--- title: Pedanius Dioscorides slug: pedanius-dioscorides-354f5 url: /detay/pedanius-dioscorides-354f5 type: biography language: Türkçe entity: primary: Pedanius Dioscorides type: biography categories: - name: Ekoloji, Botanik Ve Zooloji slug: ekoloji-botanik-ve-zooloji url: /kategori/ekoloji-botanik-ve-zooloji - name: Sağlık Ve Tıp slug: saglik-ve-tip url: /kategori/saglik-ve-tip - name: Bilim Tarihi slug: bilim-tarihi url: /kategori/bilim-tarihi tags: - de materia medica - Botanik - Farmakoloji - Bilim tarihi author: Yaren Erva Keskin created_at: 2025-11-14T14:09:47.050873+03:00 updated_at: 2025-11-18T00:39:57.015736+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/11/17/mToS72C5g58Z50drfbZnhFkJn3AISF8Z.jpg --- # Pedanius Dioscorides > Pedanios Dioscorides, M.S. 1. yüzyılda Kilikya Bölgesi’nde doğmuş bir Grek hekimi ve antik farmakolojinin temsilcilerindendir. Eczacılık ve tıp alanındaki eseri "De Materia Medica" ile tanınmaktadır. ## KURE Information Cards ![default (1).jpg](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/11/17/8oExWRIq8K3xUv5nJ0s6J9lSUgSmiilW.jpg) *Pedanius Dioscorides* | Field | Value | |-------|-------| | Dönem(ler) | M.S. 1. Yüzyıl | | Doğum Yeri(Metin) | Kilikya Bölgesi Anazarbos Kenti (Günümüz Adana yakınları) | | Meslek(ler) | Ordu Hekimi | | Ünlü Eseri | De Materia Medica | | İlgi Alanları | Botanik, Farmakoloji, Tıp | ## Article Content [Pedanios Dioscorides](/tr/detay/pedanius-dioscorides-9ad4e/llms.txt), M.S. 1. yüzyılda Kilikya Bölgesi’nin önemli kentlerinden [Anazarbos](/tr/detay/anazarbos-e82c1/llms.txt)’ta doğmuş bir Grek hekimi, [botanikçisi](/tr/detay/ilm-i-nebat/llms.txt) ve farmakoloji geleneğinin kurucu isimlerinden biridir. Roma ordusunda askeri hekim olarak görev yaptığı yıllarda imparatorluğun geniş coğrafyasını dolaşma fırsatı bulmuş; Anadolu, Yunanistan, Arabistan, İran, Mısır, Kuzey Afrika, [Galya](/tr/detay/rum-2/llms.txt) ve Kafkasya gibi bölgelerdeki bitkileri yerinde incelemiştir. Bu gözlemlerini beş ciltlik *Peri Hyles Iatrikes* (*De Materia Medica*) adlı eserinde toplamış, bitkisel, hayvansal ve madensel drogların (ham madde, ilaç) botanik özelliklerini, tıbbi etkilerini, kullanım şekillerini ve saklama yöntemlerini ayrıntılı biçimde kaydetmiştir. Bu eser yüzyıllar boyunca hem Doğu hem Batı tıbbının temel başvuru kaynağı olmuştur.[^1]  ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/11/17/bWwvTp0S8O4uTdg4ZUFwpAiaX44EpwmO.jpg) *Dioscorides'in Mandrake'yi Tasvir ettiği tablo - Ernest Board,1909 (rawpixel)* ### **Çocukluk ve Gençlik** Dioscorides’in erken yaşamına ilişkin bilgiler sınırlı olmakla birlikte Anazarbos doğumlu olduğu bilinmektedir. Roma yönetiminin hüküm sürdüğü bu dönemde şehir, Kilikya’nın önemli merkezlerinden biridir. Dioscorides’in Tiberius (M.S. 14–37) veya [Caligula](/tr/detay/calinus/llms.txt) (M.S. 37–41) dönemlerinde doğmuş olabileceği düşünülmektedir.[^2]  Kilikya’ya duyduğu bağlılıktan sıkça söz edilmesi, gençlik yıllarını bu bölgenin bitki çeşitliliği içinde geçirdiğini düşündürmektedir. ### **Eğitim Hayatı** Dioscorides’in Tarsus ve İskenderiye’de eğitim almış olabileceği düşünülmektedir. Bitkisel ve hayvansal maddeler üzerine ilaç yapımı konusunda dönemin ünlü hekimi Tarsuslu Arius’un öğrencisi olduğu aktarılır. Alexandria’da ilaç terkipleri, botanik özellikler ve tıbbi uygulamalar üzerine kapsamlı bir eğitim gördüğü; ayrıca Tarsus’taki büyük kütüphanelerden yararlandığı ifade edilir. ### **Kariyeri** Dioscorides’in meslek hayatı Roma ordusunda askeri hekim olarak şekillenmiştir. Caligula, Claudius ve Nero dönemlerinde orduda görev yapmıştır. Bu görev sayesinde imparatorluğun geniş topraklarında seyahat etmiş; Anadolu’nun şehir ve dağlarından Yunanistan’a, Suriye’den Mısır’a, İtalya’dan İspanya’ya, Afrika’dan İran’a kadar pek çok bölgenin bitkilerini incelemiştir. Eserinde yer alan 600’ü aşkın maddeye ilişkin yetişme yerleri, bu seyahatlerinin genişliğini göstermektedir. Roma ordusundaki görevi ona hem gözlem hem deney hem de geniş bir malzeme çeşitliliği sağlamış, bu birikim *De Materia Medica*’nın temelini oluşturmuştur. ### **Öne Çıkan Çalışmaları** Dioscorides’in en önemli eseri, M.S. 60–78 yılları arasında kaleme aldığı düşünülen *Peri Hyles Iatrikes* (*De Materia Medica*) adlı beş ciltlik farmakolojik ansiklopedidir. Eserde: - 600'den fazla bitkisel, - 35 civarında hayvansal, - yaklaşık 90-100 madensel drog tanımlanır. #### **Eserin Yapısı** 1. **Birinci Cilt:** Aromatik bitkiler, yağlar, merhemler, ağaçlar, reçineler ve meyveler. 2. **İkinci Cilt:** Tahıllar, baklagiller, sebzeler, bahçe otları ve hayvansal droglar. 3. **Üçüncü Cilt:** Kökler, özsular ve çeşitli tıbbi bitkiler. 4. **Dördüncü Cilt:** Baharatlar, süngerler, mantarlar, narkotik ve zehirli bitkiler. 5. **Beşinci Cilt:** Asma, şarap türleri, mineraller ve metaller. #### **Eserin Özellikleri** Dioscorides bitkileri biçim ve etki özelliklerine göre sınıflandırmış, botanik betimlemeleri tıbbi etkilerle birlikte açıklamıştır. Her madde için isim, tanım, etki, kullanım şekilleri, yan etkiler, sahtelerini ayırt etme yöntemleri, toplama ve saklama şartları, bitkilerin toplanma zamanları, bitkileri saklama teknikleri, özsu çıkarma yöntemleri ve kap seçimleri gibi bilgilere yer vermiştir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/11/17/9u8ShbubV2dsy4sQy6vh6bMtsma53Djd.jpg) *Dioscorides'in İtalyanca Çevirisinden Bir Çizim (wellcome colleciton)* #### **Eserin Yayılımı ve Etkisi** *De Materia Medica* erken dönemlerde Süryanice, Arapça, İbranice, Farsça ve Latinceye çevrilmiş; Ortaçağ ve Rönesans boyunca hem İslam hem Batı dünyasında tıbbın temel başvuru metni olmuştur. [Huneyn b. İshak](/tr/detay/huneyn-b-ishak/llms.txt)’ın *Kitabü’l-Haşayiş* adlı Arapça çevirisi, [İslam tıbbı](/tr/detay/tip-2/llms.txt) içerisindeki etkisini daha da artırmıştır. Osmanlı döneminde eser sık başvurulan temel kaynaklar arasına girmiş; Matthioli'nin şerhi Osmanlı Türkçesine çevrilmiş ve tıbbi eserlerde Dioscorides’e yapılan atıflar sıkça yer almıştır. ### **Kişisel Hayatı** Dioscorides’in ailesi ve özel yaşamına ilişkin bilgiler son derece sınırlıdır. Eserinin önsözünde çalışmalarını hocası Arius’a ithaf ettiği görülür. Bitkileri toplamak için uzun süre doğada seyahat ettiği, yaşamını gözlem ve incelemeye adadığı anlaşılmaktadır. ### **Son Yılları ve Vefatı** Dioscorides’in ölüm tarihi ve yeri hakkında birincil kaynaklarda bilgi yoktur. Bazı modern yorumlar Nero veya Vespasian dönemlerinde öldüğünü belirtse de kesin bir tarih verilmemektedir. Yaşamı hakkında en güvenilir bilgiler, kendi eserindeki gözlemler ile antik yazarların sınırlı atıflarına dayanır. ### **Mirası ve Etkisi** Dioscorides farmakoloji biliminin kurucularından biri kabul edilir. Bitkilerin sistematik biçimde tanımlanması, tıbbi etkilerinin gözleme dayalı açıklanması ve sınıflandırma yöntemi, yüzyıllar boyunca tıbbi kitaplara model olmuştur. [İbn Sina](/tr/detay/ibn-sina-2/llms.txt), [Razi](/tr/detay/razi-ebu-bekir/llms.txt), [İbn Baytar](/tr/detay/ibnul-baytar-2/llms.txt) ve [Biruni](/tr/detay/biruni-2/llms.txt) gibi İslam alimleri eserlerinde Dioscorides’ten yararlanmıştır. Osmanlı tıbbında da [De Materia Medica](/tr/detay/es-saydene/llms.txt) temel kaynaklar arasında yer almış, hekimler bu eserden aktarılan bilgileri terkipli ilaç kitaplarında geniş biçimde kullanmıştır. Modern dönemde yapılan [etnobotanik](/tr/detay/etnobotanik-09efd/llms.txt) çalışmalar, Dioscorides’in tanımladığı pek çok bitkinin bugün hâlâ benzer amaçlarla kullanıldığını göstermektedir. ## Academic Sources and References 1. Ataç, Adnan, ve R. Vedat Yıldırım. “OSMANLI HEKİMLERİ VE DIOSKORIDES’İN ‘DE MATERIA MEDICA’SI”. OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 15, no. 15 (2004): 257-69. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114158 Ayteş Canevello, Sevim. “Erken Hıristıyanlık Döneminde Cilicialı Şifavericiler: Dioscorides, Cosmas ve Damianus”. Seleucia, no. 3 (2013): 217-33. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1146480 Büyüknisan, Emra. “Dıoskurıdes Pedanıos’un ‘De Materıa Medıca’ Adlı Eseri”. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi 1, no. 1 (2011): 55-60. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/643290 Demirci Kayıran, Serpil. “Dioskorides’in De Materia Medica Adlı Eserindeki Tıbbi Bitkilerin Doğu Akdeniz’de Günümüzdeki Kullanımlarının Araştırılması”. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi Ve Folklorik Tıp Dergisi 9, no. 2 (2019): 189-202. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/665591 Kavalalı, Gülsel. “MATERIA MEDICA’DAN GÜNÜMÜZE UZANAN TIBBİ BİTKİ: ISIRGAN”. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi Ve Folklorik Tıp Dergisi 1, no. 2 (2011): 35-37. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/643311National Library of Medicine. “[Pedanius Dioscorides].” NIH. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://collections.nlm.nih.gov/catalog/nlm:nlmuid-101413723-imgRawpixel. “Dioscorides describing the mandrake. Oil painting by Ernest Board, 1909.” Rawpixel. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://www.rawpixel.com/image/13967748/dioscorides-describing-the-mandrake-oil-painting-ernest-board-1909 Yıldırım, R. Vedat, "Anadolulu Hekim, Herbalist ve Materia Medica Yazarı". Anadolu Tıbbı Dergisi 1, no. 1 (2022): 1-6. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2790582wellcome collection. “P. Mattioli, I discorsi ...nelli sei libri.” wellcome collection. Son erişim: 14 Kasım 2025. https://wellcomecollection.org/works/wzkk96pv/images?id=jppf8m6q ## Citations [^1]: Adnan Ataç, ve R. Vedat Yıldırım, “OSMANLI HEKİMLERİ VE DIOSKORIDES’İN ‘DE MATERIA MEDICA’SI”, OTAM Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi 15, no, 15 (2004), syf 257, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114158 [^2]: Canevello Sevim Ayteş, "Erken Hıristıyanlık Döneminde Cilicialı Şifavericiler: Dioscorides, Cosmas ve Damianus", Seleucia ad Calycadnum, 3 (2013), syf 227, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1146480