--- title: Pertevniyal Valide Sultan Camii slug: pertevniyal-valide-sultan-camii-4b8f2 url: /detay/pertevniyal-valide-sultan-camii-4b8f2 type: article language: Türkçe entity: primary: Pertevniyal Valide Sultan Camii type: article disambiguation: Pertevniyal Valide Sultan Camii: 19. yüzyıl Osmanlı camisi, muhteşem mimarisiyle İstanbul'da. Tarihi ve mimari detaylar için ziyaret edin! categories: - name: Genel Kültür slug: genel-kultur url: /kategori/genel-kultur - name: Mimari slug: mimari url: /kategori/mimari - name: İslam slug: islam url: /kategori/islam tags: - Fatih İstanbul - Serkis Balyan - Pertevniyal Valide Sultan Camii - Osmanlı - Eklektik mimari author: Melahat Pamuk created_at: 2025-09-14T15:26:10.652766+03:00 updated_at: 2025-09-14T16:32:35.168801+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/14/cNk1Qkdcr5hjFIXkg1hCseD3wz8GWhde.jpg --- # Pertevniyal Valide Sultan Camii ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Pertevniyal Valide Sultan Camii ![IMG_1962.jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/09/14/rBtSERysPam6oWOhAit77oWQoOLyjNW4.jpg) *Fotoğraf: Melahat Pamuk* | Field | Value | |-------|-------| | Mimar(lar) | Serkis Balyan ve ekibi | | İnşa Tarihi(Metin) | 1869–1871 | | Mimari Üslup | Eklektik (Osmanlı-Türk, Neo Gotik, Hint ve Avrupa etkileri) | | Banisi | Pertevniyal Valide Sultan | | Konum | Aksaray Meydanı,İstanbul,Fatih | ## Article Content **Pertevniyal Valide Sultan Camii**, [İstanbul](/tr/detay/istanbul-4/llms.txt)'un [Fatih](/tr/detay/fatih-camii-ve-kulliyesi/llms.txt) ilçesinde, Aksaray Meydanı'nda, Gureba Hüseyin Ağa Mahallesi'nde yer alan 19. yüzyıla ait bir Osmanlı camisidir. Yapı, Sultan II. Mahmud'un eşi ve [Sultan Abdülaziz](/tr/detay/abdulaziz-2/llms.txt)'in annesi [Pertevniyal Valide Sultan](/tr/detay/pertevniyal-valide-sultan/llms.txt) tarafından 1869-1871 yılları arasında inşa ettirilmiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/14/FAz7qeMhbBCov8SssCbRtrzehvKtlhyf.jpg) *Caminin İçi (Fotoğraf: Melahat Pamuk)* ### **Tarihçe** [Caminin](/tr/detay/cami-7/llms.txt) bulunduğu yerde daha önce, Hacı Mustafa Efendi tarafından 1768'de inşa edilen ve “Hacı Mustafa Efendi Camii” ya da “Kâtip Camii” olarak bilinen yapı bulunuyordu. Bu cami harap hâle gelmiş ve yıkılarak yerine [Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi](/tr/detay/pertevniyal-valide-sultan-kulliyesi/llms.txt) yapılmıştır. Külliyenin inşası 28 Cemâziyelâhir 1285'te (16 Ekim 1868) başlamış, 16 Şevval 1287'de (9 Ocak 1871) tamamlanmıştır. İnşaat süresi toplam 121 hafta sürmüş, masraflar Valide Sultan'ın vakıf gelirlerinden karşılanmıştır. Topkapı Sarayı Arşivi'nde yer alan inşaat defterleri (1867-1871) bu süre boyunca ayrıntılı bilgiler sunar. Külliye, cami ile birlikte mektep, türbe, türbedar odası, [kütüphane](/tr/detay/pertevniyal-valide-sultan-kutuphanesi/llms.txt), muvakkithane, karakol, altı çeşme ve yedi dükkandan oluşmaktadır. ### **Mimar ve Uygulama** İnşaatın bina emini Hüseyin Bey, yardımcısı Hüsrev Bey, kâtibi Sâmi Efendi, vakıf idarecisi Bogos Bey (daha sonra Mihran Bey) idi. Kalfalık ve mimarlık görevini üstlenen Serkis Balyan, projede sahipleri Agop ve Bedros Balyan'ın yanı sıra sıra motif çizen Oseb Bey ve diğer sanatkârlarla çalışmıştır. Bazı kaynaklarda mimar olarak adı geçen İtalyan Montani Efendi'nin ise projede yer aldığı arşiv belgeleriyle anlaşılmaktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/14/cMVsxeI2d8gPXiosj3ct9Ec5UrteQyfW.jpg) *Caminin Kubbe ve Duvar Süslemeleri (Fotoğraf: Melahat Pamuk)* ### **Mimari Özellikler** #### **Genel Plan** Cami, yaklaşık 1.212 m²'lik bir harim alanına sahiptir. Harim, 10 metrelik pandantifli kubbe ile örtülüdür; kubbe, 16 cephelidir. Caminin dört köşesinde Hint mimarisini andıran kuleler yer alır. Kuzey tarafında hünkâr kasrı ve buna bağlı [mahfil](/tr/detay/mahfil-2/llms.txt) bulunmaktadır. #### **Cephe ve Süsleme** Yapının üslubu, eklektik bir anlayışla [Gotik](/tr/detay/gotik-2/llms.txt), Hint, Osmanlı ve Avrupa mimari unsurlarının birleşiminden oluşur. Cephelerde üçgen alınlıklar, palmet ve rumi motifleri, neo gotik kemerler ve ince işlenmiş taş süslemeler dikkat çeker. Avluya üç giriş kapısıyla ulaşılır. Bunlar doğu, batı ve kuzey kapılarıdır. Batı kapısı Abdülaziz'in tuğrasını taşır ve bitkisel kabartmalarla zenginleştirilmiştir. Cephe pencereleri yüksek sivri kemerlerle oluşmuş, gotik etkili taş şebekelerle doludur. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/14/ySRGEhNfeZQidOw2bT0WOAdHFs9mIKIa.jpg) *Avlu Kapısı (Fotoğraf: Melahat Pamuk)* #### **İç Mekân** Harim, yoğun kalem işleri ve yazı kuşaklarıyla bezenmiştir. Duvarlar boyunca çift sıra mukarnaslı mermer şerit ve üzerinde Mülk Suresi'nin celi sülüsle yazılmış kitabe kuşağı uzanır. Kubbe merkezi yazı madalyonu, pandantiflerde yıldız motifleri görülür. Mihrap klasik formda olup mukarnaslı ve sade bezemelidir. Minber mermerden yapılmıştır, klasik parçaların yanı sıra kubbe biçimli külahı ile dikkat çeker. Kürsü sekizgen planlıdır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/09/14/ePdxTRiGwQd1U7QWXZYgZYBUqKGM2Qfp.jpg) *Caminin İç Mekân Süslemeleri (Fotoğraf: Melahat Pamuk)* #### **Minareler** Caminin iki minaresi kuzey cephesinde, hünkâr kasrının köşelerinde yer alır. Tek şerefeli, yivli gövdeli ve taş külahlı minarelerin biri 1988'de vakıflar tarafından restore edilmiştir. ## Academic Sources and References 1. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. "Pertevniyal Valide Sultan Külliyesi". Erişim 14 Eylül 2025. https://islamansiklopedisi.org.tr/pertevniyal-valide-sultan-kulliyesiTC Fatih Kaymakamlığı. “Pertevniyal Valide Sultan Camii”. Erişim 14 Eylül 2025. http://www.fatih.gov.tr/pertevniyal-valide-sultan-camiiVerdön, İrem ve Ahmet Ersen. “Aksaray, Pertevniyal Valide Sultan Camii: Doğal Taş Cephelerin Konservasyon Projelerinin Hazırlanması Ve Yapılan Uygulamalar”. Restorasyon Ve Konservasyon Çalışmaları Dergisi, no. 3 (Eylül 2009): 3-21. https://dergipark.org.tr/en/pub/restorasyon/issue/48680/619301 ## Related Articles - [PERTEVNİYAL VÂLİDE SULTAN](//detay/pertevniyal-valide-sultan/llms.txt) - [İstanbul (İl)](//detay/istanbul-il-2/llms.txt) - [Nuruosmaniye Camii](//detay/nuruosmaniye-camii-0c1a4/llms.txt) - [Şebsefa Hatun Camii](//detay/sebsefa-hatun-camii-d6795/llms.txt)