kulubunu-ziyareti/