--- title: Pasinler (İlçe) slug: pasinler-ilce-2a152 url: /detay/pasinler-ilce-2a152 type: article language: Türkçe entity: primary: Pasinler (İlçe) type: article disambiguation: Pasinler (Erzurum): Tarihi İpek Yolu'nda, verimli ovaları ve tarihiyle ünlü Erzurum ilçesi. categories: - name: Coğrafya slug: cografya-2 url: /kategori/cografya-2 tags: - Hasankale - İlçe - Coğrafya - Türkiye - Pasinler - Erzurum author: Büşranur Akpınar created_at: 2025-04-18T21:42:04.841769+03:00 updated_at: 2025-04-18T22:37:33.670955+03:00 image: https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/18/RjGUb4BMmfmi0FX4HlvyHAZW1SQVUzv1.jpg --- # Pasinler (İlçe) ## KURE Information Cards ### KURE Information Card: Pasinler Erzurum İlçe ![Ekran görüntüsü 2025-04-18 223546.png](https://cdn.t3pedia.org/media/uploads/2025/04/18/5Zl5SsdQGOuyVQSHfbjjll4e00ae6qoP.png) | Field | Value | |-------|-------| | Yüz Ölçümü(Metin) | 1460 Km² | | Rakım(lar)(Metin) | 1.670 | | Belediye Başkanı(ları) | Ünsal Sertoğlu | | Kaymakam | Yunus Emre TEMEL | | İlçenin Köy Sayısı | 72 | ## Article Content [Erzurum](/tr/detay/erzurum-2/llms.txt) ilinin doğusunda [yer](/tr/detay/yer-2/llms.txt) alan Pasinler ilçesi, geniş bir ovanın üzerinde ve bu ovayı çevreleyen yer yer [tatlı](/tr/detay/tatli-2/llms.txt) ya da dik meyilli sırtlardan oluşan bir alanda kurulmuştur. Tarihi İpek Yolu üzerinde konumlanmış [kadim](/tr/detay/kadim/llms.txt) bir yerleşim merkezi olan Pasinler, verimli ovaları, kaplıcaları ve tarihi yapılarıyla tanınmaktadır. Geniş ölçüde tahıl ekimi ve hayvancılık ilçe halkının başlıca geçim kaynağıdır. İlçe merkezi geçmişte buraya adını veren Hasankale'dir ve Erzurum [şehir](/tr/detay/sehir-3/llms.txt) merkezine yaklaşık 40 kilometre uzaklıktadır. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/18/oDQ53VbC7t6iUg2Z5AtQWva71OZsq9yH.png) *Pasinler-Hasankale Kalesi (Kaynak: diyanet işleri bakanlığı)* ### **Tarih** Aşağı ve Yukarı Pasin köylerinin [kaza](/tr/detay/kaza-2/llms.txt) merkezi olan Pasinler-Hasankale'nin tarihi MÖ 4000'li yıllara kadar uzanmaktadır. Urartular döneminde [önemli](/tr/detay/onemli-0325c/llms.txt) bir yerleşim yeri olan Pasinler, MÖ 9. yüzyıldan itibaren [Anadolu](/tr/detay/anadolu-4/llms.txt) [üzerine](/tr/detay/uzerine/llms.txt) yapılan akınlar neticesinde Oğuz Türkleri'nin hakimiyetine ve ardından Erzurum'a hakim olan Türklerin eline geçmiştir. Tarihteki 1048 Pasinler Savaşı, Anadolu tarihi açısından büyük [önem](/tr/detay/onem/llms.txt) taşımaktadır. Bu savaşta Büyük Selçuklu Devleti'nin [Azerbaycan](/tr/detay/azerbaycan-3/llms.txt) Valisi İbrahim Yınal komutasındaki [ordu](/tr/detay/ordu-2/llms.txt), Bizans ordusunu yenerek [Doğu](/tr/detay/dogu-751789/llms.txt) Anadolu ve Hasankale'yi [Türk](/tr/detay/turk/llms.txt) denetimine almıştır. Bu zafer, Anadolu'yu yurt edinmek isteyen Türklerin ilk önemli başarısı olmuş ve 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi'nin kazanılmasında önemli bir zemin hazırlamıştır. Bu nedenle 18 [Eylül](/tr/detay/eylul-748434/llms.txt) 2017 tarihinden itibaren Pasinler Zaferi ilçede resmî törenlerle kutlanmaktadır. Anadolu üzerine yapılan akınlar ve Malazgirt Zaferi'nin kazanılmasıyla Hasankale tamamen Türk denetimine girmiş ve Erzurum ve çevresinde olduğu [gibi](/tr/detay/gibi-749510/llms.txt) Saltuklu Devleti'nin hakimiyetine girmiştir. 1202'de Anadolu Selçuklu Devleti'ne bağlanan Hasankale, Anadolu Selçuklu Devleti'nin Kösedağ Savaşı'nı kaybetmesiyle İlhanlı Devleti'nin hakimiyetine, ardından Sutaylılar'ın egemenliğine girmiştir. Hasankale'de bulunan ve [Hasan](/tr/detay/hasan-2/llms.txt) [Baba](/tr/detay/baba-2/llms.txt) Dağı'nın güneyinde bir tepe üzerine kurulan Hasankale, Sutaylı Hacı Togay oğlu Hasan tarafından Kaputrut Kalesi'nin yerine inşa ettirilmiş ve mezarının da kalenin içerisine defnedilmesinden dolayı Hasan [Kale](/tr/detay/kale-4/llms.txt) ismini almıştır. Sutaylı hakimiyetinden sonra Hasankale sırasıyla Karakoyunlu, Timur, Akkoyunlu, Safevi ve son olarak da Osmanlılar'ın hakimiyetine girmiştir. Doğu-[Batı](/tr/detay/bati-4/llms.txt) [göç](/tr/detay/goc-2/llms.txt) ve [ticaret](/tr/detay/ticaret-3/llms.txt) yolları üzerinde olması nedeniyle stratejik bir önem taşımıştır. Hasankale, Osmanlı İmparatorluğu döneminde hem gelişmelerin yaşandığı hem de savaşların etkili olduğu bir [dönem](/tr/detay/donem-3/llms.txt) geçirmiştir. Osmanlı Devleti'nin 1914'te I. [Dünya](/tr/detay/dunya-2/llms.txt) Savaşı'na girmesiyle Rus ordularının Doğu Anadolu'ya yaptığı saldırılarda savunma cephesi durumunda olmuş ve Sarıkamış Harekatı'nda geri [karakol](/tr/detay/karakol-3/llms.txt) görevi görmüş, ayrıca 3. Ordu hastanelerinin bulunması itibarıyla da işlevsel olmuştur. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Rus işgaline uğramasına rağmen, tarihinin en ağır etkilerini 1914-1920 yılları arasında yaşamıştır. Osmanlı Devleti'nin Sarıkamış'ta ağır bir yenilgi alarak geri çekilmesi sonucu Hasankale, Rus işgaline uğramış ve Rus ordusunda [gönüllü](/tr/detay/gonullu-2/llms.txt) olarak savaşan Ermeni çetecilerinin eylemleri sonucunda Hasankale ve [çevre](/tr/detay/cevre/llms.txt) köylerinde ciddi [can](/tr/detay/can-3/llms.txt) kayıplarına [yol](/tr/detay/yol-3/llms.txt) açan olaylar yaşanmıştır. 1915-1920 yılları arasında bölgede etnik kimliğe bağlı olarak [hedef](/tr/detay/hedef-751630/llms.txt) alınan siviller arasında Hasankaleliler de yer almıştır. En büyük can kayıpları Yastıktepe (Ketvan), Yeniköy, Tımar Eğilmez (Sülügü) ve [bugün](/tr/detay/bugun-2/llms.txt) ilçe olan Köprüköy'de yaşanmıştır. Ermeni işgalinden kurtuluşu 13 [Mart](/tr/detay/mart-749833/llms.txt) 1918'dir. 1952 yılında Hasankale'nin adı Pasinler olarak değiştirilmiştir. Daha sonra, 1954 yılında [Horasan](/tr/detay/horasan-2/llms.txt) ve 1991 yılında Köprüköy, Pasinler'den ayrılarak ilçe olmuşlardır. ### **Coğrafya** Pasinler, Doğu Anadolu Bölgesi'nde 41° 40’ 54” doğu boylamları, 39° 58’ 53” kuzey enlemleri arasında yer almaktadır. Yüzölçümü 1.460 km²'dir. Kuzeyinde Tortum ve Uzundere, doğusunda Köprüköy, batısında Erzurum, güneyinde Karayazı ve Tekman ilçeleri ile çevrilidir. Kuzeyde Kargapazarı Dağları, güneyde Palandöken Dağı uzanımı olan Dikenli ve [Maden](/tr/detay/maden/llms.txt) Dağları ile çevrili olup, bu iki [dağ](/tr/detay/dag-3/llms.txt) silsilesinin arasında Pasinler Ovası bulunmaktadır. Pasinler Ovası'nın toplam drenaj alanı 1420 km² olup, her yönde ovaya ulaşan yan dereler, ilçe merkezinden geçen ve yıl boyunca akış gösteren Hasankale Çayı'na dökülerek onu beslerler. Batı-doğu yönünde akan [çay](/tr/detay/cay-2/llms.txt), ilçenin doğusunda, Çobandede civarında [Aras](/tr/detay/aras-2/llms.txt) Nehri'ne dökülür. İlçe arazisi, jeolojik devirlerde etkili olan iç ve dış kuvvetlerin izlerini taşır. Yöredeki sıcak [su](/tr/detay/su-4/llms.txt) kaynakları da bu iç kuvvetlerin eseridir. Pasinler, Erzurum'a göre yazların daha sıcak, kışların ise soğuk ve dolayısıyla karasallığın daha etkili olduğu bir ilçedir. Ova ile çevre dağlık alanlar arasındaki [fark](/tr/detay/fark-2/llms.txt) yaklaşık 1500 metredir. İlçedeki önemli vadiler Tımar Çayı ve Miyadin Çayı vadileridir. Tımar Çayı Vadisi'nde Demirdöven Barajı bulunmaktadır. Pasinler Havzası'nın tabanını oluşturan Pasinler Ovası'nın alanı yaklaşık olarak 350 km²'dir ve volkanik kökenli Deveboynu Eşiği (1950 m) ile Erzurum Ovası'ndan ayrılmış, 1600-1700 m yüksekliğinde alüviyal bir grabendir. ![Image](https://cdn.kureansiklopedi.com/media/uploads/2025/04/18/t73UPF7CvIrmeYBKnQjnY5KSvMW4QPAm.png) *Pasinler (Kaynak: erzurum ansiklopedisi)* #### **İklim** Pasinler'de karasal iklim [hüküm](/tr/detay/hukum-2/llms.txt) sürer. Yazları sıcak ve [kurak](/tr/detay/kurak-03cac/llms.txt), kışları ise soğuk ve [kar](/tr/detay/kar-5/llms.txt) yağışlı geçer. Yıllık ortalama sıcaklık düşüktür. [Kış](/tr/detay/kis-4/llms.txt) aylarında sıcaklıklar sıklıkla sıfırın altına düşer ve kar örtüsü [uzun](/tr/detay/uzun/llms.txt) [süre](/tr/detay/sure-750120/llms.txt) kalıcı olabilir. İlkbahar ve [sonbahar](/tr/detay/sonbahar-4/llms.txt) ayları ise ılıman geçiş dönemleridir. ### **Nüfus-Demografi** Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) 2017 yılı Adrese Dayalı [Nüfus](/tr/detay/nufus/llms.txt) Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Pasinler ilçesinin nüfusu 29.302'dir. Bu nüfusun önemli bir bölümü ilçe merkezi olan Hasankale'de yaşamaktadır. İlçe, Erzurum'un diğer bazı ilçelerine kıyasla daha yoğun bir nüfusa sahiptir. Ancak son yıllarda kırsal kesimden ilçe merkezine ve büyük şehirlere doğru Migration hareketliliği gözlemlenmektedir. ### **Ekonomi** Pasinler ilçesinde tarım ve hayvancılık başlıca geçim kaynaklarıdır. Geniş ovalarda tahıl ekimi yaygındır. Son dönemlerde tarımsal ekonominin yanında özellikle et ve süt hayvancılığında önemli gelişmeler yaşanmaktadır. ### **Turizm - Kültür - Mutfak** Pasinler, termal kaynakları ve tarihi alanlarıyla turizme açık bir bölgedir. Hasankale kültürü tarih boyunca eğitim ve [kültür](/tr/detay/kultur-2/llms.txt) alanlarında Erzurum merkeziyle ilişkili olmuş ve kültürel etkileşimlerin görüldüğü bir [merkez](/tr/detay/merkez/llms.txt) haline gelmiştir. #### **Pasinler Kaplıcaları** Pasinler ilçesinde birçok kaplıca bulunmaktadır ve bu kaplıcalar ilçe için ekonomik ve sosyal yönleriyle değerlendirilmektedir. Kaplıca ve termal hizmetleri ile konaklama alanında bölgesel ölçekte kullanım alanı bulmaktadır. Pasinler'deki yenilenmiş kaplıca tesislerinden bazıları Erzurum yolu üzerinde bulunan Nenehatun Termal ve İlçe Merkezindeki Kale Turistik Oteli kaplıcalarıdır. Bu kaplıcaların su sıcaklığı 41-46 ºC'dir. Yılda yaklaşık 40-45 bin kişi bu kaplıcalardan yararlanmaktadır ve ziyaretçilerin önemli bir kısmı [yaz](/tr/detay/yaz-3/llms.txt) sezonunda gelmektedir. Pasinler'deki en eski kaplıca 1390 yılında yapılan ve 1749 ile 1892 yıllarında onarım gören Büyük Kaplıca'dır. Bu kaplıcanın su sıcaklığı 40-41 ºC olup, havuzundan aynı anda 100-150 kişi yararlanabilmekte ve yıllık ziyaretçi sayısı yaklaşık 300 bin kişiye ulaşmaktadır. Su sıcaklığı 32-33 ºC olan [Küçük](/tr/detay/kucuk-750344/llms.txt) Kaplıca'nın havuzundan aynı anda 90-100 kişi yararlanmakta ve yıllık ziyaretçi sayısı 150-160 bin kişi civarındadır. Pasinler Kaplıcası, ilçe merkezinde ve Erzurum-[Tahran](/tr/detay/tahran-2/llms.txt) uluslararası geçiş yolu üzerinde, Pasinler [belediye](/tr/detay/belediye-4/llms.txt) sınırları içinde yer almaktadır. Kaplıca alanı Pasinler Ovası'nın kuzeyinde yer alan Hasanbaba Dağı eteklerinde kurulmuştur ve [deniz](/tr/detay/deniz-750021/llms.txt) seviyesinden yüksekliği 1869 metredir. Kaplıca tesisine Erzurum-Tahran uluslararası transit karayolu ile ulaşım sağlanmaktadır. Erzurum Havaalanı'na 40 km mesafede olup, il merkezindeki tren garı ile de demiryolu ulaşımı mümkündür. Kaplıca sularının kimyasal özellikleri bikarbonatlı (%50.42 milival), klorürlü (%46.74), sodyumlu (%71.56 milival) ve karbondioksitli (423,8 mg/lt) olup, kısmen radyoaktiftir (1308 poi/lt) ve metaborik [asit](/tr/detay/asit-4/llms.txt) (37.66 mg/lt) içerir. Toplam mineralizasyonu 4051 mg/litre eriyik mineral değerine sahiptir. Su sıcaklığı ise 39-45 ºC arasındadır. #### **Hasankale** İlçe merkezinde Hasan [Dede](/tr/detay/dede-4/llms.txt) Dağı'na kurulan kale, ismini Moğol kökenli Sutaylılardan Sutay Noyan'ın oğlu Hacı Togay'ın oğlu Hasan'ın adından almıştır ve Hasan Kalası olarak anılmıştır. 1048 yılında yapılan tarihi Pasinler Savaşı sırasında Selçuklu Devleti, Bizans ordularını yenerek kaleyi teslim almıştır. ## Academic Sources and References 1. Erzurum Ansiklopedisi. “Hasankale – Pasinler İlçesi.” Erişim tarihi: 19.04.2025. http://erzurumansiklopedi.com/hasankale-pasinler-ilcesi/.Erzurum Büyükşehir Belediyesi. “İlçeleri.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://www.erzurum.bel.tr/AltIcerikDetay/1044/I/10.Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü. “Pasinler.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://erzurum.ktb.gov.tr/TR-56049/pasinler.html.Erzurum İl Müftülüğü (Diyanet İşleri Başkanlığı). “Müftülüğümüz.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://erzurum.diyanet.gov.tr/pasinler/Sayfalar/contentdetail.aspx?MenuCategory=Kurumsal2&ContentId=muftulugumuz.Erzurum İl Müftülüğü (Diyanet İşleri Başkanlığı). “Müftülüğüm.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://erzurum.diyanet.gov.tr/pasinler/Sayfalar/contentdetail.aspx?MenuCategory=Kurumsal2&ContentId=muftulugum.Erzurum Valiliği. “Pasinler.” Erişim tarihi: 19.04.2025. http://www.erzurum.gov.tr/pasinler.Pasinler Belediyesi. “Pasinler Belediyesi Resmi Web Sitesi.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://www.pasinler.bel.tr/#.Pasinler İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü. “İlçemiz Hakkında.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://pasinler.meb.gov.tr/www/ilcemiz-hakkinda/icerik/19.Pasinler Kaymakamlığı. “İlçemiz.” Erişim tarihi: 19.04.2025. http://www.pasinler.gov.tr/ilcemiz.T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı. “Çat – Erzurum.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://erzurum.ktb.gov.tr/TR-56056/cat.html.Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). “Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) 2017 Verileri.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=Nufus\_(Ilce).Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). “Coğrafi İstatistik Portalı.” Erişim tarihi: 19.04.2025. https://cbs.tuik.gov.tr/.